Балалар құқықтары қозғалысы – балалардың денсаулығын қорғау, құқықтарын кеңейту мақсатындағы халықаралық қозғалыс. БҰҰ конвенциясы 18 жасқа дейінгілерді бала санайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бала құқықтары қозғалысы – дүние жүзіндегі балалардың құқықтарын мойындауға, кеңейтуге және/немесе шектеуге бағытталған тарихи және қазіргі заманғы қозғалыс. Бұл акт баланың психикалық және физикалық денсаулығының дамуына қатысты бірнеше конституциялық заңдарды қабылдады. (Жастар құқықтарымен шатастырмау керек). Ол өткен ғасырдың басында басталып, үкіметтік ұйымдар, жақтаушылық топтар, ғалымдар, заңгерлер, заң шығарушылар және судьялар балалардың өмірін жақсарту және қорғау үшін заңдар мен саясат жүйесін құруға күш салды. Баланың тарихи анықтамасы әртүрлі болғанымен, Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар құқықтары конвенциясында «Бала – он сегіз жасқа толмаған кез келген адам, егер балаға қатысты қолданылатын заң бойынша одан ертерек толыққан жасқа жеткен болса, басқаша» деп белгіленген. Халықаралық құқықта «өспірімдер», «жасөспірімдер» немесе «жастар» сияқты жастарды сипаттау үшін басқа терминдердің анықтамасы жоқ. Балалардың ерекше құқықтарына ие болу тұжырымы салыстырмалы түрде жаңа. Дәстүрлі көзқарас бойынша балалар отбасының бір бөлігі ретінде қарастырылып, олардың ата-аналары мен/немесе заңды қамқоршыларына «тиесілі» болған, олар толыққан билікке ие болған. Бұл көзқарас Ағарту дәуірінде өзгерді, дәстүрлерге күшті қарсылық көрсетілді және жеке тәуелсіздік пен табиғи құқықтардың маңыздылығы айқындала бастады. 1741 жылы Лондондағы Тастау балалар үйі «қарсы қалған және тастап кетілген кішкентай балаларды тәрбиелеу және күтімін қамтамасыз ету» мақсатымен құрылды. Ағылшын саяси радикалы Томас Спенс 1796 жылы жарық көрген «Нәрестелердің құқықтары» еңбегінде балалардың табиғи құқықтарын қорғаудың алғашқы қазіргі заманғы тұжырымын жазды.
The Children's Rights Movement is a historical and modern movement committed to the acknowledgment, expansion, and/or regression of the rights of children around the world. This act laid several constitutional laws for the growth of a child's mental and physical health. (Not to be confused with Youth rights). It began in the early part of the last century and has been an effort by government organizations, advocacy groups, academics, lawyers, lawmakers, and judges to construct a system of laws and policies that enhance and protect the lives of children. While the historical definition of child has varied, the United Nations Convention on the Rights of the Child asserts that "A child is any human being below the age of eighteen years, unless under the law applicable to the child, majority is attained earlier." There are no definitions of other terms used to describe young people such as "adolescents", "teenagers" or "youth" in international law. The concept of children having particular rights is a relatively new one. Traditional attitudes towards children tended to consider them as mere extensions of the household and 'owned' by their parents and/or legal guardian, who exerted absolute parental control. Views began to change during the Enlightenment, when tradition was increasingly challenged and the value of individual autonomy and natural rights began to be asserted. The Foundling Hospital in London was founded in 1741 as a children's home for the "education and maintenance of exposed and deserted young children". Thomas Spence, an English political radical wrote the first modern defence of the natural rights of children in The Rights of Infants, published in 1796.
Әлеуметтік реформа
Өнеркәсіптік революция басталғанда, алты жастағы балалар зауыттар мен көмір шахталарында, көбінесе адамгершіліксіз жағдайларда, ұзақ сағаттар бойы аз жалақымен жұмыс істей бастады. 19 ғасырдың басында осы құбылысқа қарсылық күшейе бастады. Қалалық кедей балалардың қайғылы жағдайы либералды орта тап өкілдеріне, әсіресе Чарльз Диккенс атты жазушының "Оливер Твист" романы арқылы әйгілі болды. Лорд Шафтсбери сияқты әлеуметтік реформаторлар осы әдетке қарсы белсенді науқан жүргізе бастады. 19 ғасырда қабылданған бірқатар Зауыт заңдары арқылы заңнаманы жақсартуға қол жеткізілді, онда балалардың жұмыс уақыты шектелді және оларға түнде жұмыс істеуге рұқсат етілмеді. Тоғыз жасқа дейінгі балалар жұмыс істеуге құқықсыз болды, ал 9-16 жас аралығындағы балалардың жұмыс уақыты күніне 16 сағатпен шектелді. Фабрикалар сондай-ақ алғашқы төрт жыл бойы шәкірттерге оқу, жазу және арифметиканы үйретуді міндетті етілді. Әлеуметтік реформаторлардың бірі – Мэри Карпентер, ол жетім қалған және қылмысқа ұшыраған балалардың мүддесін қорғады. 1851 жылы ол үш түрлі мектеп ашуды ұсынды: жалпы білім беруге арналған тегін күндізгі мектептер, мұқтаж балаларға арналған өндірістік мектептер және жас қылмыскерлерге арналған түзету мектептері. Ол білім беру туралы заң жобаларын дайындаушылармен кеңесті және Парламент комитеттерінің алдында куәлік беруге шақырылды. 1852 жылы ол Бристольде түзету мектебін құрды. АҚШ-та балалар құқықтары қозғалысы «жетімдер пойзымен» басталды. Үлкен қалаларда баланың ата-анасы қайтыс болған немесе өте кедей болған жағдайда, бала өзін және отбасын асырау үшін жұмыс істеуге мәжбүр болатын. Ұлдар көбінесе зауыттарда немесе көмір шахталарында жұмыс істесе, қыздар жезөкшелікпен немесе салон қыздары болып жұмыс істеді, немесе терлеу шеберханаларында еңбек етті. Бұл жұмыстардың барлығы азып-тозуға жеткілікті жалақымен төленді. 1852 жылы Массачусетс штаты балаларды мектепке қатысуға міндеттеді. 1853 жылы Чарльз Брейс көшедегі балаларға көмектесу үшін Балаларға көмек қоғамын құрды. Келесі жылы балалар батысқа бағытталған пойызға отырғызылды, онда оларды асырап алды және көбінесе жұмысқа орналастырды. 1929 жылы жетімдер пойзы толығымен тоқтатылды, бірақ оның принциптері сақталды. Балалар еңбегін жоюға арналған Ұлттық балалар еңбегі комитеті 1890 жылдары құрылды. Ол бір заңды қабылдауға қол жеткізді, бірақ екі жылдан кейін Жоғарғы сот оны баланың еңбек шарты жасау құқығын бұзғаны үшін күштен шығарды. 1924 жылы Конгресс балалар еңбегін реттейтін конституциялық түзетуді қабылдауға тырысты, бірақ бұл бастама сәтсіз аяқталды және заң жобасы кейіннен тоқтатылды. Балалар еңбегіне қарсы күрес бүкіл елде Ұлы депрессия кезінде ғана тоқтады, себебі ересектер жұмысқа соншалықты мұқтаж болды, олар балалардың жалақысымен жұмыс істеуге дайын болды. 1938 жылы президент Франклин Д. Рузвельт Әділ еңбек стандарттары туралы заңға қол қойды, ол басқа нәрселермен қатар балалар еңбегінің көптеген түрлерін шектеді. Польшалық педагог Януш Корчак балалардың құқықтары туралы «Баланы қалай сүю керек» (Варшава, 1919) атты кітабында жазды, ал кейінгі кітабы «Баланың құрметке құқығы» (Варшава, 1929) деп аталды. 1917 жылы Ресей революциясынан кейін «Пролеткульт» ұйымының Мәскеу бөлімшесі «Балалар құқықтары туралы декларацияны» жариялады.
With the onset of the Industrial Revolution, children as young as six began to be employed in the factories and coal mines in often inhumane conditions with long hours and little pay. During the early 19th century this exploitation began to attract growing opposition. The terrible conditions of the poor urban children was exposed to liberal middle class opinion, notably by the author Charles Dickens in his novel Oliver Twist. Social reformers, such as the Lord Shaftesbury, began to mount a vigorous campaign against this practice. Ameliorating legislation was achieved with a series of Factory Acts passed during the 19th century, where working hours for children were limited and they were no longer permitted to work during the night. Children younger than nine were not allowed to work and those between 9 16 were limited to 16 hours per day. Factories were also required to provide education to the apprentices in reading, writing and arithmetic for the first four years. An influential social reformer was Mary Carpenter, who campaigned on behalf of neglected children who had turned to juvenile delinquency. In 1851 she proposed the establishment of three types of schools; free day schools for the general population, industrial schools for those in need and reformatory schools for young offenders. She was consulted by the drafters of educational bills, and she was invited to give evidence before House of Commons committees. In 1852 she established a reformatory school at Bristol. In the United States, the Children's Rights Movement began with the orphan train. In the big cities, when a child's parents died or were extremely poor, the child frequently had to go to work to support himself and/or his family. Boys generally became factory or coal workers, and girls became prostitutes or saloon girls, or else went to work in a sweat shop. All of these jobs paid only starvation wages. In 1852, Massachusetts required children to attend school. In 1853, Charles Brace founded the Children's Aid Society, which worked hard to take street children in. The following year, the children were placed on a train headed for the West, where they were adopted, and often given work. By 1929, the orphan train stopped running altogether, but its principles lived on. The National Child Labor Committee, an organization dedicated to the abolition of all child labor, was formed in the 1890s. It managed to pass one law, which was struck down by the Supreme Court two years later for violating a child's right to contract his work. In 1924, Congress attempted to pass a constitutional amendment that would authorize a national child labor law. This measure was blocked, and the bill was eventually dropped. It took the Great Depression to end child labor nationwide; adults had become so desperate for jobs that they would work for the same wage as children. In 1938, President Franklin D. Roosevelt signed the Fair Labor Standards Act which, amongst other things, placed limits on many forms of child labor. The Polish educationalist Janusz Korczak wrote of the rights of children in his book How to Love a Child (Warsaw, 1919); a later book was entitled The Child's Right to Respect (Warsaw, 1929). In 1917, following the Russian Revolution, the Moscow branch of the organization Proletkult produced a Declaration of Children's Rights.
Елдер бойынша балалардың құқықтары
Көптеген елдер балалар құқықтары жөніндегі комиссар немесе омбудсмен институтын құрды, алғашқысы 1981 жылы Норвегия болды. Басқа елдердің ішінде Үндістан, Финляндия, Швеция және Украина бар, Украина 2005 жылы әлемде алғаш рет осы лауазымға баланы тағайындаған ел болды.
Many countries have created an institute of children's rights commissioner or ombudsman, the first being Norway in 1981. Others include India, Finland, Sweden, and Ukraine, which was the first country worldwide to install a child in that post in 2005.
Аргентина
2005 жылы БҰҰ-ның балалар құқықтары туралы конвенциясын іске асыру мақсатында балалар мен жасөспірімдерді кешенді түрде қорғау туралы ұлттық заң қабылданды. Бұл заң балаларды қорғау шараларын қана емес, сонымен қатар жасөспірімдер әділет жүйесінің құрылуына негіз салды. Бұл жүйе балаларды қоғамға қайта бейімдеуге, сондай-ақ балаларды зорлық-зомбылықтан және қанаудан қорғауға бағытталған шараларды енгізуге мүмкіндік берді.
In 2005, in order to implement the UN Convention on the Rights of the Child, national Law for the Integral Protection of Children and Adolescents was enacted. This not only allows for protective measures for children, but also created the groundwork for a juvenile justice system. This system allows for children to be integrated back into society and established tactics to protect children from abuse and exploitation.
Австралия
Австралия балалар құқықтарына қатысты барлық маңызды халықаралық шарттарға қатысушы мемлекет. Балалардың құқықтары мен қорғалуы федералдық, штаттық және аумақтық заңдармен қамтамасыз етіледі.
Australia is a participant to all significant treaties that impact on children's rights. The rights and protection of children are governed by both Federal and state and territory law.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та балалар құқықтарының ұзақ тарихы бар.[20] АҚШ-тағы балалар құқықтарын қорғайтын көптеген адамдар бүгінде халықаралық әріптестерінен гөрі тар ауқымды мақсаттарды қолдайды. АҚШ мәліметінше, осы Конвенция мақсаты үшін бала – он сегіз жасқа толмаған кез келген адам, егер балаға қатысты қолданылатын заң бойынша одан ертерек кәмелетке жеткен жағдайда басқа. Топтар көбінесе балаларды зорлық-зомбылыққа салу және қанағаттандырмау, балалардың қаза болуы, күтімге алу, күтімнен шыққан жастардың еректеуі, күтімге алуға орналастырудың алдын алу және асырап алу мәселелеріне назар аударады. [21] АҚШ-та жастар құқықтарын қолдайтын ұзақ жылдардан бері жалғасып келе жатқан қозғалыс бұрынғыдан елеулі табыстарға жетті. Балалар құқықтары туралы конвенцияға жүгініңіз.
There is a long history of children's rights in the U. S.[20] Many children's rights advocates in the U. S. today advocate for a smaller agenda than their international peers. According to the U. S, for the purposes of the present Convention, a child means every human being below the age of eighteen years unless under the law applicable to the child, majority is attained earlier. Groups predominately focus on child abuse and neglect, child fatalities, foster care, youth aging out of foster care, preventing foster care placement, and adoption. [21] A longstanding movement promoting youth rights in the United States has made substantial gains in the past. Refer to the Convention of the Rights of a Child.
Ұлыбритания
Балалар құқықтары қозғалысы балалардың ересектер, мемлекеттер және үкіметтер сақтауға міндетті құқықтары бар екенін мәлімдейді. Ұлыбритания БҰҰ-ның балалар құқықтары конвенциясы заңды түрде міндетті емес, тек "талаптар жиынтығы" ғана екенін сақтайды. Алайда, 2003 жылғы ЕҚҚК шешімінде былай делінген: "Балалардың адам құқықтары және барлық үкіметтердің осы құқықтарды барлық балалар үшін іске асыруға ұмтылуға тиіс стандарттар Балалар құқықтары конвенциясында белгіленген". (ЕҚҚК-ның Үлкен алқасының Sahin v Germany ісі бойынша 2003 жылғы 8 шілдедегі шешімінен үзінді). Ратификацияланғанына 18 жыл өткен соң, орталықтандырылған басқарулардағы төрт балалар комиссары конвенцияны ұлттық заңнамаға енгізуге бірігіп шақыруда, бұл балалар құқықтарын заңды түрде қорғауға мүмкіндік береді.
The Children's Rights Movement assert that it is the case that children have rights which adults, states and government have a responsibility to uphold. The UK maintains a position that UNCRC is not legally enforceable and is hence 'aspirational' only albeit a 2003 ECHR ruling states: "The human rights of children and the standards to which all governments must aspire in realizing these rights for all children are set out in the Convention on the Rights of the Child." (Extract from Sahin v Germany, Grand Chamber judgment of the ECHR, July 8, 2003). 18 years after ratification, the four Children's Commissioners in the devolved administrations have united in calling for adoption of the Convention into domestic legislation, making children's rights legally enforceable
Бала құқықтары туралы конвенция
Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар құқықтары туралы конвенциясында әрқайсысы бір құқықты бейіндейтін 54 бап бар. Олар төрт негізгі топқа бөлінеді: тіршілік ету, қорғау, даму және қатысу. Конвенция балалар құқықтары қозғалысы үшін стандарттық база құрады. Оны барлық елдерден басқа екі ел – АҚШ және Оңтүстік Судан ратификацияламады. Буш басшылығымен АҚШ әкімшілігі конвенцияны ратификациялауға қарсы болды, себебі "ата-аналардың басты рөлі, егемендік және штаттық және жергілікті заңдарға қатысты АҚШ саясатына қатысты маңызды саяси және құқықтық алаңдаушылықтар бар" екенін мәлімдеді. Конвенция қарулы жанжалдарға балаларды тарту туралы Қосымша хаттамамен (балаларды әскери мақсатта пайдалануға қарсы) және балаларды сату, балалардың жыныстық эксплуатациясы және балалар порнографиясы туралы Қосымша хаттамамен (балаларды сатуға, балалардың жыныстық эксплуатациясына және балалар порнографиясына қарсы) толықтырылған.
The United Nations Convention on the Rights of the Child has 54 articles, each outlining a different right. They cover four different groupings of rights; survival, protection, development and participation. The Convention establishes a standard premise for the children's rights movement. It has been ratified by all but two countries; the United States and South Sudan. The US administration under Bush opposed ratifying the convention, stating that there were "serious political and legal concerns that it conflicts with US policies on the central role of parents, sovereignty, and state and local law." The convention is supplemented by the Optional Protocol on the Involvement of Children in Armed Conflict (against military use of children) and the Optional Protocol on the Sale of Children, Child Prostitution and Child Pornography (against sale of children, child prostitution and child pornography).
Ата-ана құқықтары
2020 жылғы 7 қазанда Германия (Еуропалық Одақ атынан) және Уругвай (GRULAC атынан) ұсынған «Бала құқықтары: салауатты орта арқылы баланың құқықтарын іске асыру» тақырыбындағы БҰҰ қарары жобасы A/HRC/45/L.48/Rev.1 қабылданды. Ресей Федерациясының ата-аналық құқықтарды қосуға бағытталған L.57 және L.64 түзетулері қабылданбады. Ресей Федерациясы, К. Сукачева (L.57 және L.64 енгізушісі) Ата-аналардың құқықтары туралы конвенцияның тіліне енгізуді тапсырған Ресей, ата-аналарға қарсы дауыс берген үкіметтер «балалардың құқықтарын қамтамасыз ету жөніндегі халықаралық міндеттемелерінен әдейі бас тартады» деп мәлімдеді. Қабылдау кезінде Уругвай Ресей Федерациясы ұсынған ата-аналық құқықтарды қосу «қарарға теңгерімсіздік әкеледі және сонымен қатар қарардың мағынасына қайшы келеді» деді. Ата-аналар балалардың құқықтарын «теңгерімсіздікке түсіреді» деген пікір, халықаралық қауымдастықтың ең көп ратификацияланған құжаты – Балалардың құқықтары жөніндегі конвенцияға (БҚК) тікелей қайшы келеді, ол ата-аналар мен олардың құқықтарын бірнеше рет еске салады. Қызықтысы, ресейлік қосымша конвенциядан сөздерін толық көшірген.
On October 7, 2020, the vote on United Nations Draft Resolution A/HRC/45/L.48/Rev.1 "Rights of the child: Realizing the rights of the child through a healthy environment" submitted by Germany (on behalf of the European Union), Uruguay (on behalf of GRULAC) was adopted. The Russian Federation Amendments L.57 and L.64 to include Parental Rights were rejected. Russian Federation, Ms. Kristina Sukacheva (Introduced L.57 L.64) Tasked with introducing the Convention language on parental rights, Russia ominously noted that governments voting against parents "deliberately shirk their international responsibilities to provide for the rights of the child". At the time of adoption, Uruguay stated that the incorporation of parental rights language, added by the Russian Federation, would "bring imbalance to the resolution and would also go against the spirit of the resolution". The assertion that parents knock children's rights out of "balance" directly contravenes the Convention on the Rights of the Child (CRC), the international community's most ratified treaty, which references parents, and their rights, repeatedly. Notably, the Russian addition was sourced word for word from the convention.
Биліктегі балалар
Қазіргі уақытта кем дегенде отыз елде ересектер емес парламенттік құрылымның қандай да бір түрі бар, ол ұлттық деңгейде, қалаларда, ауылдарда немесе мектептерде кездеседі. Көптеген балалар парламенттері, әсіресе бай елдерде, ересектердің саяси жүйелерінде билікті жүзеге асыруға қарағанда, балаларды саясатқа баулуға көбірек бағытталған. Алайда, кейбір балалар парламенттері саяси биліктің белгілі бір деңгейін жүзеге асырады. 1990 жылдары Үндістанның Раджастан штатындағы ауылдық мектептерде құрылған алғашқы балалар парламенттерінің бірі, алтыдан он төрт жасқа дейінгі балаларды өздерінің қауымдастықтары үшін нақты өзгерістер жасауға қабілетті балалар өкілдері сайлауға қатысты. Мысалы, Бразилиядағы Барра-Манса қаласындағы кейбір балалар парламенттері балаларға қатысты мәселелер бойынша кең өкілеттіктерге ие және мемлекеттік бюджеттің бір бөлігін басқарады. Балалардың көптеп басқаратын жеке мекемелер де бар, мысалы, демократиялық мектептер (соның ішінде Садбери мектептері).
Presently, there are at least thirty countries that have some kind of non adult structure of parliament, whether nationally or in cities, villages or schools. Many children's parliaments, especially in wealthier nations, are oriented more toward children's education in politics than toward the actual exercise of power in adult political systems. On the other hand, some children's parliaments do exercise a degree of political power. One of the first children's parliaments, set up in the 1990s in village schools in Rajasthan, India, involves children aged six to fourteen electing child representatives who have been able to make genuine differences for their communities. Some children's parliaments, such as in the city of Barra Mansa in Brazil, have extensive powers over children's issues and control parts of the government budget. There are also private institutions which are largely governed by children, for instance democratic schools (including Sudbury schools).