Кіріспе
Ахиллестің жоғалған трилогиясы (көне грекше Ἀχιλληΐς, Achillēis) – афиналық драматург Эсхилдің жоғалған трилогиясы. Трилогияны құрайтын үш пьеса – «Мирмидондар», «Нереидалар» және «Фригийлер» – бүгінде тек фрагменттер түрінде сақталған, бірақ олардың жалпы мазмұнының негізгі аспектілерін сенімді түрде қалпына келтіруге болады. «Орестея» сияқты, «бір-бірімен байланысты сюжеттік бірлік құрайтын» трилогия да біртұтас идеяға негізделген, және, болжам бойынша, «Илиаданың» соңғы үштен екі бөлігінің сюжетімен салыстырылатын нұсқада Ахиллдің Троядағы оқиғасын көрсетеді. «Мирмидондар» (Μυρμιδόνες, Myrmidónes) пьесасында Ахиллдің Агамменмен туған даудан кейін шайқасқа қатысудан бас тартуы Патроклдың өліміне себеп болады. Трилогияда екінші орында тұратын пьесаның атауы – «Нереидалар» (Νηρείδες, Nēreídes). Сондықтан хор Нереидалар тобынан құралған, ал пьесаның тақырыбы Ахилл мен оның Нереида анасы Фетиске қатысты, мүмкін оның жақын арада болатын өлімін жоқтауы және оның жаңа қаруларын алуы. «Фригийлер» (Φρύγες, Phrýges) немесе «Гектордың құны» (Ἕκτορος λύτρα, Héktoros lútra) пьесасында Приам мен фригийлер хоры әлі де ашулы Ахиллден Гектордың денесін қайтарып алуға тырысады. Трилогияның «Ахиллестің оқиғасы» деген атауы да, пьесалардың топтастырылуы да ежелгі дәуірде нақты айтылмаған, бірақ Ахиллге арналған біртұтас трилогияның бар екендігіне қазіргі ғалымдар көптен бері сенеді. Гарви «Сырақты тасушылар» атты түсіндірмесінде «Эсхил көбінесе, бірақ әрдайым емес (сақталған пьесалардың ішінде «Перстер» – ерекше жағдай), бір-бірімен байланысты тақырыптардан тұратын трилогиялар құрастырған, мүмкін екені жоғары» дейді. «Орестеядан» басқа («Сырақты тасушылар» кіреді), «Тебаға қарсы жеті» және «Сусқанаушылар» пьесалары да байланысты трилогиялардың бір бөлігі болған, сондай-ақ Ликургияны құрайтын жоғалған пьесалар да. Осы мысалдардағы сатиралық пьесалардың сюжеттері трагедиялармен байланысты болған, және «Ахиллестің оқиғасына» комедиялық пьесадан кейін сатиралық пьеса да еріп жүрген болуы мүмкін деген болжам бар, бірақ мұндай пьесаның тақырыбы туралы ешқандай мәлімет жоқ. «Ахиллестің оқиғасы» фрагменттер түрінде ғана сақталғандықтан, оның мәтіні ортағасырлық қолжазба дәстүрі бар көне мәтіндерге қарағанда салыстырмалы түрде өзгергіш. ХХ ғасырдың бірінші жартысында «Мирмидондарды» қоса алғанда, көптеген жоғалған Эсхил пьесаларының папирус фрагменттері табылды, олар драматургтің туындылары туралы қазіргі заманғы түсініктерді кеңейтіп, өзгертті. Мәтіннің мұндай өзгергіштігін ескере отырып, мәтіннің ең соңғы сындық басылымына немесе аудармасына жүгіну өте маңызды, өйткені бұрынғы басылымдар соңғы ғасырдың жетістіктерін көрсетпеуі мүмкін. Эсхилдің фрагменттері үшін анықтамалық басылым – Стефан Радттың 1985 жылы редакциялаған Tragicorum Graecorum fragmenta-ның үшінші томы. Радттың мәтіні мен нөмірлеуін пайдалану қазіргі кезде қалыпты жағдай болса да, «Ахиллестің оқиғасының» көптеген фрагменттерін Меттің 1959 жылғы басылымында да табуға болады. Мысалы, Радттың fr. 140 және Меттің 232 нөмірі «Мирмидондардан» алынған үш сөзді фрагментке сілтеме жасайды, оны (Меттің пікірінше) Ахилл айтқан: «Қару! Маған қару керек!» (ὅπλων ὅπλων δεῖ, hóplōn hóplōn deî). Соммерштейннің Loeb басылымы – ағылшын тіліндегі ең соңғы аударма, және бұл мақаладағыдай Радттың нөмірлеуін ұстанады. Кейбір ғалымдар бұл кітапты ежелгі әлемдегі гомоэротикалық әдебиеттің ең жалынды туындысы деп санайды.
The Achilleis (after the Ancient Greek Ἀχιλληΐς, Achillēis, ) is a lost trilogy by the Athenian dramatist Aeschylus. The three plays that make up the Achilleis exist today only in fragments, but aspects of their overall content can be reconstructed with reasonable certainty. Like the Oresteia which forms "a narratively connected unit with a continuous plot," the trilogy had a unified focus, presumably treating the story of Achilles at Troy in a version comparable to the plot of the latter two thirds of the Iliad. In the Myrmidons (Μυρμιδόνες, Myrmidónes), Achilles' refusal to fight after his quarrel with Agamemnon led to the death of Patroclus. The title of the play traditionally placed second in the trilogy is the Nereids (Νηρείδες, Nēreídes). The chorus was thus a group of Nereids, and the subject of the play involved Achilles and his Nereid mother Thetis, probably her mourning his imminent death and the acquisition of his new arms. In the Phrygians (Φρύγες, Phrýges) or Ransom of Hector (Ἕκτορος λύτρα, Héktoros lútra), Priam and a chorus of Phrygians sought to retrieve Hector's body from the still wroth Achilles. Neither the trilogy's title Achilleis nor the grouping of the plays is explicitly attested from antiquity, but the existence of a unified trilogy with Achilles as its focus has long been accepted by modern scholars. In his commentary on The Libation Bearers, Garvie states that it is "highly likely that Aeschylus often, though not always (of the surviving plays Persae is an almost certain exception) composed trilogies consisting of tragedies connected in their subject matter." In addition to the Oresteia (to which 'The Libation Bearers' belongs), the Seven Against Thebes and Suppliants formed part of connected trilogies, as did the lost plays that make up the Lycurgeia. The satyr plays that accompanied these examples had plots related to those of the tragedies, and it has been suggested that the Achilleis might also have been followed by a comedic play related to its dramatic content, but there is no evidence as to what the subject of this satyr play might have been. Since the Achilleis survives in fragments, its text is comparatively more fluid than that of ancient texts with medieval manuscript traditions. During the first half of the 20th century papyrus fragments of numerous lost Aeschylean plays, including the Myrmidons, were discovered that added much material to, and greatly altered the modern conception of, the dramatist's corpus. Given this fluidity, it is especially important to consult the most current critical edition or translations of the text, since earlier editions will likely not reflect the advances of the past century. In the case of the fragments of Aeschylus, the edition of record is the third volume of Tragicorum Graecorum fragmenta edited by Stefan Radt (1985). While it is now customary to refer to the text and numeration of Radt, the majority of the fragments of the Achilleis can also be found in Mette's 1959 edition. For example, fr. 140 Radt and 232 Mette refer to the same three word fragment of the Myrmidons, uttered (in Mette's opinion) by Achilles: "Arms! I want arms!" (ὅπλων ὅπλων δεῖ, hóplōn hóplōn deî). Sommerstein's Loeb is the most current English translation and follows the numeration of Radt, as does this article. Thought by some scholars to be the most impassioned piece of homoerotic literature produced by the ancient world.
Мирмидондар
Мирмидондар (frr. 131–42 Radt; 211–35 Mette) Ахиллдің гректер үшін шайқасудан бас тартуымен айналысты, бұл трагикалық түрде оның серігі Патроклдың троялық батыр Гектордың қолынан қаза табуына алып келді; осы оқиға Ахиллді қайтадан шайқасқа түсуге ықпалдады.
Нереидтер
Нерейдтер (frr. 150–54 Radt; 236–41 Mette), Тетис және теңіз нимфаларының хоры Ахиллге жаңа қару-жарағын сыйлайды. Оқиғаның қалған бөлігі Гекторды өлтіруден кек алуы мен Патроклдың қосылу рәсіміне арналған болуы мүмкін.
Фригиялықтар
Фригиялықтардың іс-әрекеті (frr. 263–72 Radt; 242–59 Mette) "Илиаданың" 24-ші кітабымен үлкен дәрежеде сәйкес келеді: Ахилл Гектордың денесін қорлады, содан кейін оның денесін қайғыға батқан әкесі Приамға құн төленіп қайтаруға келісті.
Мәтін
Айскылдың жоғалған үш еңбегінен аз ғана өлең жолдары сақталған: «Мырмидоннан» – елу төрт, «Нерейдтан» – жеті, ал «Фригиялықтардан» – жиырма бір. Осы жиынға жаңа қосымшалардың қаншалықты сирек енгізілетінін мына фактіден көруге болады: Юстин Мартирдің «Трифо» диалогынан алынған екі жолдық цитатаға сәйкес келетін, үш жолға жазылған жеті әріптен тұратын папирус фрагменті, осы цитатаның «Мырмидонның» басынан алынғанын көрсету үшін 1971 жылы «Классикалық филология» журналында жариялануға лайық деп табылған.
Қазіргі заманғы бейімдеу
Ахилле және оның таралу жағдайы 2003 жылы Кипрдің ұлттық театры ThoC Элиас Маландристің трилогиясын (шығармашылық реконструкция арқылы) сахналық қойылымға дайындауды жариялағанда кеңінен жұртшылыққа белгілі болды. Маландристің Ахиллесі, үстінде он жылдан астам уақыт жұмыс істеген, ежелгі трагедияның көбінесе жоғалған туындысын сахналау процесі туралы сол кездегі Театр директоры Энди Баргилли: "Біз бұл шығарманың көп жағдайда адал бейімделуі деп санаймыз, бірақ ешкім 100 пайыз сеніммен айта алмайды" деді.
Басты басылымдар
Метте, Х. Дж. (1959) Аишилостың трагедияларының фрагменттері (Берлин). Грек тіліндегі ғылыми басылым. Радт, С. (1985) Tragicorum Graecorum fragmenta, 3-том. (Геттинген). Грек тіліндегі ғылыми басылым. Диггл, Дж. (1998) Tragicorum Graecorum fragmenta selecta, Оксфорд классикалық мәтіндері (Оксфорд). «Мирмидон» трагедиясының таңдамалы фрагменттерін қамтитын ғылыми басылым.
Аудармалар
Смит, Х. В. (1926) Эсхил II, Лоеб классикалық кітапханасы No. 146 (Лондон). 1926 жылға дейін белгілі болған іріктелген фрагменттердің грек мәтіні және аудармасы; фрагменттердің мәтіні Ллойд Джонс (1957) және одан әрі Сомерштейн (2009) жұмыстарымен жаңартылды. Ллойд Джонс, Х. (1957) Смит (1926) басылымының қайта басылымына «Қосымша», көптеген папирус фрагменттерінің мәтіні мен аудармасын қамтиды; қазіргі кезде негізінен Сомерштейн (2009) жұмысымен алмастырылды. Сомерштейн, А. (2009) Эсхил III: Фрагменттер, Лоеб классикалық кітапханасы No. 505 (Кембридж, Массачусетс). Грек мәтіні, «кем дегенде бір толық жол немесе екі байланысты жарты жол» (9-бет) қамтитын фрагменттердің қатар тұрған аудармасымен.