Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұйқы бұзылуларын емдеу
Treatment for sleep disorder
Хронотерапия – бұл адамның ұйқыға дайындалу және ояну уақытын күн сайын кешіктіре отырып, сағат тілі бойынша айналдырып, қалыпты кестеге келтіруге бағытталған мінез-құлқылық емдеу. Бұл емдеу ұйқы фазасының кешігу синдромы (ҰФКШ) бар адамдарға қолданылуы мүмкін, олар әдетте ұйықтар уақытын ертерек жылжыту арқылы өз циркадтық ырғағын қалпына келтіре алмайды. ҰФКШ – адамның ішкі биологиялық сағаты мен қоғамдық нормалардың арасындағы үйлесімсіздікпен сипатталатын циркадтық ырғақтың ұйқы бұзылуы. Хронотерапия адамның жарыққа немесе мелатонинге реакция беру қабілетін пайдаланады. Американдық Ұйқы Медицинасы Академиясы циркадтық ырғақ және ұйқы бұзылуларын емдеу үшін хронотерапияны ұсынады.
Chronotherapy is a behavioural treatment that attempts to move bedtime and rising time later and later each day, around the clock, until a person is sleeping on a normal schedule. This treatment can be used by people with delayed sleep phase disorder (DSPD), who generally cannot reset their circadian rhythm by moving their bedtime and rising time earlier. DSPD is a circadian rhythm sleep disorder, characterised by a mismatch between a person's internal biological clock and societal norms. Chronotherapy uses the human phase response to light or melatonin. The American Academy of Sleep Medicine has recommended chronotherapy for the treatment of circadian rhythm and sleep disorders.
Мысал
Хронотерапияның бір апталық емдеу курсында қалай жұмыс істейтініне мысал келтірейік. Науқас қалаған ұйқы мен ояну уақытына жеткенше күн сайын 3 сағатқа кешікпей ұйықтайды. Бұл фазалық алға жылжумен басқарылатын ұйқыдан айыру (Controlled Sleep Deprivation with Phase Advance), яғни ФАБҰ деп аталады. Адам бір түн мен күнді толығымен ояқ күйінде өткізеді, содан кейін әдеттегіден 90 минут ертерек ұйықтап, жаңа ұйықтау уақытын бір апта бойы сақтайды. Бұл процесс қалаған ұйықтау уақытына жеткенше апта сайын қайталанады. Кейде, өте сирек болса да, "кері" хронотерапия – яғни, күн сайын ұйықтау және ояну уақытын ертерек жылжыту – циркадтық ритмі тым қысқа науқастарды емдеу үшін қолданылады, осылайша олардың ұйықтау уақытын күнінің кейінгі уақытына жылжытуға тырысады. Циркадтық ритмдер 24 сағаттан әлдеқайда қысқа болғандықтан, хронотерапияның бұл түрі көбінесе тәжірибелік сипатта қалып отыр.
Here is an example of how chronotherapy could work over a week's course of treatment, with the patient going to sleep 3 hours later every day until the desired sleep and wake time is reached. is called controlled sleep deprivation with phase advance, SDPA. One stays awake one whole night and day, then goes to bed 90 minutes earlier than usual and maintains the new bedtime for a week. This process is repeated weekly until the desired bedtime is reached. Sometimes, although extremely infrequently, "reverse" chronotherapy – i. e., gradual movements of bedtime and rising time earlier each day – has been used in treatment of patients with abnormally short circadian rhythms, in an attempt to move their bedtimes to later times of the day. Because circadian rhythms substantially shorter than 24 hours are extremely rare, this type of chronotherapy has remained largely experimental.
Жанама әсерлер
Хронотерапияның қауіпсіздігі толыққанды зерттелмеген. Хронотерапия кейбір жағдайларда тиімді болғанымен, одан кейін қалаған ұйқы-ояну циклін қатаң сақтау қажет. Егер кестеден ауытқу болса, организмнің биологиялық сағаты қайтадан кешігуге бейім. 1992 жылы New England Journal of Medicine журналында жарияланған мәліметтерге сәйкес, хронотерапия кем дегенде үш рет тіркелген жағдайда 24 сағаттан аспайтын ұйқы-ояну бұзылысын тудырған. Жануарларға жасалған зерттеулер мұндай ұзарту организмнің ішкі тәуліктік ритмін соншалық деңгейде баяулатуы мүмкін екенін көрсетті, нәтижесінде қалыпты 24 сағаттық цикл оның синхронизация шегінен шығып кетеді.
The safety of chronotherapy is not fully known. While chronotherapy has been successful for some, it is necessary to rigidly maintain the desired sleep/wake cycle thenceforth. Any deviation in schedule tends to allow the body clock to shift later again. Chronotherapy has been known to cause non 24 hour sleep–wake disorder in at least three recorded cases, as reported in the New England Journal of Medicine in 1992. Animal studies have suggested that such lengthening could "slow the intrinsic rhythm of the body clock to such an extent that the normal 24 hour day no longer lies within its range of entrainment."