Кіріспе
Оңтүстік Африкалық заңгер (1908–1975)
2017 жылғы фильм
the 2017 film
Абрахам Луис Фишер (23 сәуір 1908 – 8 мамыр 1975) – Оңтүстік Африкалық коммунист заңгер, африканер тегінен шыққан, әкесінің әжесінен англо-африкалық қанасы бар. Ол апартеидке қарсы күрестегі белсенділігімен және Ривония процесінде Нельсон Манделаны қоса, апартеидке қарсы тұрған тұлғаларды заңдық түрде қорғауымен танымал. Процестен кейін ол өзі коммунизмді таратуда айыпталды. Ол өмір бойына түрмеге кесілді және түрмеде рак ауруына шалдықты. Оңтүстік Африка түрмелер заңы Блумфонтейндегі оның ағасының үйіне дейін кеңейтілді, онда ол екі айдан кейін қайтыс болды.
Отбасы және білім
Фишер атақты африканер отбасынан шыққан; оның әкесі Перси Фишер (1878–1957), Оранж еркін мемлекетінің судья-президенті, ал оның әкесі Абрахам Фишер (1850–1913), Оранж өзені колониясының премьер-министрі және кейіннен біріккен Оңтүстік Африка кабинетінің мүшесі болды. 1930 жылдары Оксфорд университетінде (New College) Родс стипендиясымен оқуға түсуге дейін, ол Блумфонтейндегі Грей колледжінде және Грей университетінде білім алды. Ол әкесі Абрахам Фишердің есімімен аталатын Абрахам Фишер үйінде тұрды. Оксфордта оқып жүргенде ол Еуропа құрлығына саяхат жасады, соның ішінде 1932 жылы Кеңес Одағына барды. Саяхаты барысында ата-анасына жазған хатында ол радикалды идеяларға бейімделгенін жазды, Волга өзені бойында кездескен орыс шаруаларының және Оңтүстік Африканың қара нәсілді халқының жағдайындағы ұқсастықтарды атап өтті. 1937 жылы Фишер Ян Сматстың қызы Молли Кригеге үйленді; олардың үш баласы болды. Ұлдары Пол Фишер түрмеде отырғанда 23 жасында кілегейлі фиброз ауруынан қайтыс болды. Молли саяси қозғалысқа қатысып, 1960 жылғы Шарпвилл қырғынынан кейін жарияланған төтенше жағдай кезінде сотсыз ұсталды. 1964 жылы Брам, Молли және олардың досы Лиз Франклин қыздары Илзедің 21 жасқа толуына орай Кейптаунға бара жатқанда, Брам жолға шығып кеткен сиырды қағып алу үшін машинаны бұрды. Машина жолдан шығып, өзенге құлап, нәтижесінде Молли суға батып қайтыс болды.
Кәсіби және саяси қызмет
Фишер 1940 жылдары Оңтүстік Африка Коммунистік партиясына (САКП) қосылды және көп ұзамай басшылық лауазымдарға көтерілді. КПАА Африка Ұлттық Конгресімен (АҰК) тығыз қарым-қатынаста болды және 1943 жылы Фишер АҰК конституциясына түзетулер енгізді. 1946 жылы ол КПА-ның және сол жылы Африка шахталары жұмысшыларының ереуілінің жетекшісі ретіндегі қызметінен туындаған науқас қылыққа итермелеуге кінәлі деп айыпталды. 1950 жылы КПА таратылып, тыйым салынғаннан кейін, ол 1953 жылы жер астында құрылған заңсыз Оңтүстік Африка Коммунистік партиясының төрағасы болды. Исси Мейселс және басқалармен бірге Фишер 1956-1961 жылдардағы мемлекетке опасыздық ісінде қорғаныс тобында маңызды рөл атқарды, онда Мандела мен көптеген басқа да апартеидке қарсы белсенділер 1961 жылдың 29 наурызында ақталды. Мандела өзінің өмірбаяндық естеліктерінде Фишердің сот процесі кезінде оның үстелінде солшыл "New Age" басылымын оқығанын жылы еске алады. Фишер Нельсон Манделаның 1963-1964 жылдардағы Ривония ісіндегі заңгерлердің қорғаныс тобын басқарды. Айнымалы жағдай, Фишер Лилизлиф фермасына жасалған шабуылда болмаған, бірақ ол Ривонияның сенімді ішкі шеңберінің мүшесі болған. Билік органдары тәркілеген бірқатар құжаттар оның қолымен жазылған. Мандела мен оның ілесушілері мемлекеттік прокурор Перси Ютар сұраған өлім жазасының орнына өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Бұл қорғаныс үшін жеңіс саналды. Халықаралық қысым да әсер етті. Осы кезде Фишердің САКП-нің басшысы ретіндегі рөлі тіпті оның ең жақын ақ достарына да белгісіз болды. Үкім шығарылғаннан кейін Брам Фишер Роббен аралында Ривония ісінің тұтқындарына барып, олардың ісі бойынша апелляция мәселесін талқылады. Тұтқындарды қорғау үшін ол бір апта бұрын әйелі қайтыс болғанын айтпады. Кездесуден кейін Мандела Фишер ханымның қайтысы туралы біліп, оған хат жазды, бірақ түрме күзетшілері оны жеткізбеді. Бірнеше күннен кейін Фишердің өзі тұтқындалып, үш күн бойы жалғыздық камерасында ұсталды, содан кейін босатылды. 1964 жылдың 23 қыркүйегінде ол тағы да тұтқындалып, заңсыз Оңтүстік Африка Коммунистік партиясының мүшесі деген айыппен 12 ақ нәсілді еркек және әйелге қосылды. Фишер Лондонда патенттік іс бойынша кепілдікпен босатылды. Ол өзінің ісін қарау үшін кепілдік алуды өтінді. Ол сотқа апелляциялық өтінішінде: "Мен африкандарданмын. Менің үйім Оңтүстік Африкада. Мен саяси нанымдарым үкіметтің нанымдарымен қайшы келеді деген себеппен елімді тастамаймын." деді. Фишер сотталу үшін Оңтүстік Африкаға қайта оралды, оған 5000 фунт кепілдігін өтеуден бас тартуға және елден кетуге қысым жасалды. Бір күні сот отырысы басталғаннан кейін ол сотқа келмеді, орнына адвокаты Харольд Хансонға хат жолдады, ол сотта оқылып берілді. Ол былай деп жазды: "Бұл хат сізге жеткенше мен Жоханнесбургтен алыс жерде болып, сот процесінің қалған бөлігіне қатыспаймын. Бірақ мен кепілдікпен босатылғаннан кейін қайтып келемін деген елде боламын. Менің соттан кетуімнің қасақана болғанымен, ешқандай құрметсіздікке жатпайтынын сотқа хабарлаңыз. Ол мені жазалаудан қорқамаймын. Менің болашақ жазам менің қазіргі әрекетіме байланысты ауырлауы мүмкін екенін түсінемін."
I am an Afrikaner. My home is in South Africa. I will not leave my country because my political beliefs conflict with those of the Government. Fischer returned to South Africa to face trial despite pressure put on him to forgo his £5,000 bail and go into exile. One day, after proceedings began, he did not arrive at Court and instead sent a letter to his counsel, Harold Hanson which was read out in court. He wrote:
By the time this reaches you I shall be a long way from Johannesburg and shall absent myself from the remainder of the trial. But I shall still be in the country to which I said I would return when I was granted bail. I wish you to inform the Court that my absence, though deliberate, is not intended in any way to be disrespectful. Nor is it prompted by any fear of the punishment which might be inflicted on me. Indeed I realise fully that my eventual punishment may be increased by my present conduct
My decision was made only because I believe that it is the duty of every true opponent of this Government to remain in this country and to oppose its monstrous policy of apartheid with every means in his power. That is what I shall do for as long as I can
What is needed is for White South Africans to shake themselves out of their complacency, a complacency intensified by the present economic boom built upon racial discrimination. Unless this whole intolerable system is changed radically and rapidly, disaster must follow. Appalling bloodshed and civil war will become inevitable because, as long as there is oppression of a majority, such oppression will be fought with increasing hatred. Fischer went underground to support the liberation struggle against apartheid. In doing so, he went against the advice of Mandela, who had advised him to support the struggle in the courtroom, "where people could see this Afrikaner son of a judge president fighting for the rights of the powerless. But he could not let others suffer while he remained free. [ ] Bram did not want to ask others to make a sacrifice that he was unwilling to make himself." Fischer was struck off the advocate's roll in 1965 in a trial completed in his absence. Advocates Harold Hanson, Sydney Kentridge, and Arthur Chaskalson defended him at the hearing. Vernon Berrange led the defence case and Ismail Mahomed (who later became Chief Justice in the new South Africa) and Denis Kuny acted as Junior Counsel.
"Менің шешімім осы үкіметке қарсы шыққан әрбір адал қарсыласы осы елде қалып, апартеидтің қорқынышты саясатына қарсы күресуі керек деп санайтындықтан қабылданды. Мен осыны өз күшіммен жасауға тырысамын."
I am an Afrikaner. My home is in South Africa. I will not leave my country because my political beliefs conflict with those of the Government. Fischer returned to South Africa to face trial despite pressure put on him to forgo his £5,000 bail and go into exile. One day, after proceedings began, he did not arrive at Court and instead sent a letter to his counsel, Harold Hanson which was read out in court. He wrote:
By the time this reaches you I shall be a long way from Johannesburg and shall absent myself from the remainder of the trial. But I shall still be in the country to which I said I would return when I was granted bail. I wish you to inform the Court that my absence, though deliberate, is not intended in any way to be disrespectful. Nor is it prompted by any fear of the punishment which might be inflicted on me. Indeed I realise fully that my eventual punishment may be increased by my present conduct
My decision was made only because I believe that it is the duty of every true opponent of this Government to remain in this country and to oppose its monstrous policy of apartheid with every means in his power. That is what I shall do for as long as I can
What is needed is for White South Africans to shake themselves out of their complacency, a complacency intensified by the present economic boom built upon racial discrimination. Unless this whole intolerable system is changed radically and rapidly, disaster must follow. Appalling bloodshed and civil war will become inevitable because, as long as there is oppression of a majority, such oppression will be fought with increasing hatred. Fischer went underground to support the liberation struggle against apartheid. In doing so, he went against the advice of Mandela, who had advised him to support the struggle in the courtroom, "where people could see this Afrikaner son of a judge president fighting for the rights of the powerless. But he could not let others suffer while he remained free. [ ] Bram did not want to ask others to make a sacrifice that he was unwilling to make himself." Fischer was struck off the advocate's roll in 1965 in a trial completed in his absence. Advocates Harold Hanson, Sydney Kentridge, and Arthur Chaskalson defended him at the hearing. Vernon Berrange led the defence case and Ismail Mahomed (who later became Chief Justice in the new South Africa) and Denis Kuny acted as Junior Counsel.
"Ақ нәсілді Оңтүстік Африка халқының растыққа негізделген қазіргі экономикалық өсіммен күшейтілген өздерін қанағаттандырудан оянуы керек. Егер осы төзімсіз жүйе түбегейлі және жылдам өзгертілмесе, апат болады. Қорқынышты қан төгіс пен азаматтық соғыс сөзсіз болады, өйткені көпшіліктің қанауын күшті күреске шақырады." Фишер апартеидке қарсы азаттық күресті қолдау үшін жер астына түсті. Осылайша ол Манделаның кеңесіне қарсы шықты, ол оған сот залында күресуге кеңес берді, "онда адамдар судья президенттің ұлының билігі жоқ адамдардың құқықтары үшін күрескенін көре алады." Бірақ ол өзі бостандықта тұрғанда, басқалардың зардап шегуіне жол бере алмады. [ ] Брам өзі құрбандыққа баруға дайын болмаған құрбандықты басқалардан сұрағысы келмеді." Фишер 1965 жылы оның қатысуынсыз аяқталған сот процесінде адвокаттың тізімінен шығарылды. Адвокаттар Харольд Хансон, Сидни Кентридж және Артур Часкалсон оны сот отырысында қорғады. Вернон Берранж қорғаныс ісіне басшылық етті, ал Исмаил Мохамед (кейіннен жаңа Оңтүстік Африка Республикасындағы Бас судья болды) және Денис Куни кіші кеңесшілер болды.
I am an Afrikaner. My home is in South Africa. I will not leave my country because my political beliefs conflict with those of the Government. Fischer returned to South Africa to face trial despite pressure put on him to forgo his £5,000 bail and go into exile. One day, after proceedings began, he did not arrive at Court and instead sent a letter to his counsel, Harold Hanson which was read out in court. He wrote:
By the time this reaches you I shall be a long way from Johannesburg and shall absent myself from the remainder of the trial. But I shall still be in the country to which I said I would return when I was granted bail. I wish you to inform the Court that my absence, though deliberate, is not intended in any way to be disrespectful. Nor is it prompted by any fear of the punishment which might be inflicted on me. Indeed I realise fully that my eventual punishment may be increased by my present conduct
My decision was made only because I believe that it is the duty of every true opponent of this Government to remain in this country and to oppose its monstrous policy of apartheid with every means in his power. That is what I shall do for as long as I can
What is needed is for White South Africans to shake themselves out of their complacency, a complacency intensified by the present economic boom built upon racial discrimination. Unless this whole intolerable system is changed radically and rapidly, disaster must follow. Appalling bloodshed and civil war will become inevitable because, as long as there is oppression of a majority, such oppression will be fought with increasing hatred. Fischer went underground to support the liberation struggle against apartheid. In doing so, he went against the advice of Mandela, who had advised him to support the struggle in the courtroom, "where people could see this Afrikaner son of a judge president fighting for the rights of the powerless. But he could not let others suffer while he remained free. [ ] Bram did not want to ask others to make a sacrifice that he was unwilling to make himself." Fischer was struck off the advocate's roll in 1965 in a trial completed in his absence. Advocates Harold Hanson, Sydney Kentridge, and Arthur Chaskalson defended him at the hearing. Vernon Berrange led the defence case and Ismail Mahomed (who later became Chief Justice in the new South Africa) and Denis Kuny acted as Junior Counsel.
Түрмеге қамау және өлім
Фишер шамамен бір жыл бойы жасырын қызметпен айналысты. Оңтүстік Африкаға оралғаннан кейін тоғыз ай өткен соң, және 290 күн жасырын өмір сүргеннен кейін, 1965 жылдың қараша айында тұтқындалды. 1966 жылдың наурыз айында ол коммунизм мақсатын ілгерілету және үкіметті құлатуға жасалған қастандықтар бойынша екінші рет сотталды. Ол кінәлі деп танылып, өмір бойына түрмеге кесілді. Ол Претория орталық түрмесінде жазасын өтеді. 1974 жылы Денис Голдберг пен тағы бір тұтқын, Мариус Шон, Фишердің денсаулығына алаңдады; оның жамбасы ауырды, ас қорытуы нашарлаған, денесі әлсіз және бойы сүйіктей болған. Фишерге қажетті тиісті көмек көрсетілмейтінін сезген Голдберг Фишерге көрсетілген медициналық көмек туралы егжей-тегжейлі күнделік жүргізіп, одан кейін түрмеден шығарып алды. Фишерге жүру үшін таяқ қажет болды, бірақ оның өтініші қабылданбады; оның орнына сыпыртқыш табылған және қолданылды. 1974 жылдың қыркүйегінде душқа түсу кезінде құлап, жамбас сүйегі мен мойынның сүйегін сындырып алды, содан кейін ауруханаға жатқызу үшін он үш күн кетті. Ауруханадан қайтқаннан кейін Фишер мүгедектер арбасында, бағдарсыз және өзін-өзі күтіп ала алмайтын күйде болды. Жамбас қатерлі ісікпен ауырады деген диагноз қойылды. Голдберг таласқаннан кейін, ақыры Фишермен бірге түндерін түрме камерасында өткізуге рұқсат алды, ол оны мүмкіндігінше жайлы етуге тырысты. Осы кезде Фишер соншалықты әлсіреген еді, Голдберг оны оңай дәретханаға алып бара алатын. Сол жылдың желтоқсан айында ғана билік оны ауруханаға ауыстырды. Оның ауруы туралы хабар тарағаннан кейін, халық оны босату үшін үкіметке шақырулар жасады. Саяси тұтқындар емес, көбінесе жаза мерзімінің жартысын немесе үштен екі бөлігін өтегеннен кейін босатылады, бірақ саяси тұтқындар жаза мерзімінің әр күнін толық өтеуге міндетті болды. Фишер өлер алдында түрмеден шығуға рұқсат алды және 1975 жылдың сәуір айында Блумфонтейндегі ағасының үйінде үй қамауында болды.
Құрмет және мұра
Нельсон Мандела 1995 жылғы өмірбаянында Фишерді «мен білген бостандық күресінің ең батыл және адал достарының бірі» деп жазды. Ол белгілі африканер отбасынан шыққан, өзінің жайлы өмірінен бас тартып, өзінің тамырынан айнып, өз халқынан шеттетілді, «өзіне тән батылдық пен құрбандық көрсетті». Фишер Ривония сот процесінде қорғаушы болып қызмет етуге тартынған, себебі көптеген куәлер оны заңсыз коммунистік қызметке қатыстыруы мүмкін еді. Сонымен қатар, Лилизлиф шаруашылығындағы құжаттарда оның қолымен жазылған жазу табылды. Оның ақ дос адамдары оның тартынғанын түсінбеді және оны коммунистік партияға мүше екенін білмей, оған көндірді. Осының салдарынан Лайонел Бернштейн бұл туралы естігенде, «Ол Виктория кресіне лайық» деді. 1963 жылы Оңтүстік Африка қауіпсіздік бөлімінде ұсталған және жалғыз камерада сақталған кездегі естеліктерінде Рут Фёрст Фишер туралы сұрақтарға жауап бергенін жазады: «Брам – досым, өте жақын досым, керемет адам, және – сіздің халқыңыздың беделіне шүкір, кем дегенде бір жақсы қасиеті бар – ол африканер». 1967 жылы Фишерге Ленин атындағы бейбітшілік сыйлығы табысталды. Ол Претория орталық түрмесіндегі тұтқындардың арасында құрметке ие болды, тіпті түрме бастығы Вермеуленнің де құрметін алды. 1979 жылы Тим Дженкин және басқалардың түрмеден қашуына қатысы бар деген күдікпен сотталғанда, ол оны күзеткен ең жақсы тұтқын деп атады, «Фишер регбиге қатты құмар еді. Біз осы туралы көп сөйлесетінбіз. Ол қайтыс болғанда мен өте қатты ренжідім. Ол әдепті адам еді. Ол тұтқындардың көшбасшысы еді». Йоханнесбургтегі апартеидтен кейінгі алғашқы ірі тұрғын үй жобаларының бірі оның құрметіне Брам Фишервилл деп аталды. Ол Соуэтоның солтүстігінде орналасқан, 22000 үйден тұрады және 1997 жылдан бастап адамдар қоныстанды. «Менің бас сүйегімнің елі» (1998) кітабында Антжи Крог: «Ол біздің барлығымыздан әлдеқайда батыл болды, ол әлдеқайда көп құрбандық берді, оның өмірі көптеген адамдардың өміріне тиді, тіпті оның өлімінен кейін де» деп жазды. 2003 жылы Фишер Оңтүстік Африкадан кейін адвокаттыққа қайта оралған алғашқы адам болды. 2004 жылы, түлектер мен басшылықтың қарсылығына қарамастан, Фишерге Стелленбош университеті ақтық құрметті диплом берді. Фишер студент болып оқыған Родос үйі (Оксфорд университеті) 2007 жылдан бері оның мұрасын құрметтеу үшін жыл сайынғы Брам Фишер естелік лекциясын өткізіп келеді, бұл жаңадан құрылған лекция, бұрын Жаңа колледж өткізген оның атындағы лекцияның жалғасы. 2012 жылдың желтоқсан айында Блумфонтейн әуежайы Брам Фишер атындағы халықаралық әуежай деп аталды.
Фишер туралы шығармалар
Брам Фишердің өмірбаянын Наоми Мичисон жазған, «Африка үшін өмір: Брам Фишердің тарихы» (1973). Әдебиет бойынша Нобель сыйлығының иегері және оңтүстік африкалық Надин Гордимердің «Бургердің қызы» (1979) романы Брам Фишердің қызының өміріне негізделген; ол атаудың «Бургері» болып табылады. Фишер сонымен қатар Стивен Клингменнің «Брам Фишер: Африкалық революционер» кітабының, 1999 жылы Алан Патон сыйлығын жеңіп алған, және Мартин Мередиттің «Фишердің таңдауы» еңбегінің тақырыбы болды. Оңтүстік Африка режиссері Шарон Фаррдың «Махаббат, коммунизм, революция және Ривония – Брам Фишердің тарихы» деректі фильмі 2007 жылдың тамызында Encounters кинофестивалінде «Ең үздік оңтүстік африкалық деректі фильм» көрермендер сыйлығын жеңіп алды. Гарри Калмер «Брам Фишер вальсі» пьесасын жазды, оны Дэвид Батлер 2013 және 2014 жылдары Грэмстаундағы Ұлттық өнер фестивалінде қойды. 2017 жылы Нидерландыда Жан ван де Вельде режиссерлік еткен «Брам Фишер» (басқа атауы – «Қарсылық актісі») көркем фильмі шықты, онда Брам Фишер рөлін Питер Пол Мюллер ойнады.