Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қилыш өнерімен шебер адамның дағдылары
Skills of a person versed in the art of the sword
Қилыш өнері немесе қылышпен күресу – кез келген қылыш түрімен болған жақын тікелей шайқаста және оқу-жаттығуларда қолданылатын дағдылар мен техникалар жиынтығын білдіреді. Бұл термин қазіргі заманғы, сондықтан көбінесе кіші семсермен айқасуға қатысты қолданылған, бірақ оны семсерді қолданумен байланысты кез келген жекпе-жек өнеріне де қолдануға болады. "Қылышкер" сөзінің ағылшын тіліндегі түзілуі латын тіліндегі "gladiator" сөзімен параллель, бұл термин Рим империясында көрермендердің көңілін көтеру үшін бір-бірімен және түрлі жаулармен күрескен кәсіби күрескерлерді білдіреді. "Гладиатор" сөзінің өзі латын тіліндегі "gladius" сөзінен шыққан, ол қылыш түрінің атауы. Гладиаторлар әскерилерге қарағанда қысқа "гладиус" қылышын қолданған. "Спата" – екі қырлы, ұзын қылыш. Бастапқыда оны кельт сарбаздары ғана қолданған, кейіннен Рим атты әскерлерінің құрамына енгізілген. Бірақ 2-ғасырға қарай "спата" Рим империясының көп бөлігінде қолданысқа ілікті. Империяның легионерлері жақсы жаттығудан өткен және тәртіптік қабілеттерімен мақтанған. Бұл, әрине, олардың қару-жарақпен жаттығуларына да әсер еткені мүмкін, бірақ римдіктердің қылыш өнерінен нұсқаулықтары бізге жеткен жоқ. 1661 жылы Бартен Холидей жасаған Ювенал поэзиясының бір аудармасында римдіктер өткір болатпен күресуге дейін ағаш қылыштармен жаттығуды үйренгендері айтылады. Шындығында, римдік гладиаторлар да сабанға немесе "палус" деп аталатын ағаш тіреуге (кейінгі ағаш қалқанның ерте түрі) қарсы, қорғасынмен ауыртылған ағаш қылышпен жаттығын өткізген. Мұндай жаттығулар римдік сарбазға дағдының негізін қалыптастыруға көмектесетін, одан кейін тәжірибе немесе одан әрі жетілдірілген оқу арқылы оны дамытуға болар еді.
Swordsmanship or sword fighting refers to the skills and techniques used in combat and training with any type of sword. The term is modern, and as such was mainly used to refer to smallsword fencing, but by extension it can also be applied to any martial art involving the use of a sword. The formation of the English word "swordsman" is parallel to the Latin word gladiator, a term for the professional fighters who fought against each other and a variety of other foes for the entertainment of spectators in the Roman Empire. The word gladiator itself comes from the Latin word gladius, which is a type of sword. Gladiators used a shorter gladius than the military. The spatha was a longer double edged sword initially used only by Celtic soldiers, later incorporated as auxilia into Roman Cavalry units; however by the 2nd century A. D. the spatha was used throughout much of the Roman Empire. The Empire's legionary soldiers were heavily trained and prided themselves on their disciplinary skills. This probably carried over to their training with weaponry, but we have no Roman manuals of swordsmanship. One translation of Juvenal's poetry by Barten Holyday in 1661 makes note that the Roman trainees learned to fight with the wooden wasters before moving on to the use of sharpened steel. In fact, it is also found that Roman gladiators trained with a wooden sword, which was weighted with lead, against a straw man or a wooden pole known as a palus (an early relative of the later wooden pell). This training would have provided the Roman soldier with a good foundation of skill, to be improved upon from practical experience or further advanced training.
Классикалықтан кейінгі тарих
Ерте ортағасырлық қоршау техникасы туралы археологиялық деректер мен көркем бейнелерден (Викинг дәуірі қару-жарағы мен бронясын қараңыз) шығарылған қорытындылардан басқа, көп мәлімет жоқ. Дегенмен, табылған аз ғана нәрселер викинг дәуірінде, әсіресе викингтер мен басқа да солтүстік герман тайпалары арасында қылыштың қолданылуы шектеулі болғанын көрсетеді. Осы жерде, найза, балта және қалқан басты қарулар болды, ал қылыштар тек бай адамдардың қолында болды. Бұл қарулар ерте германдық спатаға негізделген және өте жақсы жасалған. Рим империясында шамамен 2 ғасырдың соңында ойлап табылған, күрделі металдарды біріктіре дәнекерлеу технологиясы, солтүстік қаруларының кейбіреулерін ерте Римнің темір гладиусына қарағанда күшті әрі берік етіп жасады. Уақыт өте келе, спата қарулану қылышына айналды, ол орта ғасырдағы рыцарьлар арасында кең таралған айқыш пішіндес сапталған қылышпен жабдықталған қару болды. Осы эволюциядан кейін біраз уақыт өткен соң, ең алғашқы белгілі трактаттар (Fechtbücher) жазылды, олар негізінен қаруланған қылыш пен қалқанмен күреске арналған. Осы мысалдардың ішінде I.33 – ең көне белгілі Fechtbuch. Немец қылышшеңберлік мектебі Йоханнес Лихтенгауэр мен оның шәкірттеріне ең жақын, олар кейіннен 15 ғасырдың неміс шеберлеріне айналды, олардың ішінде Зигмунд Рингек, Ханс Талхоффер, Петер фон Данциг және Паулюс Каль болды. 1410 жыл шамасында итальяндық қылышшеңберші Фиоре деи Либери жазған «Flos Duellatorum» трактатының неміс мектебімен байланысы болуы мүмкін. Осы кезеңде, ұзын қылыш қаруланған қылыштан өркендеп, ақырында екі қолмен бірдей ыңғайлы қолданылатын пышаққа айналды. Қару-жарақ технологиясы да дамыды, нәтижесінде толық пластиналық броня пайда болды, сондықтан қылышшеңберлік өнер өте жақсы қорғалған қарсыласты жеңу талаптарына сай болуға мәжбүр болды. Ерте орта ғасырлардың көп бөлігінде қылыш мәртебелі символ ретінде сақталды. Кейінгі жылдары өндіріс техникасы тиімдірек болды, сондықтан қылыш әлі де артықшылық болып қала берді, бірақ ол тек ең бай адамдарға ғана емес, ең бай топтарға да қол жетімді болды.
Little is known about early medieval fencing techniques save for what may be concluded from archaeological evidence and artistic depiction (see Viking Age arms and armour). What little has been found, however, shows the use of the sword was limited during the Viking age, especially among the Vikings themselves and other northern Germanic tribes. Here, the spear, axe, and shield were prominent weapons, with only wealthy individuals owning swords. These weapons, based on the early Germanic spatha, were made very well. The technique of pattern welding of composite metals, invented in the Roman Empire around the end of the 2nd century A. D., provided some of these northern weapons superior properties in strength and resilience to the iron gladius of early Rome. As time passed, the spatha evolved into the arming sword, a weapon with a notable cruciform hilt common among knights in the Medieval Age. Some time after this evolution, the earliest known treatises (Fechtbücher) were written, dealing primarily with arming sword and buckler combat. Among these examples is the I.33, the earliest known Fechtbuch. The German school of swordsmanship can trace itself most closely to Johannes Liechtenauer and his students, who later became the German masters of the 15th century, including Sigmund Ringeck, Hans Talhoffer, Peter von Danzig and Paulus Kal. It is possible that the Italian fencing treatise Flos Duellatorum, written by the Italian swordmaster Fiore dei Liberi around 1410, has ties to the German school. During this period of time, the longsword grew out of the arming sword, eventually resulting in a blade comfortably wielded in both hands at once. Armour technology also evolved, leading to the advent of plate armour, and thus swordsmanship was further pressed to meet the demands of killing a very well protected enemy. For much of the early medieval period, the sword continued to remain a symbol of status. During later years, production techniques became more efficient, and so, while the sword remained a privilege, it was not so heavily confined to only the richest individuals, but rather to the richest classes.
Қазіргі тарих
XVI ғасырда отты қарулардың пайда болуымен семсерлесудің әскери маңызы жылдам төмендеді. Соңғы маңызды соғыс қылы – арқан қылыш болды. Бұл жаңа өнертабыс болмаса да, атты әскерлер мен офицерлер қолданған басқа соғыс қылыштардан ұзақ өмір сүрді. Дегенмен, отты қарулардың күші, дәлдігі және сенімділігі артып, семсерлер майданда тек рәсімдік мақсаттарда ғана қолданылатын болды. Азаматтық жекпе-жекте қолданылатын таңдаулы қару рапирден жылдам, бірақ қысқарақ ұсақ қылышқа ауысты, ал қару-жарақ технологиясының дамуына байланысты, ақырында қылыштардан толығымен тапаншаға көшті. Көптеген аймақтарда дуэльге тыйым салынды, бірақ заңға қарамастан, ол 20-ғасырдың басына дейін белгілі бір деңгейде жалғасты.
The military importance of swordsmanship rapidly diminished in the 16th century with the advent of firearms. The last prominent battlefield sword to be used was the backsword. Although it was not a new invention, it managed to outlast other forms of war swords, being used by cavalry units and officers. The power, accuracy, and reliability of firearms continued to improve, however, and soon swords had little place on the battlefield aside from ceremonial purposes. The preferred civilian dueling weapon shifted from the rapier to the faster but shorter smallsword, and eventually shifted totally away from swords to the pistol, following developments in firearm technology. The civilian affair of dueling was banned in most areas, but persisted to some degree regardless of law, until well into the 20th century.
Қайта өрлеу дәуірі
Неміс семсершілігінің мектебі, жалпы алғанда, Ренессанс кезінде құлдырауға ұшырады, себебі итальяндық және испандық мектептер, рапира мен азаматтық жекпе-жектің үстемдігіне көбірек бейімделіп, көшбасшылыққа шықты. Паулюс Гектор Мейрдің 1540 жылдары жинаған жинағы алдыңғы ғасырдағы еңбектерге көз жүгізеді және құлдырап бара жатқан өнерді қалпына келтіруге және сақтауға тырысады. Жоахим Мейердің 1570 жылдарға жататын, стильге ғылыми және толыққанды көзқараспен ерекшеленетін трактаты (Мейердің шәкірттері оған әскери білімі аз болғандықтан, оларға негізгі нұсқаулардың көбірек қажеттігі болды) – неміс мектебінің соңғы маңызды есебі, ал оның контексі қазір толығымен спорттық сипатқа ие. Ұзын семсерді қолдану Ренессанс кезеңі бойына төмендеді, аркебустың тиімділігінің артуы және шайқастағы күшті құрал ретінде пика алаңдарын пайдалану арқылы белгіленді. Осы кезеңде азаматтық семсерлер "кесу және шаншу" семсерлері деп аталатын жанындағы семсерлерге айналды және 17 ғасырдағы рапираға дейін қалыңдайтын, конус тәрізді семсерге қарай дамыды. Бұл жаңа қару көшеде қорғану үшін де, дуэльде қолдану үшін де танымал болды, бірақ шайқас алаңында көп табысқа жете алмады. Италия, Франция және Испания мектептері азаматтық қару-жарақтардағы осы өзгерісті қабылдап, рапирамен қоршау жүйесін жасады. Неміс мектебі болса, бұл қару туралы аз мәлімет береді және одан кейін оның кең таралмауы тоқтатылды.
The German school of swordsmanship, in general, faced a decline during the Renaissance as the Italian and Spanish schools, which tilted more toward the rapier and civilian dueling, took the forefront. The compendium compiled by Paulus Hector Mair in the 1540s looks back to the preceding century of work and attempts to reconstruct and preserve a failing art. The treatise by Joachim Meyer, dating to the 1570s and notable for its scientific and complete approach to the style (it is suggested that Meyer's students came to him with less military knowledge and therefore required more basic instruction), is the last major account of the German school, and its context is now almost entirely sportive. The use of the longsword continued to decline throughout the Renaissance period, marked by the increased effectiveness of the arquebus and the use of pike squares as a powerful implement of battle. During this time, civilian swords evolved to side swords, also known as "cut and thrust" swords, and progressed towards the thicker, tapering sword that eventually became the 17th century rapier. This new weapon was popular for both protection on the street and as a tool in the duel, but found little success on the battlefield. The Italian, French, and Spanish schools embraced this change in civilian armament and developed systems of rapier fencing. The German school, however, provides little on this weapon and ceases its prevalence thereafter.