Кіріспе

Грек мифологиясында Дактилдер немесе Дактилои ('/d//æ//k//t//ɪ//l//z/; Δάκτυλοι Dáktuloi "саусақтар") – Ұлы Анамен байланысты еркек жандардың архаикалық мифтік тобы. Олар Кибеле немесе Рея ретінде белгілі болған. Олардың саны әртүрлі болған, бірақ көбінесе он рух адамнан тұрған, үш Корибант немесе Кабери сияқты, сондықтан олар жиі алмастырылып қолданылған. Дактилдер ежелгі теміршілер және емшілер болған. Кейбір мифтерде олар Гефесттің қызметінде болған, адамдарға металл өңдеу, математика және әліпбиді үйреткен. Анхиале босану уақыты жеткенін сезгенде, Ида тауындағы Ида үңгіріне немесе Ласити платосындағы Психро үңгіріне барды. Босану кезінде ол саусақтарымен жерге (Гайяға) қазып, осылайша дактилои Идайи (Δάκτυλοι Ἰδαῖοι "Ида саусақтары") пайда болды, көбінесе он адамнан, кейде оннан он есе көп. Үш саны да олардың саны ретінде жиі айтылған. Кейде олардың саны отыз үш делінген. Гректер ең қадірлі ант бергенде, оны айту кезінде қолдарын жерге тигізіп ант қабылдаған.

Идеялық дактилдер

Криттегі Ида тауының дактильдері металдарды отпен пайдалануға болатын нысандарға өңдеу өнерін ойлап тапты; Уолтер Беркерт кіші құдайлар қоғамы нақты құлшылық бірлестіктерін бейнелегендіктен, ұсталардың цехтары нақты өмірдегі дактильдерге сәйкес келгенін болжайды. Гесиодтың айтуынша, олар Критте темірді де ашты. Ұлы Анаға Адрасте (Ἀδράστη) қызмет еткен үш фригиялық Дактилдерді әдетте Акмон (үскір), Дамманеус (балға) және Селмис (құю) деп атайды. Овидий (Метаморфозалар IV) Селмис туралы Рия Зевстің балалық шақтағы досынан ренжігенін, Зевстен оны алмаз қатты адаминтқа айналдыруын сұрағанын айтады. Зевс оның тілегін орындады. Зенобиус жазғандай, Рияны ренжіткен Селмис темірге айналды. Кейінгі гректердің Дактилдер, Куреттер және Корибанттардың қарым-қатынасын ақтауға және рационалдауға жасаған тырысыстары толыққанды сәтті болған жоқ. Страбон мифографтар туралы былай дейді: "Олар Куреттер мен Корибанттардың да Дактилой Идайоидың ұрпақтары екенін күдіктенеді; десе де, Критте туған алғашқы жүз адам Идаялық Дактильдер деп аталды дейді, және олар тоғыз Куреттен туды, өйткені олардың әрқайсысы Идаялық Дактильдер деп аталатын он бала тудырды". Кабеирлер (Κάβειροι), қасиетті жері Самотракия аралында орналасқан, Диодор Сицилийдің пікірінше, Фригиядан батысқа келген Идаялық дактильдер болған және олардың сиқырлы амалдары жергілікті халықты олардың құпия культына өткізген. Идаялық дактил Геракл (кейінгі батырдың ең ертедегі бейнесі болуы мүмкін) төрт "саусақ" бауырлары арасында жарыс ұйымдастырып, Олимпиада ойындарын бастады. Бұл Геракл "бас бармақ" болды; оның бауырлары Эониус (атау саусағы), Эпимед (орта саусағы), Ясус (сақина саусағы / емдеуші саусағы) және Идас немесе Ацесидас (шікі саусағы) болды.

Родийлік дактилдер

Родос аралында тельхиндер деп жер астындағы ұқсас тоғыз адамды атаған, гректер оларды қауіпті Астық әлемнің ұсталары мен сиқыршылары ретінде еске алады. Олар Посейдонды өсірген, бірақ Гелиос рөліндегі Аполлон оларды ығыстырып, бүкіл жергілікті халыққа айналды.

Криттік дактилдер

Критте үш Дактилдің есімдері емдеумен байланысты болды: Пайониос (кейіннен Асклепиймен байланысты), Эпимед және Ясиос. Олар мыс пен темірді өңдеуді енгізген делінеді. Иазион туралы (Гесиод, Теогония 970) Рияның орнына келген Деметрамен үш рет суарылған егістікте жатқандығы және Құдай Плутосты, "байлықты" мол өнім түрінде дүниеге келтіргені айтылады. Зевс бұл дінсіз ежелгі тұлғаны найзағаймен құлатты. Бұл мифтің қазірге дейін сақталған жалғыз нұсқасы. Күдіссіз, кіріптарлар одан да көп білген болуы керек.