Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эжен Ланти – Эжен Адамның псевдонимі (19 шілде 1879 жылы Нормандияда, Франция – 17 қаңтар 1947 жылы Мексикада). Ланти эсперантист, социалист және жазушы болған. Ол Sennacieca Asocio Tutmonda ұйымын құрған және интернационалистік социалистік «Sennaciulo» журналының көп жылғы редакторы болды. Ланти сталинизмді сынап, ұлттық идеяны әлеуметтік ұйымдастырудың басшылық принципі ретінде жоюға бағытталған, жаңа ағым – ұлтсыздық доктринасының теоретигі еді.
Eugène Lanti was a pseudonym of Eugène Adam (19 July 1879 in Normandy, France – 17 January 1947 in Mexico). Lanti was an Esperantist, socialist and writer. He was a founder of Sennacieca Asocio Tutmonda, and a longtime editor of the internationalist socialist magazine Sennaciulo. Lanti was a critic of Stalinism and the theoretician of a new doctrine, anationalism, which aimed to eliminate the very concept of the nation as a guiding idea of social organisation.
Өмірбаян
Лантидің ата-анасы шаруалар еді. Жастығынан ауыл шаруашылығы жұмысында, ағаш шеберлігінде, жиһаз жасаушы және дизайнер ретінде жұмыс істеді. Ол өзін-өзі білімділікке жеткізіп, кешкі уақытта оқыды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа мобилизацияланып, жедел жәрдем машинасының жүргізушісі болып қызмет етті. 1914-15 жылдары Батыс майданында эсперанто тілін үйренді, бірақ 1919 жылы эсперантодан бас тартып, Идо тіліне көшуге шама жақын болды. Соғыстан кейін ол Парижге оралып, Люциан Банмер және Людовико Глодомен танысты, ал "Liberiga Stelo" журналын басқару арқылы эсперантоға деген қолдауын нығайтты. 1920 жылдары Ланти Джордж Оруэллдің тәтесі Эллен Кейт Лимузинмен бірге Парижде тұрды. Оруэлл оларға қонаққа келді және эсперанто тілін білмегендіктен қиындық көріп, тілге деген күшті қарсылығын дамытты. Оруэлл тоталитаризмге қарсы "1984" романындағы "Жаңа тіл" тіліне эсперанто элементтерін қосыпты деген пікір бар.
Lanti's parents were peasant farmers. In his early life he worked as an agricultural labourer, carpenter, furniture maker and designer. He was self educated, and studied in the evening. In 1914 he was mobilised in the First World War and served as an ambulance driver. He learnt Esperanto in 1914–15 at the Western Front, but in 1919 was almost persuaded to abandon Esperanto in favour of Ido. Following the war, he returned to Paris, became acquainted with Lucian Banmer and Ludoviko Glodeau, and he reaffirmed his support for Esperanto with his editorship of Liberiga Stelo. In the 1920s Lanti lived in Paris with Ellen Kate Limouzin, the aunt of George Orwell. Orwell visited the couple and suffered as a non speaker of Esperanto, and developed a strong dislike for the language. It has been suggested that Orwell included elements of Esperanto in the "Newspeak" language he created in his anti totalitarian novel, Nineteen Eighty Four.
Лантидің саяси мансабы
Жас кезінде Ланти анархизмге қызығушылық танытқан, бірақ 1920 жылы анархизмнен бас тартып, Француз Коммунистік партиясының негізін қалаушы мүшесі болды. 1921 жылы Прагада ол Сенацека Асосио Тутмонда (SAT) ұйымын құруды бастап, де-факто жетекшісіне айналды. Бұл ұйым кең ауқымды, эсперанто тілінде сөйлейтін (коммунистер, социал-демократтар және анархистерді қамтитын) және ұлттық принцип бойынша құрылмайтын ұйым еді. 1933 жылы Ланти жеке шабуылдар мен басшылығына жасалған сын-ескертпелерден ренжіп, SAT Орталық комитетінің президенті лауазымынан кетті, ол лауазымды ұйым құрылғаннан бері атқарып келген. Дегенмен, ол ұйымда негізінен жазушы ретінде қатысып жүрді. 1935 жылы Ланти "Herezulo" тәуелсіз журналын шығарды, онда ол Кеңес үкіметін "Сеначюлода" айтқандарынан гөрі әлдеқайда қатты сынға алды.
In his youth Lanti had been attracted to anarchism, but in 1920 he abandoned anarchism and became a founding member of the French Communist Party. In 1921 in Prague he was the initiator and de facto leader of Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT), a broad based Esperanto speaking organisation (containing Communists, Social Democrats and anarchists) which does not organise along national lines. In 1933 Lanti, wounded by personal attacks and criticisms of his leadership, left his position of president of the Central Committee of SAT, a position he had occupied since the foundation of the organization. He continued, however, to play a role in the organisation chiefly as a writer. In 1935 Lanti founded the independent magazine Herezulo in which he criticised the Soviet regime more forcefully than in Sennaciulo.
Ланти сөздік жазушы
Ланти әдеби француз және эсперанто тілдерін өздігінен үйренген. Ол «Петит Ларрусс» сөздігімен жұмыс істеді және осы үлгідегі эсперанто сөздігін жасауға ұмтылды. Ол SAT ұйымның басқаруымен жүзеге асырылған «Plena Vortaro» сөздігін жазу және жобалау жұмысына белсенді қатысты, ол кейіннен бүгінгі «Plena Ilustrita Vortaro» сөздігіне айналды.
Lanti was self taught both in his use of literary French and Esperanto. He worked with Petit Larousse, and sought to create an Esperanto dictionary of the same type. He was centrally involved in the project run by SAT for the writing and design of the Plena Vortaro which later became today's Plena Ilustrita Vortaro.
Кейінгі жылдар
1937 жылы зейнетке шыққаннан кейін, эсперантистермен кездесу үшін Ланти Францияны мүлдем тастап, Испанияға, Португалияға, Солтүстік Африкаға, Жапонияға, Австралияға, Жаңа Зеландияға және Оңтүстік Америкаға саяхаттады. Емделмейтін аурудан зардап шеккен ол 1947 жылғы 17 қаңтарда Мексикадағы пәтерінде өз-өзіне қол жұмсады.
After his retirement in 1937, to meet Esperantists, Lanti left France for good and travelled to Spain, Portugal, North Africa, Japan, Australia, New Zealand and South America. Suffering from an incurable illness, he hanged himself in his flat in Mexico on 17 January 1947.