Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз генералы және ақсүйек (1490–1527)
French general and nobleman (1490–1527)
Шарль III, Бурбон герцогы (17 ақпан 1490 – 6 мамыр 1527) – француз әскери қолбасшысы, Монпенсье, Клермон және Овернь графы, 1501 жылдан 1523 жылға дейін Овернь дофині, кейін Бурбон және Овернь герцогы, Клермон-ан-Бовезис, Форе және Ла Марш графы, сондай-ақ 1505 жылдан 1521 жылға дейін Божоның иесі. 1515 жылдан 1521 жылға дейін Францияның констеблі болды. Бурбон констеблі ретінде танымал, ол Франция короліне қарсы соңғы ірі феодалдық билеуші болды. 1527 жылы Римді шабуылдау кезінде Киелі Рим императоры Карл V әскерлеріне басшылық етіп, қаза тапты.
Charles III, Duke of Bourbon (17 February 1490 – 6 May 1527) was a French military leader, the count of Montpensier, Clermont and Auvergne, and dauphin of Auvergne from 1501 to 1523, then duke of Bourbon and Auvergne, count of Clermont en Beauvaisis, Forez and La Marche, and lord of Beaujeu from 1505 to 1521. He was also the constable of France from 1515 to 1521. Also known as the Constable of Bourbon, he was the last of the great feudal lords to oppose the king of France. He commanded the troops of Holy Roman Emperor Charles V in what became known as the Sack of Rome in 1527, where he was killed.
Отбасы
Чарльз Монпенсьеде дүниеге келді, Монпенсье графы Гилберттің әйелі Клара Гонзагадан болған екінші ұлы. 1496 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ал 1501 жылы үйленбеген ағасы Людовик II қайтыс болғаннан соң, Чарльз отбасының атақтары мен Оверньдегі кең аумақтардың мұрагері атанды.
Charles was born at Montpensier, the second son of Count Gilbert of Montpensier by his wife Clara Gonzaga. With her father's death in 1496, and his elder brother, Louis II, dying unwed in 1501, Charles was heir to the family's titles and extensive lands in Auvergne.
Неке
Карл өзінің әкесінің әпкесінің ұлының қызы, Бурбон герцогинясы Сюзаннаға үйленді. Бұл династиялық одақ, Сюзаннаның әкесі, Бурбон герцогы Петр II, ең үлкен Бурбон әулетінің соңғы өкілі, ұлдары болмай қайтыс болғандықтан Бурбон иеліктеріне мұрагерлік мәселесін шешу мақсатында жасалды. Карл Бурбон әулетінің келесі үлкен тармағының мұрагері болды, осылайша Бурбон әулетінің еркек мұрагері атанды, ал Сюзанна – жалпы мұрагерлік құқығы бойынша мұрагер болды. Осы неке Карлдың Бурбон герцогы ретіндегі орнын бекітті. Бұл мәртебелі жағдайдың тағы бір маңызды себебі болды: 1525 жылы Аленсон герцогы Карл IV қайтыс болғаннан кейін, Карл Франция королі Франциск I-нің үш ұлынан кейін француз тағына ең жақын мұрагер атанды.
Charles married his agnatic second cousin, Suzanne, Duchess of Bourbon. It was a dynastic match, intended to settle the question of succession to the Bourbon estates, which had arisen because Suzanne's father, Duke Peter II of Bourbon, the last of the senior Bourbon line, had died without sons. Charles was the scion of the next senior Bourbon line, and thus the heir male of the House of Bourbon, while Suzanne was the heir general. With the marriage, Charles's position as Duke of Bourbon became undisputed. This cementing of position was important for another reason: with the death of Charles IV, Duke of Alençon, in 1525, Charles became the next in line to the French throne after the three sons of French King Francis I.
Мансап
Италия соғыстарында әскери ерлігімен танылған Карл 1515 жылы Франция королі Франциск I оны Франция констеблі етіп тағайындады. 1516 жылдың қаңтар айында оған Милан губернаторы лауазымы берілді, бірақ кейіннен ол Лаутрек графы Одет де Фуаға берілді. Франциск мақтанқор және бай герцогпен келіспеді, оны Миландан шақырып алып, оның қарыздарын өтеуден бас тартты. Карл Франциск I-нің жекжаттысы Аленсон герцогы Карл IV-тің Нидерландыдағы жорықтар кезінде авангардты басқаруға тағайындалуына ашуланды, бұл лауазым оған тиесілі болған. 1521 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін Карл мен Франциск арасындағы соңғы жарыс болды. Сюзанна барлық мүліктерін Карлге қалдырды, бірақ король анасы Савойская Луиза бұрынғы келісімдерге сәйкес, оларды жақын туыс ретінде өзіне талап етті. Ол осы мәселені Карлге үйлену арқылы шешуді ұсынды; ол ұсыныстан бас тартты, өйткені Луиза қырық бес жастан асып, одан он төрт жас үлкен еді. Франциск анасының атынан Бурбон мүліктеріне қатысты сот ісі бастамас бұрын олардың бір бөлігін тәркіледі. Жеңіске жету мүмкіндігі жоқ екенін түсінген Карл патшаға сатқындық жасап, Император V Карлға қызмет ету туралы құпия келісім жасады. Император, констебль және Англия королі VIII Генрих Францияны бөлісудің жоспарын жасады. Бірақ бұл жоспар орындалмады, өйткені қастандық ашылды; Карл лауазымдарынан айырылып, сатқын деп жарияланды. 1523 жылы Италияға қашып, императорлық қызметке кірді. 1524 жылы ол Бонниве басқаратын француз әскерін Ломбардиядан ығыстырып шығарды және Павия шайқасына қатысты. Император Карлға Папа Климент VII-ні жазалау үшін жіберілген испан-неміс әскерінің (онында лютерандар да болды) басшылығын тапсырды. Ол бұл әскерді ақшамен немесе азық-түлікпен қамтамасыз етуге көңіл бөлмеді, сондықтан Карл оны тек олжаның уәдесімен ғана бірге ұстай алды. Климент императормен бітімге келсе де, әскер алға жылжуын жалғастырып, 1527 жылдың мамыр айында Римге жетті. Карлдың өлімі – суретші және зергер Бенвенуто Челлини оны өлтірген оқты өзі атқан деседі – қабырғалар сыртында әскердің соңғы тежеуін алып тастады, нәтижесінде Рим тоналды.
Already distinguished as a soldier in the Italian Wars, Charles was appointed constable of France by Francis I of France in 1515. In January 1516, he was given the Governorship of Milan, but this was later given to Odet de Foix, viscount of Lautrec. Francis was uneasy with the proud and wealthy duke, and soon recalled him from Milan and refused to honor his debts. Charles was further angered by the appointment of Charles IV of Alençon, Francis's brother in law, as commander of the vanguard during the campaigns in the Netherlands, an office which should have been his. The death of his wife in 1521 provoked the final breach between Charles and Francis. Suzanne had left all her estates to Charles, but the king's mother, Louise of Savoy, claimed them as the heir in proximity in blood due to their previous entailments. She proposed to settle the question by marrying Charles; he refused the proposal because Louise was over forty five years of age and fourteen years older than him. On behalf of his mother, Francis confiscated a portion of the Bourbon estates before the lawsuit had even been opened. Seeing no hope of prevailing, Charles made a secret agreement to betray his king and offer his services to Emperor Charles V. The emperor, the constable, and King Henry VIII of England devised a grand plan to partition France. This however came to nothing because the plot was discovered; Charles was stripped of his offices and proclaimed a traitor. He fled into Italy in 1523 and entered the imperial service. In 1524, he drove the French under Bonnivet from Lombardy, and fought at the Battle of Pavia. The emperor gave Charles command of a mixed Spanish–German army (which included a number of Lutherans) sent to chastise Pope Clement VII. He neglected to supply this army with money or food, and Charles was only able to keep it together by promises of loot. Though Clement arranged a truce with the emperor, the army continued its advance, reaching Rome in May 1527. The death of Charles—the artist and goldsmith Benvenuto Cellini claimed that he fired the shot that killed him—outside the walls removed the last restraints from the army, which resulted in the sack of Rome.
Ұрпақ және мұрагерлік
Сюзаннадан Карл егіздердің және Клермон графы Франциск Бурбонның әкесі болды. Ресми түрде, екеуі де бір жасқа толмағандықтан, Бурбон герцогтарының үлкен тармағы оның шайқаста қаза болғаннан кейін еркек желісінен тоқтатылды, ал кіші тармаққа (Вендом герцогтары) мұрагерлікке жол берілмеді, себебі Карл мемлекетке қарсы шығып, иеліктерінен айырылды. Дегенмен, Монпенсье графы мен Овернь дофинаты (бірақ Бурбон герцогтығы емес) кейіннен оның әпкесі Луизаға қайтарылды, ол Бурбон-Вендом үйінің кіші тармағының өкілі, Ла-Рош-сюр-Йон князі Луиге үйленген еді. Луизаның өлімінен кейін Монпенсье герцогтарының әулеті оның ұрпақтары арқылы жалғасты.
By Suzanne, Charles was the father of twins and of Francis of Bourbon, Count of Clermont. Officially, since neither survived a year of age, the senior line of the dukes of Bourbon was extinct in male line with his death in battle, and the junior line (dukes of Vendôme) were not allowed to inherit, because Charles had forfeited his fiefs by committing treason. However, the county of Montpensier and dauphinate of Auvergne (but not the duchy of Bourbon) were later returned to his sister Louise, who was married to Louis, Prince of La Roche sur Yon, a member of the more junior House of Bourbon Vendome. The Dukes of Montpensier line continued after Louise's death through her descendants.