Кіріспе

"Далктар зұлымдығы" – 1967 жылдың 20 мамырынан 1 шілдеге дейін апта сайын жеті бөлімнен көрсетілген британдық ғылыми-фантастикалық телехикая "Доктор Ху" сериалының төртінші маусымындағы тоғызыншы және соңғы сериясы. Бұл серияда Доктор (Патрик Траутон) және оның серігі Джейми (Фрейзер Хайнс), ТАРДИС-ті жоғалтқаннан кейін көп ұзамай 1866 жылға көшіріледі, онда Далектер Докторды адам факторын Далек миына енгізуге көмектесуге мәжбүр етеді, осылайша өздерін одан да қауіпті тірі қаруға айналдыруға тырысады. Бұл серияда Дебора Уотлинг Доктордың жаңа серігі Виктория Уотерфилд рөлінде тұңғыш рет пайда болды. Сондай-ақ, бұл серия Далек Императорының таныстырылуымен ерекшеленеді. BBC архивінде тек екінші эпизод сақталған, ол Викторияның алғаш рет пайда болған бөлімі; қалған алты эпизод жоғалып кеткен. Бұл оқиғаның "Доктор Ху" сериалындағы соңғы Далек оқиғасы болуы жоспарланған еді. Далектерді жасаған сценарист Терри Нейсон сол кезде Далектерді американдық теледидарға сатуға тырысып жатқан және бұл оларға сериалдан мәртебелі шығу мүмкіндігін беруі керек еді. Алайда, бұл Доктордың олармен соңғы кездесуі болмады. Көптеген эпизодтарда пайда болудан басқа, Далектер 1972 жылғы "Далктар күні" эпизодына дейін серияға толыққанды оралмады. 1993 жылы DreamWatch Bulletin оқырмандары сериалдың отызыншы жылдығына арналған арнайы дауыс беруде "Далктар зұлымдығы" оқиғасын "Доктор Ху" сериалының ең жақсы оқиғасы деп таныды. 2021 жылдың 27 қыркүйегінде аман қалған екінші эпизоды қоса, оқиға DVD және Blu-ray форматында анимациялық түрінде жарық көрді.

Сюжет

1966 жылы Екінші Доктор мен Джейми ТАРДИС жүк көлігіне тиеліп, Гатвик әуежайынан кетіп бара жатқанда, амалсыз қарайды. Іздері оларды Эдвард Уотерфилд басқаратын антикварлық дүкенге жеткізеді, ол Виктория стиліндегі антикварлық заттарды сатады, олар жаңа сияқты көрінеді. Уотерфилдті Далектер қысымға алады, олар дүкенінің құпия бөлмесіндегі уақыт машинасы арқылы пайда болып, наразы қызметкер Кеннедиді жояды. Дүкенді зерттеу барысында Доктор мен Джейми оларды уыстайтын тұзаққа түседі және Уотерфилд оларды уақыт машинасына сүйреп апарып, құлатып жібереді. Олар оянғанда 1866 жылға көшірілгенін және Уотерфилдтің серігі Теодор Макстиблдің үйінде екенін біледі. Екеуі де айналар мен статикалық электр энергиясын пайдаланып уақыт машинасы ойлап табуға тырысқанда, Далектер олардың уақыт шкафынан шығады. Далектер Уотерфилдтің қызы Викторияны тұтқынға алып, Уотерфилдті бір ғасырға алға жылжытып, ТАРДИС-ті ұрлап, Докторды тұзаққа түсіруге мәжбүр етеді. Уотерфилд қызының және өзінің қауіпсіздігі үшін қорқады, бірақ Макстибл Далектермен тым жақын байланыста болып көрінеді. Далектер ТАРДИС-ті жоюмен қорқытады, егер Доктор "Адамдық факторды" оқшаулау үшін тәжірибе жүргізуге көмектеспесе, ол адамдардың бірегей қасиеттері, олар Далектерге қарсы тұруға және жеңуге мүмкіндік береді. Доктор Адамдық факторды оқшаулағаннан кейін, оны үш Далекке енгізеді, олар "супер" Далектердің пайда болуына себеп болады, олар адамдар мен Далектердің ең жақсы қасиеттерін біріктіреді. Осы мақсатта Далектер Докторды Джеймиді сынап, Викторияны құтқаруға жібергісі келеді, ол үйде тұтқынға алынған. Доктор Далектермен таңқаларлықтай ынтымақтасады, Джеймиді құтқару миссиясына бағыттайды, бірақ оған сынақтың мәнін айтпайды. Джейми Викторияны құтқарады, бірақ ол қайтадан тұтқынға алынып, уақыт шкафы арқылы тасымалданады. Доктор Джеймидің құтқаруды қалай жүзеге асырғанын байқап, Адамдық факторды тұншықтырады, бірақ экспериментте одан да көп нәрсе бар деп күдіктенеді. Адам факторы үш Далекке енгізілгеннен кейін, олар мінез-құлқы жағынан толығымен адам болып, балалар сияқты көрінеді, бірақ Доктор олардың санасы тез жетіледі дейді. Бұл Доктордың мақсаты болды: Адам факторы адамзатқа достық қарым-қатынаста болатын "адам" Далектерге әкеледі. Ол үш Далекке Альфа, Бета және Омега деген ат қояды, бірақ олар көп ұзамай уақыт шкафы арқылы Далектердің туған планетасы Скароға қайта оралады. Уотерфилд Макстиблдің оларды Далектерге сатқанын біледі, ол негізгі металдарды алтынға айналдырудың алхимиялық құпиясын білуді үміттенеді. Макстибл айна кабинеті арқылы Скароға барады және Далектердің қаншалықты аяусыз екенін және олардың уәделері қаншалықты бос екенін біледі; Докторды оларға жеткізбегені үшін қиналады. Джейми, Уотерфилд және Доктор уақыт шкафынан тыс қалады, бірақ Далектердің жақын аралықтағы уақыт машинасына отырып, Макстиблдің үйін бомбадан бұрын Скароға жетуге тырысады. Үш адам Далек қаласына жол табады және импозантты Далек Императорының алдына әкелінеді, ол эксперименттер мен ТАРДИС-ті тұтқындаудың нақты себебін ашады: Адам факторын оқшаулап, Доктор "Далек факторын" да оқшаулауға қол жеткізеді. Далектер "Далек факторын" – Далектерді аяусыз өлтіру машиналарына айналдыратын қасиеттерді "адам" Далектерді қайтадан түрлендіру үшін пайдаланады. Император сондай-ақ Доктордың ТАРДИС-ті пайдаланып, Далек факторын адамзат тарихы бойына таратып, бүкіл адамзатты Далекке айналдыруын қалайды. Доктор Императордың бұл бұйрықты орындамай өлетінін біледі, сондықтан императордың неліктен сонша сенімді екеніне алаңдайды. Макстиблге Далек факторын сіңіріп, оны Далекке айналдыратын арка арқылы жүру үшін алданып жатады. Ол Докторды гипноздап, оны да аркаға тартады, көрінеу оны өзгертеді. Алайда, Доктор түрленуімен әжуалайды және Далектер үш "адам" Далектерді іздеп жүргенде аркаға құрылғыны жасырын орнатады. Бірін әлі де табуға болмай қалғандықтан, Доктор барлық Далектерді түрлендіру аркасынан өткізуді ұсынады, осылайша "адам" Далекке тағы да Далек факторы беріледі. Далектердің алғашқы тобы аркадан өткенде, Доктор қалғандарын босатады. Арка Доктордың денесінде жұмыс істемеді, себебі ол адамдарға арналған, ал ол адам емес. Сонымен қатар, Доктор аркадағы Далек факторын Адам факторымен алмастырды, сондықтан аркадан өтетін Далектер "адам" болып, Императорға қарсы көтеріледі. Император өзінің...

Қалыптастыру жазбалары

Патрик Траутон төртінші эпизодтың алдын ала түсірілген көріністерінде ғана пайда болады, себебі ол демалыста болған. Сол сияқты, Дебора Уотлинг төртінші эпизодтағы алдын ала түсірілген сахнада ғана көрінеді. Эдвард Уотерфилд рөлін сомдаған Джон Бейли бұрын "Сенсориттер" эпизодында ойнаған, ал кейін "Нимонның мүйіздерінде" пайда болды. 2021 жылдың қыркүйегінде, сериалдың анимациялық жаңартуының бөлігі ретінде жарық көрген "The Dalek Factor" атты қысқаша BBC деректі фильмінде айтылғандай, Виктория Уотерфилд рөліне Денис Бакли режиссер Дерек Мартинус тарапынан шақырылды. Турақты топ Паулин Коллинздің бұрынғы "Бетсіздер" эпизодында сомдаған Саманта Бриггс рөлін жалғастыратынына үміттенген, бірақ Коллинз бас тартқан жағдайда Виктория рөлін қосалқы нұсқа ретінде қарастырған. Коллинз тұрақты актерлік құрамға қосылғысы келмейтінін растағаннан кейін, Виктория жаңа серік ретінде таныстырылуға шешім қабылданды. Денис Бакли рөlden босатылды, толық төленді, ал оның орнына Дебора Уотлинг, осы рөлге көбірек сай актриса ретінде тағайындалды.

Жоғалған эпизодтар

Бұл оқиға 1960 жылдардың соңында BBC архивінен жойылды. 1-6 сериялар 1968 жылдың тамызында, ал 7-ші серия 1969 жылдың қыркүйегінде жойылды. Қалған жалғыз 2-ші серия, ол 1987 жылдың мамырында архивке қайтарылған тележазбадан табылған. 2004 жылы "The Wheel in Space" 6-шы сериясында пайдаланылған қайталанған видеоклиптің талдауы, бұрынғы сенімге қарамастан, оның 2-ші емес, 1-ші сериядан алынғанын көрсетті. Дегенмен, бұл тек бірнеше кадрдан ғана тұрады. Оқиғаның соңына жету барысында арнайы эффекттер тобы түсірген "Соңғы Далек" фильмі табылды, ол эпикалық шайқас сахналарын қайта жасауға мүмкіндік берді. Бұл қайта жасалған сахна, сонымен қатар фильмнің толық нұсқасы Troughton-ның әртүрлі шығарылымдарында әртүрлі форматта қолжетімді, және жиі жанкүйерлер жасаған реконструкцияларда 7-ші серияның жоғалған кульминациясын толықтыру үшін пайдаланылады, бұл жанкүйерлерге оның алғашқы көрсетілімінде қалай болғанын сезінуге көмектеседі. Сонымен қатар, түпнұсқа хабарламалар кезінде жанкүйерлер жасаған телесуреттер мен эфирден жазылған аудио жазбалар оқиғаның барлық сериялары үшін сақталған.