Сюзанна де Бурбон (1491-1521) – Бурбон және Овернь герцогинясы, Франция тарихындағы маңызды тұлға. Әкесі мен анасы Франция регенттері болған. Туыстары Франция патшаларымен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сюзанна де Бурбон (10 мамыр 1491 – 28 сәуір 1521) 1503 жылдан өліміне дейін күйеуі Карл III-мен бірге Бурбон және Овернь герцогинясы болды.
Suzanne de Bourbon (10 May 1491 – 28 April 1521) was suo jure Duchess of Bourbon and Auvergne from 1503 to her death alongside her husband Charles III.
Ерте өмір
Сюзанна Бурбон герцогы Пьер II мен Францияның Аннасының екінші баласы және жалғыз қызы болып дүниеге келді. Анна Францияның Людовик XI-нің үлкен қызы еді. 1483 жылдан 1491 жылға дейін Сюзаннаның ата-анасы Франция королі Карл VIII-нің ересек болмаған кезінде Францияның регенттері болып қызмет етті. Сонымен қатар, Аннаның кіші қарындасы (және Сюзаннаның тәтесі) Жоан, 1498 жылы Карл VIII-ге мұрагер болған Франция королі Людовик XII-нің әйелі ретінде Франция королевасы болды.
Suzanne was born the second child and only daughter of Duke Peter II of Bourbon and Anne of France, herself the eldest daughter of Louis XI of France. From 1483 to 1491, Suzanne's parents served as co regents of France during the minority of Anne's younger brother, Charles VIII of France. Furthermore, Anne's younger sister (and Suzanne's aunt), Joan, was (briefly) queen of France as wife of Louis XII of France, who succeeded Charles VIII in 1498.
Мұрагерлік
Сюзаннаның 1476 жылы туған және 1498 жылы үйленбеген ағасы Шарль болды. 22 жасында қайтыс болғаннан кейін Сюзаннаның әкесі Бурбон жерлерінің мұрагерлігіне қатысты алаңдады, себебі оның тірі ұлдары мен бауырлары қалмаған еді. Саликалық заң бойынша, оның мұрагері ретінде Луи де Бурбон-Монпенсье, Монпенсьелер бастауы, Бурбондардың екінші тармағы қарастырылды. Монпенсье Сюзаннаның екінші туысы болды, олардың әкелері ағайын болған. 1498 жылы Аннаның ағасы, король Шарль VIII, төменгі есікке басынан соғылып, күтпеген жерден қайтыс болды. Еркек мұрагерлердің болмауы Франция тағының мұрагерлігін күмәнді етті, себебі ең жақын эралық династыя өкілі, Людовик XII, Шарль VIII-ге (және Аннаға) алыс туыс болды. Шарльдің регенттері болғандықтан, бұл күшті жұбайлық Людовик XII-нің мұрагерлігіне кедергі келтіруге жеткілікті ықпалға ие болды. Олар онымен тиімді келісім жасады: оның таққа отыруына Бурбонның қолдауын беру үшін Людовик XII жеті жасар Сюзаннаны әкесінің Бурбон жерлерінің заңды мұрагері деп мойындау туралы ресми хаттар шығаруға міндетті болды. Луидің осыдан басқа амалы қалмады, кем дегенде, сол кезде. Әйелдердің мұрагерлік құқығын жоққа шығаратын салыстырмалы түрде жаңа Саликалық заң француз заңдары мен әдет-ғұрыптарының тірегіне айналды. Шындығында, осы заң Людовикке, Аннаға емес, Франция тағына ие болуға мүмкіндік берді. Аннаның еңбегінің арқасында, Людовик XII-ге Бурбон жерлерін тапсырғанда, Францияның соңғы тәуелсіз герцогтығы гүлденген және бейбіт өмір сүрген. 1503 жылы герцог Пьер қайтыс болды, ал Сюзанна герцогиня атанды. Анна Сюзаннаның жас кезінде регенттік қызметін атқарды және оның қызының таққа отыруына дайындап, зиялы Сюзаннаға білім берді. Оның сабақтарына астрономия, математика және дін кірді. Бірақ ең бастысы, Анна оған сарай әдет-ғұрыптарын үйретті. Әдептілікпен қатар, мейірімділік, әдемі сөйлеу және қоғамдық қарым-қатынас та маңызды болды. Бірақ ол қызына ең маңызды сабақты үйретті: ешқашан ешкімнің айтқанына жауап бермеу және ойларын өзіне сақтау, олар оны жасырып қоймауы үшін. Анна сарай саясатының көбінесе жасырын, тіпті опасыз болатынын жақсы білді.
Suzanne had an elder brother, Charles, who was born in 1476 and died unmarried in 1498. After this death at the age of 22, Suzanne's father grew concerned about the succession of the Bourbon lands, having no surviving sons or brothers. Under Salic law, his heir presumptive was Louis de Bourbon Montpensier, head of the Montpensiers, a cadet branch of the Bourbons. Montpensier was Suzanne's second cousin, their grandfathers being brothers. The year 1498 saw Anne's brother King Charles VIII passed away unexpectedly, after hitting his head on a low doorway. As no male heirs remained, the succession of France itself was now in question, for the closest agnatic dynast, Louis XII, was a second cousin once removed to Charles VIII (and to Anne). Having served as Charles' co regents, the powerful couple held enough influence to hinder the succession of Louis XII. They made a clever bargain with him: for the Bourbon support of his accession, Louis XII would have to issue official letters recognizing the seven year old Suzanne as rightful heir to her father's Bourbon lands. Louis had little choice but to agree to this novel proceeding, at least for the moment. The relatively novel Salic law which precluded the succession of females, became the cornerstone of French laws and customs. Indeed, that law allowed Louis, rather than Anne, to succeed to the throne of France. To Anne's credit, when she handed over Bourbon lands to Louis XII, the last independent duchy in France was in good stead, being both prosperous and peaceful. In 1503, Duke Peter died and Suzanne became duchess. Anne was regent during Suzanne's minority and groomed the intelligent Suzanne with the thought of her daughter ascending to the throne. Her lessons included astronomy, mathematics, and religion. But more importantly, Anne taught her the ways of the court. Beyond the social graces, being kind, well spoken, and sociable were also key. But the most important lesson she imparted to her daughter was never to react to anything told her and to keep her thoughts to herself, lest they somehow betray her. Anne knew only too well that the politics of the court were often underhanded, if not treacherous.
Герцогиня
Бурбон жерлерінің агнатикалық мұрагері ретінде Монпенсье графы Людовик II лайықты жас жігіт болды, ал оған үйлену мұрагерлік үшін күрестің алдын алуға (әйтпесе сөзсіз болатын) мүмкіндік бергендіктен, Сюзаннаның ата-анасы бастапқыда оны болашақ күйеу баласы ретінде қарастырды, тіпті Людовик XII-ден мұрагерлік туралы алған уәдесіне қарамастан. Алайда, жасөспірім Монпенсье Людовик XII-нің мұрагерлік туралы патент хаттарын айыптағандықтан және оның Бурбон жерлері мен титулдарына иелік етуі – оның туған құқығы екенін, әйеліне немесе оның әкесіне алғыс айтудың қажеті жоқ екенін мәлімдеп, Петрді қатты ренжітті. Ашуланған Петр Сюзаннаны Людовик XII-нің жақын досы, Аленсон герцогы Карл IV-ке ұзатуға шешім қабылдады, осылайша герцогты Бурбон Монпенсьесінің талаптарынан және патшалықтың араласуынан қорғауға болатын еді. Анна бұл келісімге қарсы болды, себебі ол саяси қиындықтарға әкелуі мүмкін еді, өйткені Бурбон Монпенсьесі өз династиялық талаптарын міндетті түрде іске қосар еді. Бірақ Петр жеңіп шықты және 1501 жылдың 21 наурызында Моулинсте қыз алысу шарты жасалды, онда Аленсон он бір, ал Сюзанна тоғыз жаста болды. Екі жылдан кейін, тойға дейін Петр қызбадан қайтыс болды. Бұл оқиғадан бұрын Монпенсье Людовик те қайтыс болып, оның орнын кіші інісі Карл басып алды. Петр мен Людовик екеуі де қайтыс болғаннан кейін, олардың арасындағы шиеленіс те аяқталды. Анна Аленсонмен жасасқан келісімді бұзып, Сюзаннаны келесі Бурбон мұрагері Чарльзға үйлендірді, осылайша Бурбон мұрасына қатысты мұрагерлік даудың алдын алды. 1505 жылдың 10 мамырында Шарльмен Château du Parc les Moulins сарайында Сюзанна үйленді. Ол бірден Бурбон жерлерінің бірлескен билеушісі атанды. Тойдан кейін Бурбон герцогы мен герцогинясы Аннамен бірге өздерінің иеліктері бойынша саяхат жасады, олар осыны билік еткен жылдары көп рет қайталады. Сюзаннаның мемлекеттік істерге қатысқаны байқалмады: оның күйеуі мен анасы герцогтықтардың істерін бірлесіп басқарды және әкімшілік және саясатта жақсы серіктестер ретінде танылды. Герцогиня Сюзаннаның денсаулығы нашар болды және жылнамаларда оны жиі "жалпы денсаулыққа бейім" және "деформациясы бар" деп сипаттаған, бірақ оның жағдайы толығырақ айтылмады. 1517 жылдың 17 шілдесінде Карл мен Сюзанна ұлдарына ие болды, ал 1517 жылдың қазанында Карлдың жақын досы Франция королі Франциск I құрметіне оны Франциск деп шомылдырды. Балаға Клермон графы атағы берілді. Бірақ ол бірнеше айдан кейін қайтыс болды. Кейін Сюзанна өлі туған (немесе аз ғана өмір сүрген) егіздерді дүниеге әкелді. Сюзанна 1521 жылы Шателлеро сарайында қайтыс болды. Ол Сувиньи монастырында жерленді. Оның денсаулығы соңғы жылдары нашар болды. Оның қызының денсаулығына әрдайым алаңдаған анасы одан бір жылға соңғырақ қайтыс болды. Оның жесірі герцог болып қалды. Ол қайтадан үйленбеді және 1527 жылы баласыз қайтыс болды, содан кейін Бурбон герцогтарының жерлері Франция патшалығының құрамына енді.
As the agnatic heir to the Bourbon lands, Louis II, Count of Montpensier, was a suitable young man, and as marriage with him would avert a struggle for the succession (quite inevitable otherwise), Suzanne's parents initially groomed him as their future son in law, despite the concession they had extracted from Louis XII regarding the succession. However, the teenage Montpensier mortally offended Peter by condemning and denouncing the letters patent concerning the succession which Louis XII had issued, and asserting that succession to the Bourbon lands and titles was his own patrimony and birthright and not something he needed to thank his wife or her father for. An enraged Peter decided to betroth Suzanne to Charles IV, Duke of Alençon, a great favourite of Louis XII, and therefore likely to be able to protect the duchy against both Bourbon Montpensier challenges and royal encroachment. Anne was not in favour of this arrangement because of the political complications it would certainly cause, since Bourbon Montpensier would definitely pursue his dynastic claim. However, Peter prevailed and the contract of betrothal was signed on 21 March 1501 at Moulins, Alençon being eleven years old and Suzanne nine. Two years later, and before the wedding could be solemnised, Peter died of a fever. Incidentally, Louis of Montpensier had also died before this, and had been succeeded by his younger brother Charles. With Peter and Louis both dead, the issues which had plagued their relationship could also be laid to rest. Anne broke off the arrangement with Alençon and arranged for Suzanne to marry the next Bourbon heir male, Charles, thereby averting a succession dispute over the Bourbon inheritance. On 10 May 1505, at Château du Parc les Moulins, Suzanne was married to Charles. He was immediately made co ruler of the Bourbon lands. After the wedding, the duke and duchess of Bourbon made a tour through their domains along with Anne, something they would repeat many times during their rule. It does not appear that Suzanne participated in state affairs: her husband and her mother jointly managed the affairs of the duchies and were described as good partners in administration and politics. Duchess Suzanne reportedly had delicate health and was frequently described by chronicles as being of a 'general disposition' and having a 'deformity', though her condition is not described more closely. A son was born to Charles and Suzanne on 17 July 1517 and was baptised Francis in October 1517 in honour of Charles' good friend King Francis I of France. The child was given the title Count of Clermont. However, he died after a few months. Suzanne later gave birth to stillborn (or short lived) twins. Suzanne died at Château de Châtellerault in 1521. She was buried in Souvigny Priory, Souvigny. Her health had been frail throughout her last years. Her mother, who had always been fearful about her daughter's health, outlived her by one year. Her widower remained duke. He never remarried and died childless in 1527, after which the lands of the dukes of Bourbon were merged into the kingdom of France.
Мұра
Сюзанна мен Чарльздың қазасы Бурбон әулетінің екі ең үлкен тармағының – Сюзаннаның туған "Бурбон" тармағы мен Чарльздың "Бурбон-Монпенсье" тармағының тоқырауына әкеп соқты. Екеуінің де әкелік мұрагері олардың бесінші туысы, Вендом герцогы Карл болды, ол "Бурбон-Вендом" тармағының басшысы еді. Бұл тармақ енді ең үлкені болғандықтан, оны жай ғана "Бурбон үйі" деп атады. (Бурбон әулетінің үлкен тармақтары Бурбон герцогы I Петрден, ал Бурбон-Вендом тармағы I Петрдің кіші інісі Ла Марш графы I Джеймстен тараған.) Шындығында, Бурбон-Вендом тармағы Франция тағына да ие болуға тағдарланған: Вендом герцогы Карл Францияның алғашқы "Бурбон" патшасы IV Генрихтің әкесі болды.
The death of Suzanne and Charles marked respectively the extinctions of the two senior most branches of the Bourbon family, namely Suzanne's natal "Bourbon" branch and Charles's "Bourbon Montpensier" branch. The agnatic heir to both was their fifth cousin, Charles, Duke of Vendôme, head of the "Bourbon Vendome" branch, which came to be called simply "the House of Bourbon" because it was now the senior most branch. (The elder branches of the House of Bourbon were descended in the male line from Peter I, Duke of Bourbon whereas the Bourbon Vendome branch was descended in the male line from Peter's younger brother James I, Count of La Marche.) Indeed, the Bourbon Vendome branch was destined also to inherit the throne of France: Charles, Duke of Vendôme was the grandfather of Henry IV of France, the first "Bourbon" king of France.