Кіріспе
Лидс қаласының негізгі темір жол станциясы (Leeds railway station) — Англияның Батыс Йоркширдегі Лидс қаласының орталығын қамтамасыз ететін негізгі темір жол станциясы. Ол Нью-Стейшн көшесінде, Сити-сквердің оңтүстігінде, Парк-Роудың етегінде, көрнекті Queens қонақ үйінің артында орналасқан. Бұл Network Rail басқаратын 20 станцияның бірі. 2023 жылдың желтоқсанына қарай, бұл Батыс Йоркширдегі, сондай-ақ Йоркшир және Хамбердегі, тіпті Солтүстік Англиядағы ең жұмысты станция болды. Лондоннан басқа Ұлыбританиядағы екінші ең жұмысты станция – Бірмингем Нью-стрит. Лидс – Ұлыбритания темір жол желісінің маңызды торабы. Станция Шығыс жағалау магистральдық желісінің Лидс тармағының соңғы станциясы (онда Лондон Солтүстік-Шығыс темір жолы станциядан әр жарты сағат сайын қалааралық жоғары жылдамдықты қызметтерді ұсынады) және Шотландия, Мидлендс және Оңтүстік-Батыс Англия арасындағы Крос-Кантри маршрутының маңызды аялдамасы болып табылады. Бұл маршрут Бірмингем, Глазго, Эдинбург, Дерби, Бристоль, Эксетер, Плимут және Пензанс сияқты ірі қалалар мен кенттерге қосылады. Сонымен қатар, Манчестер, Ливерпуль, Ньюкасл және Шеффилд сияқты Солтүстік Англияның маңызды бағыттарына тұрақты қалааралық қызметтер бар. Бұл Settle & Carlisle тарихи жолымен жүретін пойыздардың да аялдамасы. Болашақта станцияны High Speed 2 жобалық желісіне қосу мүмкіндігі қарастырылуда. Лидс – Йоркширдегі Харрогейт, Йорк, Скарборо, Халл, Донкастер және Шеффилд сияқты жергілікті және аймақтық бағыттар үшін маңызды хаб. Станция Батыс Йоркшир метросының жүйесіндегі орталық пункті болып табылады және Брэдфорд, Уэйкфилд, Дьюсбери, Хаддерсфилд және Галифакс қалаларына қызмет көрсетеді. 2022 жылдың сәуірінен 2023 жылдың наурызына дейін 24 миллион жолаушы кіргені және шыққандығымен Лидс Англияның солтүстігіндегі ең көп жолаушы тасымалдайтын темір жол станциясы атанды, Манчестер Пикадиллиді озып, Лондоннан басқа Ұлыбританиядағы екінші ең жұмысты станция болып табылады.
Leeds railway station (also known as Leeds City railway station) is the mainline railway station serving the city centre of Leeds in West Yorkshire, England. It is located on New Station Street to the south of City Square, at the foot of Park Row, behind the landmark Queens Hotel. It is one of 20 stations managed by Network Rail. As of December 2023, it was the busiest station in West Yorkshire, as well as in Yorkshire & the Humber, and the entirety of Northern England. It is the second busiest station in the UK outside of London, after Birmingham New Street. Leeds is an important hub on the British rail network. The station is the terminus of the Leeds branch of the East Coast Main Line (on which London North Eastern Railway provides high speed inter city services to every half hour from the station) and is an important stop on the Cross Country Route between Scotland, the Midlands and South West England connecting to major towns and cities such as Birmingham, Glasgow, Edinburgh, Derby, Bristol, Exeter, Plymouth and Penzance. There are also regular inter city services to major destinations throughout Northern England including Manchester, Liverpool, Newcastle and Sheffield. It is also the terminus for trains running on the scenic Settle & Carlisle line. Future expansion might link the station to the proposed High Speed 2 network. Leeds is a major hub for local and regional destinations across Yorkshire such as to Harrogate, York, Scarborough, Hull, Doncaster and Sheffield. The station lies at the heart of the West Yorkshire Metro commuter network for West Yorkshire providing services to Bradford, Wakefield, Dewsbury, Huddersfield and Halifax. With 24 million passenger entries and exits between April 2022 and March 2023, Leeds is the busiest railway station in the North of England, overtaking Manchester Piccadilly, and the second busiest railway station in the United Kingdom outside London, after Birmingham New Street.
Сипаттама
Темір жол станциясы қаланың оңтүстігінен Аир өзені мен Лидс және Ливерпуль каналы алабына қарай төмендейтін төбеде орналасқан. Оның көп бөлігі Невилл көшесіне жақын орналасқан викториандық кірпіштен жасалған күмбезді аркалардың үстінде салынған. Бұл аркалардың ішінде кафелер, мейрамханалар, дүкендер мен көрме залдары бар "Гранари Уорф" кешені орналасқан, ол жергілікті тұрғындар арасында "Қараңғы аркалар" деп белгілі. Темір жол вокзалында 18 платформа бар, бұл оны Лондоннан тыс Англиядағы платформалар саны бойынша ең ірісі етеді. Оның 12 аялдамалық және 6 өткізу платформалары бар. Көптеген платформалар 1a, 1b, 1c сияқты төрт бөлікке бөлінген. Барлығы, нөмірлерін есептегенде, 47 платформа бар. Станцияда кофеханалар, жылдам тамақ сататын орындар, бар, газет-журнал дүкендері, дәріханалар және супермаркеттер сияқты сауда орындары бар. Нью-Стейшн-стриттегі Британдық көлік полициясының бөлімшесінде Батыс Йоркшир облысының теміржол станцияларын күзетумен айналысатын офицерлер орналасқан. Лидс темір жол станциясы 1990 жылдарға дейін 2008 жылға дейін билет бағаналарын қолмен бақылап тұрды, содан кейін солтүстік теміржол компаниясы пик сағаттарындағы тығынды азайту мақсатымен автоматты билет бағаналарына ауыстырды.
Көлік байланыстары
Жаңа станса көшесінің шығысында орналасқан Лидс алмастыруы стансадан басқа бағыттарға қатынау мүмкіндігін ұсынады. Аррива Йоркшир, First West Yorkshire және Flyer маршруттарының 1, 4, 4F, 5, 14, 16, 16A, 19, 19A, 40, 444, 446, 870, A1 және DalesBus қызметтерінің 874 және 875 маршруттарына қызмет көрсететін бес автобус аялдамасы бар. Аталған алмастыруда тәулік бойы жұмыс істейтін такси тұрағы да бар. Тағы да автобус аялдамалары теміржол стансасының төменгі жағындағы Невилл көшесінде, сондай-ақ теміржол стансасының сыртындағы Сити сквер маңында орналасқан. Инфармария көшесі мен Боар-Лейн автобус аялдамаларына жету үшін жаяу жүріп аз ғана уақыт керек.
Велосипедтің шоғырлануы
Лидс алмасу орталығы Ұлыбританиядағы алғашқы велосипедтік хабтардың бірін қамтиды, ол жөндеу, сақтау және жалға алу сияқты бірнеше велосипедтік қызметтерді ұсынады. Бұл нысан 2010 жылдың жазында ашылды және Лидс қаласына келген қонақтар мен жұмысына қатынайтындарды теміржол станциясынан велосипедпен жолын жалғастыруға ынталандыру үшін жасалған. Оның дизайны голландтық велосипедтік нүкте концепциясына негізделген.
Бұрынғы темір жол станциялары
Темір жол Лидске 1834 жылы келді, Лидс және Селби темір жолы (Солтүстік-Шығыс темір жолының бір бөлігі) желісін ашқанда. Оның терминалы қала орталығының шығысындағы Марш-Лейнде орналасқан. 1840 жылы Солтүстік Мидленд темір жолы (Мидленд темір жолының құрамдас бөлігі) Дербиден Ротерхэм арқылы Хунслет-Лейнге дейін желі салды. 1846 жылы ол Веллингтон көшесіне дейін ұзартылды, бұл Веллингтон станциясы деп аталды. Веллингтон көшесіндегі Лидс Централь станциясы 1854 жылы Манчестер және Лидс темір жолы мен Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолы (LNWR) тарапынан ашылды. Станция LNWR мен Солтүстік-Шығыс темір жолына бірлесіп тиесілі болды, бірақ басқа компаниялар да, соның ішінде Ұлы Солтүстік темір жолы және Ланкашир және Йоркшир темір жолы, пойыздарды жүргізуге құқылы болды. 1869 жылы Жаңа станция LNWR мен Солтүстік-Шығыс темір жолының бірлескен жобасы ретінде ашылды. Ол бұрынғы Лидс және Селби темір жолының шығыс желісін LNWR желілерімен батысқа байланыстырды. Шамамен бір шақырымдық жалғастыру толығымен эстакадалар мен көпірлер арқылы салынды. Жаңа станция Уэллингтон темір жол станциясына жақын, Эйр өзені үстіндегі көпірдің бір бөлігіне салынды. Станцияның астындағы аркалар "Қараңғы аркалар" деп белгілі. Оң жақтағы карта 1913 жылы Лидстегі әртүрлі темір жол желілерін көрсетеді. 1921 жылғы Теміржол заңынан кейін, Ұлыбританиядағы теміржолдар төрт компанияға біріктірілген кезде, Жаңа станция Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолы (LMS) және Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолы (LNER) тарапынан бірлесіп басқарылды. British Railways 1948 жылдың 1 қаңтарында Британдық көлік комиссиясының (BTC) теміржол басқармасының коммерциялық атауы ретінде құрылды.
1962 жылы Британ теміржолдар үйі
1962 жылы теміржол станциясына Британдық теміржол үйі, қазіргі Сити-хаус қосылды. Оны сәулетші Джон Полсон жобалап, Британ теміржолдарына әкімшілік ғимараттармен қамтамасыз еткен. 2009 жылы қайта жөндеуден өткенге дейін ғимарат ескіріп, жалға беру қиынға соқты. 1967 жылы ақын Джон Бетджеман ғимаратты қатты сынап, оның Сити-сквердің барлық жарығын тосып, сәулеттік құндылығы жоқ ақшаның белгісі екенін айтты. 2010 жылы ғимаратты Bruntwood компаниясы сатып алып, (2017 жылдан бері) оны қайта құрылыстап, жаңа фасадымен жабдықталған кеңселер ұсынып жатыр.
1967 жылғы қайта құру
1967 жылы нысанды қайта жаңғырту жұмыстары жалғасты, және Орталық теміржол станциясын пайдаланатын пойыздар Қалалық теміржол станциясына бағытталды, ол қалаға қызмет көрсететін басты теміржол станциясы болды. Орталық теміржол станциясы жабылып, сөйтілді. Орталық теміржол станциясына апаратын виадук Лидс теміржол станциясының жанындағы көптеген қолданылмайтын виадуктардың бірі. Инженерлік жұмыстарға Лидс және Ливерпуль каналындағы 100 жылдық көпірлерді ауыстыру, оңтүстік вестибюльдің құрылысы және жалпы шатыр, сондай-ақ платформалар мен жолдардың кең ауысуы, теміржол станциясы аумағын басқару үшін жаңа қуат сигналдық пунктті іске қосу кірді. Осы қайта құру кезінде теміржол станциясы күніне 500 пойызға қызмет көрсетті, ал жылына 2,75 миллион жолаушы сапар жасады. Веллингтон (немесе Солтүстік қала) осы кезде толықтай парцельдер тасымалына берілді, жолдардың орналасуы кеңінен өзгертілді. Бұрын Солтүстік қала станциясын пайдаланған Midland желісінің қалған пойыздары Оңтүстік қала станциясына, бұрынғы LNWR/NER "Жаңа" станциясына бағытталды және осы уақыттан бастап Лидс деп аталды.
Электрмен жабдықтау
Станция 1988 жылы British Rail меншігінде болған кезде жоғары кернеулі электр желісімен жабдықталды, бұл Шығыс жағалау магистраліндегі жаңа 91 класс локомотивтерінің пайдалануын жеңілдету үшін жасалды.
2002 жылғы қайта құру
1990 жылдары теміржол вокзалының сыйымдылығы күн сайын артып, 1967 жылғы жобаның жеткіліксіздігі анықталды. 1999 және 2002 жылдар аралығында «Лидс 1» атты ірі қайта құру жобасы жүзеге асырылды. Бұл жоба аясында теміржол станциясының батыс жағында қосымша келіп-кету жолдары салынды, бұл әртүрлі бағыттарға қатынайтын пойыздарды бөліп, тиімділікті арттырды және олардың қақтығысуына жол бермеді. Теміржол станциясы 12 платформадан 17 платформаға дейін кеңейтілді, оңтүстік жағында жаңа платформалар салынды, ал солтүстік жағында пайдаланылмаған жүктік депо жолаушыларға қайта ашылды. Жолдың көп бөлігі, бұрылыстар мен сигналдар да жаңаланды, ал 1967 жылғы қуат блогы жабылып, басқару сигнализация орталығына берілді. Алайда, жолаушылар үшін ең байқалатын өзгеріс – 1967 жылғы металл шатырдың жаңа шыны шатырмен алмастырылуы болды, бұл платформалардағы жарық мөлшерін едәуір арттырды. Бұрынғы жер асты жолының орнына жаңа жаяу көпірі салынды. Сонымен қатар, жаңа көп қабатты тұрақ, теміржол вокзалына кіреберіс, Солтүстік вестибюлінің жөнделуі және сауда орындарының кеңейтілуі сияқты қосымша жақсартулар жасалды. Теміржол станциясы қайта жаңғырту кезінде кейбір пойыздарды қабылдау үшін «Лидс Уайтхолл» деп аталатын шағын уақытша теміржол стансасы құрылды. Ол 1999 жылдың қыркүйегінен 2002 жылдың ақпанына дейін пайдаланылды.
2008 жылғы жұмыс
2008 жылы жолаушылардың өтуін жылдамдету үшін, адамдармен тексерілетін билеттердің орнына автоматтандырылған билет қақпалары орнатылды. 2008 жылғы қазан айының соңында қақпалар жұмыс іске қосылған кезде, мерзімі өткен билеттерді қабылдау сияқты бірнеше кемшіліктер анықталды. Сонымен қатар, «Солтүстік» компаниясының қателігінен қақпалар Батыс Йоркшир метро карталарымен үйлесімді болмады.
Оңтүстік кіреберіс
Оңтүстіктен жеңіл кіру үшін 17,3 миллион фунт стерлингтік оңтүстік кіреберіс 2016 жылдың 3 қаңтарында аяқталды. Ол теміржол вокзалының батыс жаяу көпірін кеңейтеді және эскалаторлар, баспалдақтар мен лифттерді Аир өзенінің үстіндегі жартылай декке орнатады, бұл ерекше құрылыс. Дек жолаушыларға өзеннің екі жағына да қол жеткізуге мүмкіндік береді, осы арқылы Гранри-Уорф және Литтл Невилл көшесіне немесе Холбекке қатынауға болады. Онда қосымша билет сату автоматтары және велосипедтерді сақтау орындары бар. Шамамен 20%
Оңтүстік зал және нөлдік тұғыр
1-ші платформамен бірге жаңа терминал платформасының құрылысы 2018 жылдың соңында басталды және 2021 жылдың қаңтарында аяқталды. 2018 жылдың қараша айында Network Rail оңтүстік вестибюлін жақсарту жұмыстарын бастады. Жұмыстардың бірінші кезеңі билет барьерлерін жылжыту және кеңейту арқылы жол жүргізушілердің көптігін азайтуға бағытталған. Оңтүстік кіреберісіндегі дизайнмен үйлесетін жаңа мөлдір шатыр орнатылды, жұмыстар 2019 жылдың қазан айында аяқталды.
Апаттар мен оқиғалар
1892 жылдың 13 қаңтарында Эйр өзені мен Лидс және Ливерпуль каналын астынан өткізетін станцияның аркаларында өрт шықты. Өрт екі күн бойы өріп, қатты қызғаннан рельстер бүгіліп, теміржол инфрақұрылымына (тұрақты жолға) ауыр зақым келді. Бір адам платформаның күйреуі салдарынан қаза тапты. 1993 жылдың 23 шілдесінде жолаушылар пойзы платформада тоқтаған басқа пойыздың соңына шағылысты. 21 адам жарақаттанды. 1997 жылдың 17 сәуірінде Уақытша Ирландия Республикалық Армиясы (IRA) орналастырған шағын бомба станция жанындағы релелік шкафта жарылып, қала орталығы алты сағатқа жабылды.
Болашақ
Лидс теміржол станциясы Ұлыбританиядағы Лондоннан басқа екінші ең жүйлі теміржол станциясы болып табылады. Өте қарбалас станция болғандықтан, кеңейту қажет. 2029 жылға қарай Лидстегі жолаушылар саны 63%-ға артуы күтілуде, демек одан әрі кеңейту қажеттілігі туындайды.
Болашақтағы қайта құру
2017 жылдың қазан айында станцияны жоспарланудағы HS2 жобасы үшін қайта жаңарту мүмкіндігі ұсынылды. Ұсынысқа Лидстің солтүстік жағында жаңа платформалар салу, сондай-ақ HS2 пойыздарының қазіргі шығыс-батыс платформаларына және жоспарланудағы терминалдық платформаларға кіруі көзделген, бұл "Солтүстік күш аймағы" темір жолымен байланыс жасауға мүмкіндік береді. 2017 жылдың қараша айында станцияның болашақ бейнесі туралы толық ақпарат жарияланды.
Кеңейту
Лидс Веллингтон темір жол станциясының бастапқы орналасқан жерінде, Riverside Car Park-тағы бірінші платформаның жанында жаңа желілер мен платформалармен темір жол станциясының сыйымдылығын кеңейту жоспарлары дайындалуда. Бұл болжамды өсімді қамтамасыз ету үшін жасалып жатыр. Сондай-ақ, Metro компаниясы 1-ші платформаны оның қасындағы автотұрақ жерін пайдалана отырып, үш жеке платформаға алмастыру жоспарларын жариялады. Бұл платформалар санын 17-ден 20-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді.
HS2 платформалары
High Speed 2 үшін бастапқы жоспарлар Лидсте Аир өзенінің оңтүстігінде, Нью-Лейн жерінде жеке жаңа станция салуды көздеген. Бірақ, 2015 жылдың қараша айындағы келесі тексеру нәтижесінде HS2 платформаларын қолданыстағы станцияға қосу ұсынылды. Бұл платформалар қазіргі станция ғимаратының оңтүстік жағына жалғастырылып, өзен арқылы солтүстік-оңтүстік бағытта созылатын "Т" тәрізді құрылымды құратын болар еді. Бұл теміржол желілерін тікелей байланыстырмаса да, жоғары жылдамдықты және дәстүрлі пойыз қызметтері арасында оңай көшуді қамтамасыз ететін ортақ зал (конкорсты) ұсынады. Бұл жоспарлар 2016 жылдың қараша айында Үкімет тарапынан бекітілді. Дегенмен, 2021 жылдың 18 қарашасында Көлік министрі Грант Шеппс HS2 жобасының шығыс бөлігінің Лидске емес, Шығыс Мидлендс Парквейде аяқталады деп хабарлады. Соңында, Шығыс Мидлендс Парквейге дейінгі бөлік те тоқтатылып, Бирмингем Керзон көшесінің солтүстігіне қарай жаңа теміржол құрылысы жүргізілмеді.
Бұрынғы қызметтері
Шығыс Мидленд темір жолы (EMR) және оның бұрынғы операторлары 2022 жылдың мамырына дейін Мидленд магистралі арқылы Лондонның Сент-Панкрас станциясына және одан қызметтерді жүзеге асырып келді. Невилл Хилл TMD арқылы InterCity 125 поездарын айдап шығу үшін, көбінесе кешкі екі және таңертеңгі екі бағытта қызметтер көрсетілді. EMR 2021 жылдың мамырында соңғы InterCity 125 поездарын пайдаланудан шығарғаннан кейін, қызмет 222-сыныпты локомотивпен жүзеге асырылатын, солтүстікке қарайғы бір ғана қызметке дейін азайтты. 2022 жылдың мамыр айында ол тоқтатылды.