Кіріспе

Сюзанна де Бурбон (10 мамыр 1491 – 28 сәуір 1521) 1503 жылдан өліміне дейін күйеуі Карл III-мен бірге Бурбон және Овернь герцогинясы болды.

Ерте өмір

Сюзанна Бурбон герцогы Пьер II мен Францияның Аннасының екінші баласы және жалғыз қызы болып дүниеге келді. Анна Францияның Людовик XI-нің үлкен қызы еді. 1483 жылдан 1491 жылға дейін Сюзаннаның ата-анасы Франция королі Карл VIII-нің ересек болмаған кезінде Францияның регенттері болып қызмет етті. Сонымен қатар, Аннаның кіші қарындасы (және Сюзаннаның тәтесі) Жоан, 1498 жылы Карл VIII-ге мұрагер болған Франция королі Людовик XII-нің әйелі ретінде Франция королевасы болды.

Мұрагерлік

Сюзаннаның 1476 жылы туған және 1498 жылы үйленбеген ағасы Шарль болды. 22 жасында қайтыс болғаннан кейін Сюзаннаның әкесі Бурбон жерлерінің мұрагерлігіне қатысты алаңдады, себебі оның тірі ұлдары мен бауырлары қалмаған еді. Саликалық заң бойынша, оның мұрагері ретінде Луи де Бурбон-Монпенсье, Монпенсьелер бастауы, Бурбондардың екінші тармағы қарастырылды. Монпенсье Сюзаннаның екінші туысы болды, олардың әкелері ағайын болған. 1498 жылы Аннаның ағасы, король Шарль VIII, төменгі есікке басынан соғылып, күтпеген жерден қайтыс болды. Еркек мұрагерлердің болмауы Франция тағының мұрагерлігін күмәнді етті, себебі ең жақын эралық династыя өкілі, Людовик XII, Шарль VIII-ге (және Аннаға) алыс туыс болды. Шарльдің регенттері болғандықтан, бұл күшті жұбайлық Людовик XII-нің мұрагерлігіне кедергі келтіруге жеткілікті ықпалға ие болды. Олар онымен тиімді келісім жасады: оның таққа отыруына Бурбонның қолдауын беру үшін Людовик XII жеті жасар Сюзаннаны әкесінің Бурбон жерлерінің заңды мұрагері деп мойындау туралы ресми хаттар шығаруға міндетті болды. Луидің осыдан басқа амалы қалмады, кем дегенде, сол кезде. Әйелдердің мұрагерлік құқығын жоққа шығаратын салыстырмалы түрде жаңа Саликалық заң француз заңдары мен әдет-ғұрыптарының тірегіне айналды. Шындығында, осы заң Людовикке, Аннаға емес, Франция тағына ие болуға мүмкіндік берді. Аннаның еңбегінің арқасында, Людовик XII-ге Бурбон жерлерін тапсырғанда, Францияның соңғы тәуелсіз герцогтығы гүлденген және бейбіт өмір сүрген. 1503 жылы герцог Пьер қайтыс болды, ал Сюзанна герцогиня атанды. Анна Сюзаннаның жас кезінде регенттік қызметін атқарды және оның қызының таққа отыруына дайындап, зиялы Сюзаннаға білім берді. Оның сабақтарына астрономия, математика және дін кірді. Бірақ ең бастысы, Анна оған сарай әдет-ғұрыптарын үйретті. Әдептілікпен қатар, мейірімділік, әдемі сөйлеу және қоғамдық қарым-қатынас та маңызды болды. Бірақ ол қызына ең маңызды сабақты үйретті: ешқашан ешкімнің айтқанына жауап бермеу және ойларын өзіне сақтау, олар оны жасырып қоймауы үшін. Анна сарай саясатының көбінесе жасырын, тіпті опасыз болатынын жақсы білді.

Герцогиня

Бурбон жерлерінің агнатикалық мұрагері ретінде Монпенсье графы Людовик II лайықты жас жігіт болды, ал оған үйлену мұрагерлік үшін күрестің алдын алуға (әйтпесе сөзсіз болатын) мүмкіндік бергендіктен, Сюзаннаның ата-анасы бастапқыда оны болашақ күйеу баласы ретінде қарастырды, тіпті Людовик XII-ден мұрагерлік туралы алған уәдесіне қарамастан. Алайда, жасөспірім Монпенсье Людовик XII-нің мұрагерлік туралы патент хаттарын айыптағандықтан және оның Бурбон жерлері мен титулдарына иелік етуі – оның туған құқығы екенін, әйеліне немесе оның әкесіне алғыс айтудың қажеті жоқ екенін мәлімдеп, Петрді қатты ренжітті. Ашуланған Петр Сюзаннаны Людовик XII-нің жақын досы, Аленсон герцогы Карл IV-ке ұзатуға шешім қабылдады, осылайша герцогты Бурбон Монпенсьесінің талаптарынан және патшалықтың араласуынан қорғауға болатын еді. Анна бұл келісімге қарсы болды, себебі ол саяси қиындықтарға әкелуі мүмкін еді, өйткені Бурбон Монпенсьесі өз династиялық талаптарын міндетті түрде іске қосар еді. Бірақ Петр жеңіп шықты және 1501 жылдың 21 наурызында Моулинсте қыз алысу шарты жасалды, онда Аленсон он бір, ал Сюзанна тоғыз жаста болды. Екі жылдан кейін, тойға дейін Петр қызбадан қайтыс болды. Бұл оқиғадан бұрын Монпенсье Людовик те қайтыс болып, оның орнын кіші інісі Карл басып алды. Петр мен Людовик екеуі де қайтыс болғаннан кейін, олардың арасындағы шиеленіс те аяқталды. Анна Аленсонмен жасасқан келісімді бұзып, Сюзаннаны келесі Бурбон мұрагері Чарльзға үйлендірді, осылайша Бурбон мұрасына қатысты мұрагерлік даудың алдын алды. 1505 жылдың 10 мамырында Шарльмен Château du Parc les Moulins сарайында Сюзанна үйленді. Ол бірден Бурбон жерлерінің бірлескен билеушісі атанды. Тойдан кейін Бурбон герцогы мен герцогинясы Аннамен бірге өздерінің иеліктері бойынша саяхат жасады, олар осыны билік еткен жылдары көп рет қайталады. Сюзаннаның мемлекеттік істерге қатысқаны байқалмады: оның күйеуі мен анасы герцогтықтардың істерін бірлесіп басқарды және әкімшілік және саясатта жақсы серіктестер ретінде танылды. Герцогиня Сюзаннаның денсаулығы нашар болды және жылнамаларда оны жиі "жалпы денсаулыққа бейім" және "деформациясы бар" деп сипаттаған, бірақ оның жағдайы толығырақ айтылмады. 1517 жылдың 17 шілдесінде Карл мен Сюзанна ұлдарына ие болды, ал 1517 жылдың қазанында Карлдың жақын досы Франция королі Франциск I құрметіне оны Франциск деп шомылдырды. Балаға Клермон графы атағы берілді. Бірақ ол бірнеше айдан кейін қайтыс болды. Кейін Сюзанна өлі туған (немесе аз ғана өмір сүрген) егіздерді дүниеге әкелді. Сюзанна 1521 жылы Шателлеро сарайында қайтыс болды. Ол Сувиньи монастырында жерленді. Оның денсаулығы соңғы жылдары нашар болды. Оның қызының денсаулығына әрдайым алаңдаған анасы одан бір жылға соңғырақ қайтыс болды. Оның жесірі герцог болып қалды. Ол қайтадан үйленбеді және 1527 жылы баласыз қайтыс болды, содан кейін Бурбон герцогтарының жерлері Франция патшалығының құрамына енді.

Мұра

Сюзанна мен Чарльздың қазасы Бурбон әулетінің екі ең үлкен тармағының – Сюзаннаның туған "Бурбон" тармағы мен Чарльздың "Бурбон-Монпенсье" тармағының тоқырауына әкеп соқты. Екеуінің де әкелік мұрагері олардың бесінші туысы, Вендом герцогы Карл болды, ол "Бурбон-Вендом" тармағының басшысы еді. Бұл тармақ енді ең үлкені болғандықтан, оны жай ғана "Бурбон үйі" деп атады. (Бурбон әулетінің үлкен тармақтары Бурбон герцогы I Петрден, ал Бурбон-Вендом тармағы I Петрдің кіші інісі Ла Марш графы I Джеймстен тараған.) Шындығында, Бурбон-Вендом тармағы Франция тағына да ие болуға тағдарланған: Вендом герцогы Карл Францияның алғашқы "Бурбон" патшасы IV Генрихтің әкесі болды.