Кіріспе

Жоспардың түрі

Жалға сатып алу (ЖЖ), сондай-ақ бөліп төлеу жоспары деп те аталады, – бұл клиенттің активті бастапқы төлемді (мысалы, жалпы соманың 40%-ын) төлеу арқылы сатып алуға келісетін және активтің бағасының қалған бөлігін белгілі бір кезеңде пайызымен бірге қайтаруға келісетін келісім. Басқа ұқсас тәжірибелер жабық лизинг немесе жалға алу арқылы иелену ретінде сипатталады. Жалға сатып алу келісімшарты 19 ғасырда Ұлыбританияда қолма-қол ақша жетіспейтін клиенттерге қымбат сатып алу мүмкіндігін беру үшін жасалған, әйтпесе олар оны кейінге шегеріп немесе толығымен бас тартуға мәжбүр болар еді. Мысалы, егер сатып алушы мүліктің бағасын біржола төлей алмаса, бірақ депозит ретінде белгілі бір соманы төлей алса, жалға сатып алу шарты сатып алушыға тауарды ай сайын жалға алуға мүмкіндік береді. Бастапқы толық бағаға тең сома, пайызымен қоса, тең үлестермен төленгеннен кейін, сатып алушы тауарды алдын ала белгіленген бағамен (әдетте шамалы сома) сатып алуға немесе тауарды иесіне қайтаруға құқылы болады. Егер сатып алушы төлемдерді уақтылы төлемесе, иесі тауарды қайтарып ала алады, бұл кепілсіз тұтыну несиесінде қолжетімсіз сатушының қорғанысы болып табылады. ЖЖ көбінесе тұтынушылар үшін тиімді, себебі ол қымбат заттардың құнын ұзақ мерзімге бөліп төлеуге мүмкіндік береді. Кәсіптік тұтынушылар жалға алынған тауарлардың баланста және салық салудағы ерекшелігінен салық салынатын табысына тиімділік таба алады. Тұтынушылар кепілдік немесе несиелік карталар сияқты басқа несие түрлеріне оңай қол жеткізе алатын болса, ЖЖ қажеттілігі төмендейді. Бұл келісімшарттар көбінесе автомобильдер және жоғары құнды электр тауарлары сияқты заттар үшін қолданылады, онда сатып алушылар тауарлар үшін бірден төлей алмайды.

Сатушы мен иесі

Егер сатушыда тауарды несиеге сатуға қажетті қаражат және заңдық құқық болса (бұл көбінесе көптеген елдерде лицензиялық жүйеге байланысты), сатушы мен меншік иесі бір адам болады. Бірақ көптеген сатушылар ақшаны дереу алуды жөн көреді. Осыған қол жеткізу үшін сатушы тауарға қатысты меншік құқығын қаржы компаниясына, әдетте жеңілдікпен, береді, ал бұл компания тауарды сатып алушыға жалдап сатады. Мұндай үшінші тараптың араласуы мәмілені күрделендіреді. Егер сатушы тауардың сапасы мен сенімділігі туралы жалған мәлімдеме жасап, сатып алушыны "сатып алуға" ынталандырса, дәстүрлі сатып алу-сату шартында бұл мәлімдемелер жалған болып шыққан жағдайда сатушы сатып алушыға жауап береді. Бірақ осы жағдайда, мәлімдеме жасаған сатушы, барлық төлемдер алынғаннан кейін ғана тауарды сатып алушыға сататын меншік иесі емес. Мұндай жағдайды болдырмау үшін, Ирландия сияқты кейбір заң жүйелері сатушы мен қаржы компаниясын сатып алу шартының бұзылуына байланысты бірлесіп және жеке-жеке жауапкершілікке тартады.

Австралияда

Жалға алуды Австралиядағы кәсіпорындар (соның ішінде компаниялар, серіктестіктер және жеке кәсіпкерлер) автомобильдер, коммерциялық көліктер және басқа да бизнес жабдықтарын сатып алуды қаржыландыру үшін жиі пайдаланады. Австралиялық салық кеңсесінің ережелеріне сәйкес, жинақталған негіздегі ҚҚС-ді есепке алатын кәсіпорындар келесі бизнес-әрекет туралы мәлімдемеде тауарлардың сатып алу бағасында қамтылған барлық ҚҚС үшін кіріс салығы бойынша несие алуға құқылы. Жалға сатып алу Австралияда коммерциялық жалға алу және корпоративтік жалға алу (екеуі де қысқартылып ТЖС) деп те аталады. Hire Purchase-ді Австралияға 1960-шы жылдардың басында Лес Метеярд және оның бизнес-серіктесі (қазіргі уақытта белгісіз) енгізді.

Малайзияда

Жалға алу-сатып алу келісімдері Малайзияда H. P келісімдері деп белгілі және Малайзияның қаржы институттары оны тұтыну тауарларын, көлік құралдарын, сондай-ақ басқа да бизнес жабдықтары мен өнеркәсіптік машиналарын сатып алуды қаржыландыру үшін пайдаланады. Малайзияда жалға алу-сатып алу мәмілелерін реттейтін заңнама – 1967 жылғы Жалға алу-сатып алу заңы, ол 1968 жылғы 11 сәуірде күшіне енді, себебі жалға алу-сатып алу арқылы автомобильдер, бизнес жабдықтары және өнеркәсіптік машиналар сияқты қымбат тұтыну тауарларын сатып алу кең таралған болатын. Малайзияда көлік сатып алу – жалға алу-сатып алу келісімінің ең көп таралған түрі, ал төлеу мерзімі келісім жасалған күннен бастап 9 жылға дейін созылуы мүмкін.