Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сатып алушы мен сатушы арасында жүзеге асырылатын келісім түрі.
Form of agreement carried out between a buyer and seller
Қаржылық мәміле – сатып алушы мен сатушы арасында тауарлар, қызметтер немесе активтерді төлем қарымында алмасу туралы келісім немесе байланыс. Кез келген мәміле екі немесе одан көп кәсіпорынның немесе жеке тұлғаның қаржылық жағдайында өзгеріс тудырады. Қаржылық мәміле әрқашан бір немесе бірнеше қаржы активтерін, көбінесе ақшаны немесе алтын, күміс сияқты басқа да құнды заттарды қамтиды. Қаржылық мәмілелердің көптеген түрлері бар. Ең көп кездесетін түрі – сатып алу, яғни тауар, қызмет немесе басқа да зат тұтынушыға ақшаға сатылғанда жасалады. Көптеген сатып алулар қолма-қол ақшамен, соның ішінде физикалық валютамен, дебеттік карталармен немесе чектермен жүзеге асырылады. Төлемнің тағы бір маңызды түрі – несие, ол кейіннен төлеу шартымен ақша қаражатын дереу алуға мүмкіндік береді.
A financial transaction is an agreement, or communication, between a buyer and seller to exchange goods, services, or assets for payment. Any transaction involves a change in the status of the finances of two or more businesses or individuals. A financial transaction always involves one or more financial asset, most commonly money or another valuable item such as gold or silver. There are many types of financial transactions. The most common type, purchases, occur when a good, service, or other commodity is sold to a consumer in exchange for money. Most purchases are made with cash payments, including physical currency, debit cards, or cheques. The other main form of payment is credit, which gives immediate access to funds in exchange for repayment at a later date.
Тарих
Ежелгі өркениеттер тауарлық айырбас жүйесінде жұмыс істеген деген теорияны қолдайтын ешқандай дәлел жоқ. Керісінше, көптеген тарихшылар ежелгі мәдениеттер сыйлық экономикасы және қарыз принциптеріне негізделген деп санайды. Сыйлық экономикасында құнды заттар ешқандай ресми қайтару туралы жарияланбастан беріледі, бұл көбінесе өзара көмектесудің бір түрі деп есептеледі. Кредит және қарыздың ресми жүйесін алғаш рет б.з.д. 1800 жылы бабылдықтар құрды, олар Хаммурапи кодексі арқылы алғашқы ресми пайыздық шектеулерді белгіледі. Әлемнің көптеген мәдениеттері өз ішкі құндылығынан туындайтын тауар ақшасын қолдана бастады. Оларға көбінесе алтын немесе күміс монеталар, сондай-ақ металл емес заттар, мысалы, каури бұқақтары, суыр терілері және кептірілген жүгері кіретін. Б.з.д. 1000 жылдан бастап және бірінші мыңжылдыққа дейін Еуропа мен Азияда монета айналымы кеңінен тарады. Англияда банкноттар 17 ғасырдан бастап пайда болды. Әрбір банкнот талап бойынша алтынмен төленетін құнды ұсынып тұрды – бұл алтын стандарты деп аталады. 20 ғасырда көптеген елдер алтын стандартын бірте-бірте тоқтатып, ешқандай тауармен қамтамасыз етілмейтін фиат ақшасына көшті. 21 ғасырдың басынан бері онлайн-банкинг кеңінен таралды. 2001 жылы ондаған миллион адам интернет арқылы банк қызметтерін пайдаланды. 2012 жылы барлық операциялардың 46-82 пайызы электрондық түрде жүзеге асырылды. Электрондық жүйелерде сақталатын цифрлық валюталар танымал бола бастады. 2009 жылы ойлап табылған Биткойн 2021 жылы 1 триллион АҚШ долларынан астам құндылыққа жетті. Криптовалюталардың бір кемшілігі – олар нақты активтерге байланыстырылмағандықтан, бағалары күрт өзгеруі мүмкін, кейде бір күнінің ішінде 20% немесе одан да көп ауытқуы мүмкін.
There is no evidence to support the theory that ancient civilizations worked on systems of barter. Instead, most historians believe that ancient cultures worked on principles of gift economy and debt. In a gift economy, valuables are given without any formal declaration of repayment, often thought to be a form of reciprocal altruism. Official systems of credit and debt were first created around 1800 BCE by the Babylonians, who established the first formal interest rate limits with the Code of Hammurabi. Many cultures around the world began using commodity moneyobjects whose value comes from their intrinsic value. These often included gold or silver coins, along with non metal objects such as cowrie shells, beaver pelts, and dried corn. Between 1000 BCE and the first millennium CE, coinage became increasingly common throughout Europe and Asia. In England, banknotes were introduced starting in the 17th century. Each note promised to pay the bearer the value in gold upon demandthis is called a gold standard. In the 20th century, many countries gradually phased out the gold standard in favour of fiat moneymoney that is not backed by any commodity. Since the start of the 21st century, online banking has become much more widespread. By 2001, tens of millions of people were doing their banking on the internet. By 2012, between 46 and 82 percent of all transactions were done electronically. Digital currencies, currency that is stored on electronic systems, have gained popularity. Bitcoin, invented in 2009, reached a cap of over US$1 trillion in 2021. One of the downsides of cryptocurrencies is that since they are not tethered to any tangible assets, their price can fluctuate wildly, sometimes by 20% or more in a single day.
Қолма-қол ақшамен жасалатын операциялар
Қолма-қол ақшамен жасалатын мәміле – ақшаны тауарға, қызметке немесе басқа да затқа тікелей айырбастау болып табылады. Мұндай мәмілелер физикалық ақшамен, мысалы, монетамен немесе қолма-қол ақшамен, сондай-ақ дебеттік картамен төленген заттарға қатысты болуы мүмкін. Бұл несиелік мәмілелерден өзгеше, себебі ақша сатып алушыдан дереу алынып, сатушыға беріледі.
A cash transaction is any transaction where money is exchanged for a good, service, or other commodity. Cash transactions can refer to items bought with physical money, such as coins or cash, or with a debit card. These differ from credit transactions because the money is immediately taken from the buyer and given to the seller.
Кредиттік операциялар
Кредитті пайдаланумен жасалатын мәмілелер тауарлар немесе көрсетілген қызметтер үшін кейінге шегерілген төлемді білдіреді. Егер нәрсе несие арқылы сатып алынса, ол сатушыға актив (кейінірек төленетін төлем) береді, ал сатып алушыға міндеттеме (кейінірек төленуге тиіс сома) туады. Кредиттік карталар – несиенің қолданылуына мысал, онда картаны шығарушы (әдетте банк) клиентке сатып алулар жасауға мүмкіндік беретін несие лимитін ұсынады. Клиент карта арқылы жинаған міндеттемелер әдетте белгілі бір күні төленеді, ал төленбеген міндеттемелер эмитент үшін пайыз тудырады. Несиелер мен ипотекалар – несиенің түрлері. Несие беруші қарыз алушыға біржолғы соманы ("негізгі сома") беруге келіседі, ал қарыз алушы қарыз алған соманы белгіленген мерзім ішінде ("мерзімі") қайтарады. Несие беруші әдетте бастапқы қарыз сомасына қосымша пайыз алады, ол "пайыздық ставка" деп аталады. Ипотекалар несиелерге ұқсас, бірақ көбінесе үлкен сомада және ұзақ мерзімге беріледі, көбінесе жылжымайтын мүлікті сатып алу үшін. Ипотекалар көбінесе кепілмен қамтамасыз етіледі, әдетте сатып алынатын жылжымайтын мүлік. Егер қарыз алушы ипотека бойынша қажетті төлемдерді орындамаса, несие беруші мүлікті талап етуге және сатуға құқылы, бұл процеске "үстап алу" дейді.
Transactions that use credit involve a deferred payment for the goods or services rendered. When something is bought using credit, it gives the seller an asset (the payment at a later date) and gives the buyer a liability (the amount that must be paid at a later date). Credit cards are an example of when credit is used, where the card issuer (usually a bank) gives the customer a line of credit with which they can make purchases. The liabilities the customer accrues with the card are usually paid off at a set date, and any unpaid liabilities create interest for the issuer. Loans and mortgages are examples of credit. The lender agrees to give out a lump sum (the "principal") to the borrower, who pays back the loaned amount over a set period of time (called a "term"). The lender usually charges an additional percentage on top of the initial amount borrowed, called the "interest rate". Mortgages are similar to loans, but are usually for a larger amount of money and over a longer term, often for buying real estate. Mortgages are almost always secured by collateral, most commonly the real estate they are being used to purchase. If the borrower fails to make the necessary payments on the mortgage, the lender has the right to claim and sell the property in a process known as foreclosure.
Ішкі және сыртқы операциялар
Сыртқы операциялар – бірден көп тарапты қатыстыратын кез келген шаруашылық операциялар. Мысалы, компания жеткізушіден тауар сатып алса, ол сыртқы операция болып есептеледі. Барлық қолма-қол ақша және несиелік операциялар сыртқы болып табылады, себебі олар бірден көп адамның немесе ұйымның қаржысына әсер етеді. Ал ішкі операциялар тек бір шаруашылық субъектісіне ғана әсер етеді. Шаруашылықтың түрлі бөлімдері арасында тауарларды жылжыту – ішкі операция, өйткені ол компанияның жалпы қаржылық жағдайын өзгерте алмайды.
External transactions are any business transactions that involve more than one party. For example, a company buying inventory from a supplier would be considered external. All cash and credit transactions are external, since they affect the finances of more than one person or group. On the other hand, internal transactions only affect one business. Shifting goods between different departments in a business is an internal transaction, since it does not change the overall finances of the company.