Кіріспе

Уэссекс королінің ұлы Этельвольд (/æθ/əl/w/oʊ/l/d/) немесе Этельвальд (902 жылғы 13 желтоқсанда қайтыс болды) – 865 жылдан 871 жылға дейін Уэссекс королі Этельред I-нің екі ұлының кішісі. Этельвольд пен оның інісі Этельгельм әкелері Даниялық викингтердің шабуылымен күресіп жатқанда сәбилер еді. Тақ корольдің кіші інісі (Этельвольдтың емілген ағасы) Альфред Ұлына өтті, ол викингтерге қарсы соғысты жалғастырды және 878 жылы Эдингтон шайқасында маңызды жеңіске жетті. 899 жылы Альфред қайтыс болғаннан кейін Этельвольд Альфредтің ұлы Едуард Ескімен тақ үшін күресті. Ательвольд патшалыққа үміткер ательлинг (патшалық әулеттің ханзадасы) ретінде күшті дәрежеге ие болды. Ол өзінің талабын қолдау үшін әскер жинауға тырысты, бірақ Эдуардпен шайқасуға жеткілікті қолдау таба алмады және викингтер бақылайтын Нортумбрияға қашып кетті, онда ол король ретінде қабылданды. 901 немесе 902 жылы ол флотымен Эссекске келді, онда да король ретінде қабылданды. Келесі жылы Этельвольд Шығыс Англиялық даниялықтарды Эдуардтың Уэссекс және Мерсиядағы жерлеріне шабуыл жасауға көндірді. Эдуард Шығыс Англияға шабуыл жасап, қарсы шабуыл жасады, ал ол кеткеннен кейін Кенттіктер Шығыс Англиялық даниялықтармен Холм шайқасында белгісіз жерде кездесті. Даниялықтар жеңіске жетті, бірақ Этельвольдтың өлімімен қоса, ауыр шығынға ұшырады, бұл Эдуардтың билігіне наразылықты тоқтатты.

Өмірбаян

VIII ғасырда Мерсия Англияның оңтүстігіндегі ең қуатты мемлекет болды, бірақ IX ғасырдың басында Уэссекс үстемдік құрды. 820 жылдары Уэссекс патшасы Эгберт Оңтүстік-Шығыс Англияны (Кент, Суррей, Сассекс және Эссекс) бағындырды. Оның билігі тұсында викингтердің шабуылдары басталды, бірақ Эгберт және оның ұлы Этельвульф, 839 жылы оларға қарсы тұра алды. 858 жылы Этельвульф қайтыс болды, және оның орнына төрт ұлы тікелей кезекпен биледі. 860 жылы Этельбальд патша қайтыс болды, ал 865 жылы Этельберт патша қайтыс болды; Этельвольдтың әкесі Этельред таққа отырды. Сол жылы Ұлы язычник армиясы Англияға шапқындады. Бес жыл ішінде олар Нортумбрия мен Шығыс Англияны бағындырып, Мерсияны оларға пара төлеуге мәжбүр етті. 870 жылдың соңында викингтер Уэссекске шапқындады, ал 871 жылдың басында Этельред пен Альфред басқаратын әскерлермен бірден төрт шайқас болды, олардың соңғы екеуінде Уэссекс жеңіліске ұшырады. Этельред сол жылы Пасхадан кейін көп ұзамай қайтыс болып, кішкентай ұлдарын қалдырды. Осы кезеңде мұрагерлік құқығы орнатылмаған еді, және патшалардың ересек болуы керек деп есептелді, сондықтан оның орнына кіші інісі Альфред келді. 878 жылға қарай викингтер шығыс Мерсияны басып алып, Уэссексті жақында бағындыруға жақын болды, және Альфред Сомерсет батпақтарында қашқынға айналды, бірақ ол қарсы шабуыл жасап, Эдингтон шайқасында жеңіске жетті. Бұдан кейін бейбітшілік орнады, ал 880-ші жылдардың соңында Альфред Шығыс Англия викингтерінің патшасы Гутруммен келісімге келді, ол Уэссекс пен ағылшын Мерсиясының бір жағынан және Данелаудың екінші жағынан арасындағы шекараны белгіледі. 890-шы жылдардың ортасында викингтердің тағы шабуылдары сәтсіз аяқталды.

Этельвольдтың көтерілісі

899 жылы Альфред қайтыс болғаннан кейін Этельвольд таққа талапкер болды. Джанет Нельсон: «Көптеген ағылшындар мен скандинавтардың көзінде бұл этелинг Эдуардтан да жоғары дәрежелі билікке ие болған» деліп жазылған. Англосаксондық хрониканың «А» нұсқасына сәйкес, Этельвольд король Эдуардтың рұқсатынсыз және епископтың бұйрығына қарсы монастырьдан бір монахты алып кетті. Оның кім екені белгісіз, бірақ бұл оның талабын нығайту мақсатында жасалған болуы керек, ал тарихшы Паулин Стаффордтың пікірінше, Хроникадағы баяндама Эдуардтың пайдасына жасалған және саяси маңызы бар некенің заңдылығын жоюға бағытталған болуы мүмкін. Этельвольд оны Твинхэмнің (қазіргі Крайстчерч) патшалық сарайларына, содан кейін әкесінің жерленген орны ретінде символдық маңызы бар Уимборн монастырына алып барды және «онда өмір сүремін немесе өлемін» деп мәлімдеді. Лавелл Уимборнды стратегиялық тұрғыдан маңызды деп санайды, өйткені ол Дорчестер мен Солсбериге дейінгі римдік жолдарға жақын және Аллен мен Стоур өзендерінің қиылысқан жерінде орналасқан; бұл батыс Уэссекске кіруді бақылаудың ең оңтүстік нүктесі болды және Этельвольд патшалықты бөлуді көздеген болуы мүмкін. Алайда, Эдуардтың әскері Уимборннан батысқа қарай төрт шақырым жердегі темір дәуіріндегі төбе бекінісі Бадбери рингсте орналасқан кезде Этельвольд олармен шайқасу үшін жеткілікті қолдау таба алмады. Ол әйелін тастап, Нортумбрияның даниялықтарына қашып кетті, олар оны патша ретінде қабылдады. Сол кезде Нортумбрия монеталары «Алвальд» деген атпен шығарылды, ол Этельвольд болған деп саналады. Норд сагалары 900 жыл шамасында Нортумбрияны қысқа уақытқа билеген даниялық Кнутр патша туралы әңгімелерді сақтайды. Ол бастапқыда Кливлендтен солтүстікке қарай Адалбриг деген ағылшын патшасынан жеңілген, бірақ кейін Скарборо қаласында оны жеңгендігі айтылады. 1987 жылы Смит Адалбриг Этельвольд болған болуы мүмкін деп болжады, бірақ 1995 жылы Смит Нортумбриялық даниялықтар Этельвольдты Батыс саксондардың патшасы деп мойындаған, бірақ оны өздерінің патшасы ретінде қабылдамаған деген басқаша пікірді ұсынды. Дэвид Ролласонның пікірінше, Этельвольдтың Нортумбриядағы билігі қысқа болды, өйткені Этельвольд оны Уэссексте билікке ие болу үшін ғана база ретінде қарастырды. 901 немесе 902 жылы ол флотымен Эссекске келді, онда Ролласон оны жергілікті викингтер патша ретінде қабылдады деп мәлімдейді. Алайда, Дэвид Дамвилл келесі жылы Этельвольд Шығыс Англиядағы даниялықтарды Эдуардқа қарсы соғыс жүргізуге көндіргенін атап өтеді және Дамвилл Эссексте белгісіз жеке викинг әскері болғаны екіталай деп санайды. Оның пікірінше, Этельвольд өзінің таққа талабын нығайту үшін Уэссекс патшалығының бір бөлігінде мойындалуға тырысқан және ол Эссекстің ағылшын билеушілерінің бағынуын жеңіп алды. Шығыс Англиялық даниялықтар Мэрсияға шабуыл жасауда Этельвольдқа қосылып, Уэссекс шекарасындағы Крекейдке дейін жетті. Содан кейін ол Брейдонға шабуыл жасау үшін Темза өзенінен Уэссекске өтті. Эдуард Данияның Шығыс Англиясын қиратып, кек алды, бірақ ол Этельвольдпен шайқаспай кері шегінді. Кенттіктер ұзақ уақыт күтіп тұрды, бірақ Англосаксондық хроникаға сәйкес Эдуард оларды қайтару үшін жеті елші жіберді. Даниялықтар Кенттіктерге Холм шайқасында жете алды. Оның орны белгісіз, бірақ Кембриджширдегі Холм болуы мүмкін. Даниялықтар жеңіске жетті, бірақ ауыр шығынға ұшырады. Этельвольд Дания тарапынан қаза тапқан көшбасшылардың бірі болды, сонымен қатар Шығыс Англияның викинг патшасы Эорик, екі холд (даниялық дворяндар), Исопа және Оскетель, сондай-ақ Этельлинг Беорноттың ұлы Беортсиге, ол Мерсияның бұрынғы патшасы Бургредтің туысы болған. Кенттіктер екі елдорменді, Сигевульф пен Сигегельмды және Кенвульф абысын жоғалтты. Кенттік контингенттің жетістігі Эдуардтың бүкіл әскерімен даниялықтарға қарсы күреспегенін нашар жағдайда көрсетті. Сирил Харттың пікірінше: «Шүбәсіз, бір-біріне айыптаулар болды, олар Эдуардтың билігіне ұзақ уақыт бойы қауіп төндірген сияқты, әсіресе Кентте; Вессекс хроникасының Эдуардтың Кенттік контингентті қолдамағаны үшін ақталуды іздеудегі алаңдаушылығына куә болыңыз». Кейінірек Эдуард Сигельмнің қызы Эадгифуға үйленді, және Харт бұл оның Кенттік халқын жұбатқаны үшін жасалған болуы мүмкін деп санайды. Англосаксондық хрониканың әртүрлі мәтіндері көтерілістің әртүрлі нұсқаларын келтіреді. Харт былай дейді: «Ең көне және ең сенімді нұсқасы «Англосаксон хроникасының» «В» мәтінінде сақталған (оның негізгі бөлігі Латын Шығыс Англиялық хроникасымен қолдалады); «А» мәтініндегі ресми нұсқа, әрине, кейінірек түзету, король Эдуардтың позициясын ақтауға және оның билігін нығайтуға бағытталған». «В» Этельвольдты этелинг ретінде сипаттайды, осылайша оның таққа талабының заңдылығын көрсетеді, бұл сипаттама «А» нұсқасында жоқ. «А» Этельвольдтың корольдің және оның кеңесшілерінің рұқсатынсыз Уимборн мен Твинхэмді иеленгенін айтады, ал «В» олардың қарсылығына қарамастан иеленгенін айтады. «В» Этельвольдтың «түнде қашып кеткенін» айтады, ал «А» «ұрлықпен қашып кеткенін» жазады. «В» бойынша Нортумбриялық даниялықтар Этельвольдты патша ретінде қабылдап, оған адалдық серт берді, бірақ бұл «А» нұсқасында жоқ. Алайда, Нортумбрияға қашқаннан кейін ешбір мәтін оны этелинг ретінде сипаттамайды, оның әрекеттері енді заңдылыққа ие емес екенін көрсетеді. Скотт Томпсон Смит пікірінше, дау тек тақ үшін ғана емес, мүлік үшін де болды, ал Хроника Эдуардты сыртқы күштерге қарсы отбасылық мүлікті сәтті қорғаушы ретінде көрсетеді.