Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Римдік шарап құдайы және көруші Баххқа арналған құпия культтер
Roman mystery cults of the wine god and seer Bacchus
Баханалия – грек Дионисиясының түрлі экстаздық элементтеріне негізделген, Баххқа арналған бейресми, жеке қаржыландырылатын, Римде кең таралған мерекелер. Олар Римнің туған жергілікті Либер культімен байланысты болған және шамамен б.з.д. 200 жылы Римге келген болуы мүмкін. Ежелгі әлемнің барлық құпия діндері сияқты, олардың қағидалары туралы көп мәлімет жоқ. Олар Италияның орталық және оңтүстік бөлігінде танымал және жақсы ұйымдастырылған. Ливий, оқиғадан кейін 200 жыл өткен соң, Баханалияның дүрбелең тудырған және ерекше көрнекті есебін береді: екі жыныстың, барлық жастағы және барлық әлеуметтік топтың қатысқан, құштарлықпен өткен қағидалар, жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыратулар; ол культті мемлекетке қарсы қастандық құралы ретінде көрсетеді. Ливий жеті мың культ жетекшісі мен жақтасы тұтқындалғанын және көпшілігі жазаланғанын мәлімдейді. Ливий Баханалия жанжалын Римнің қайта орналасуға бейімді моральдық құлдырауының бірнеше белгілерінің бірі деп есептеді. Қазіргі заманғы ғалым Ливийдің айыптауларына күдікпен қарайды. Баханалияның ерте кезеңі туралы басты римдік әдеби дереккөз – Ливий, Баххтың Кампаниялық діни қызметкері Пакулла Аннияны Римдегі жеке, бейресми Баханалия культінің негізін қалаушы деп атайды, ол Стимула тоғайында орналасқан, онда Авентин төбесінің батыс беткейі Тибрге төмендейді. Авентин – этникалық құрамы әртүрлі аудан, Римнің плебейлік класымен және жаңа және шетелдік культтердің енуімен тығыз байланысты. Шарап пен құнарлылық құдайы Либер Патер ("Бос Әке"), плебейлік құқықтардың, бостандықтардың және болжамдардың құдайлық қамқоршысы, жақын жердегі Серэра мен Либерамен бөліскен ұзақ мерзімді ресми культке ие болды.
The Bacchanalia were unofficial, privately funded popular Roman festivals of Bacchus, based on various ecstatic elements of the Greek Dionysia. They were almost certainly associated with Rome's native cult of Liber, and probably arrived in Rome itself around 200 BC. Like all mystery religions of the ancient world, very little is known of their rites. They seem to have been popular and well organised throughout the central and southern Italian peninsula. Livy, writing some 200 years after the event, offers a scandalized and extremely colourful account of the Bacchanalia, with frenzied rites, sexually violent initiations of both sexes, all ages and all social classes; he represents the cult as a murderous instrument of conspiracy against the state. Livy claims that seven thousand cult leaders and followers were arrested, and that most were executed. Livy believed the Bacchanalia scandal to be one of several indications of Rome's inexorable moral decay. A modern scholar takes a skeptical approach to Livy's allegations. Livy, the principal Roman literary source on the early Bacchanalia, names Paculla Annia, a Campanian priestess of Bacchus, as the founder of a private, unofficial Bacchanalia cult in Rome, based at the grove of Stimula, where the western slope of the Aventine Hill descends to the Tiber. The Aventine was an ethnically mixed district, strongly identified with Rome's plebeian class and the ingress of new and foreign cults. The wine and fertility god Liber Pater ("The Free Father"), divine patron of plebeian rights, freedoms and augury, had a long established official cult in the nearby temple he shared with Ceres and Libera.
Баканалдық аңыз
Ливий Баханалияның ең алғашқы нұсқасы тек әйелдерге арналғанын және жылдың үш күні күндіз өткізілгенін айтады; ал Римнің солтүстігіндегі Этрурияда "кішігірім тегі грек, құрбандық шалу және болжам жасау ілімінде шебер" болған адам түнгі нұсқасын құрды, оған шарап пен тойды қосып, осылайша әйелдер мен еркектердің ықыласына бөенді. Тергеу көрсеткендей, дін сылтауымен дін қызметкерлері мен олардың жақтастары азаматтық, моральдық және діни заңдарды жазасыз бұзған; әлсіз саналы адамдарды құлшылықты құпия басқаратын адамдардың бұйрығымен, Римнің ортасында көзге түспейтін ритуалдық немесе саяси кісі өлтіруге көндіруге болыпты. Ливий бұл культтың білімсіз және ойсырағыш саналы (levitas animi) адамдарға, атап айтқанда жастарға, плебейлерге, әйелдерге және "әйелдерге ұқсас ерлерге" ерекше тартымды болғанын, сондай-ақ қала халқының көп бөлігінің, тіпті Римнің жоғарғы топтарының кейбір өкілдерінің қатысқанын мәлімдейді.
Livy claims the earliest version of the Bacchanalia was open to women only, and held on three days of the year, in daylight; while in nearby Etruria, north of Rome, a "Greek of humble origin, versed in sacrifices and soothsaying" had established a nocturnal version, added wine and feasting to the mix, and thus acquired an enthusiastic following of women and men. The inquiry claimed that under the cover of religion, priests and acolytes broke civil, moral and religious laws with impunity; weak minded individuals could be persuaded to commit ritual or political murders undetected, at the behest of those who secretly controlled the cult, right in the heart of Rome. Livy claims that the cult held particular appeal to those of uneducated and fickle mind (levitas animi), such as the young, plebeians, women and "men most like women", and that most of the city's population was involved, even some members of Rome's highest class.
Реформа
186 жылғы заң жазу түрінде сақталған. Сенаттың Бақханалия жөніндегі қаулысы деп аталатын бұл заң Бақханалияны Сенат пен рим дін қызметкерлерінің бақылауына алды. Бар болған секталық бөлімдер мен колледждер таратылды. Аралас жынысты жиынға рұқсат берілді, бірақ олар екі ер адам мен үш әйелден аспауы керек еді, ал кез келген Бақханалия жиыны Сенаттың алдын ала рұқсатын алуға тиіс болды. Ер адамдарға Бахус дінінің қызметкері болуға тыйым салынды. Ресми түрде тыйым салынғанмен, заңсыз Бақханалиялар көп жылдар бойы жасырын түрде жалғасты, әсіресе олардың туған жері саналатын Оңтүстік Италияда. Жаңадан реформаланған, ресми бекітілген Бақхик секталары бұрынғы көпшілік, құштарлыққа толы және шексіз Бақханалиядан мүлдем өзгеше болды. Либердің секталарына да ұқсас қысқарту шаралары қолданылған болуы мүмкін; оның Бақханалиямен байланысы болғандықтан, 17 наурыздағы Либералия ойындары 12-19 сәуірдегі Церералияға уақытша көшірілген болуы мүмкін. Жағдай басылған кезде олар қайта орнатылды, бірақ бекітілген, көп өзгертілген түрінде.
The Legislation of 186 survives in the form of an inscription. Known as the Senatus consultum de Bacchanalibus, it brought the Bacchanalia under control of the Senate, and thus of the Roman pontifices. The existing cult chapters and colleges were dismantled. Congregations of mixed gender were permitted, but were limited to no more than two men and three women, and any Bacchanalia gathering must seek prior permission from the Senate. Men were forbidden Bacchus's priesthood. Despite their official suppression, illicit Bacchanals persisted covertly for many years, particularly in Southern Italy, their likely place of origin. The reformed, officially approved Bacchic cults would have borne little resemblance to the earlier crowded, ecstatic and uninhibited Bacchanalia. Similar attrition may have been imposed on Liber's cults; his perceived or actual association with the Bacchanalia may be the reason that his Liberalia ludi of 17 March were temporarily moved to Ceres' Cerealia of 12–19 April. They were restored when the ferocity of reaction eased, but in approved, much modified form.
Түсіндірме
Ливийдің Баханалия туралы баяндамасы «кем дегенде, қиянатқа толы» деп сипатталған. Оның көптеген кейіпкерлері тарихи тұлғалар болғанымен, олардың сөздері сенімсіз, ал кейіпкерлері, троптары мен сюжеттік дамуы Баханалиядан гөрі римдік сатиралық пьесалардан көбірек алынған. Ливийдің өзінің баяндауында кінәлі секта басшыларының барлығы, біреуін қоспағанда, еркек деп көрсетілген, бұл кез келген «әйелдердің құпия қоғамын» жоққа шығарады. Гендерлік мәселе Сенаттың реакциясын басқа себептерден гөрі көбірек ынталандырған сияқты көрінбейді. Ливий культтің грек тамырлары мен төмен моральдық деңгейі туралы үнемі жағымсыз пікір білдіреді – тіпті Бахус та осы үкімнен құтыла алмайды, – бұл Рим дініне тым көп грек элементтерінің енуіне қарсы күрестің қажеттілігін ақтауға бағытталған болуы мүмкін. Алайда, бұл секта Римде оның кенеттен ашылуынан көп бұрын, жылдар бойы белсенді болды, ал Бахик және Дионисий культтері Рим мен оның одақтас, грек тілінде сөйлейтін Италияда ондаған жылдар бойы өмірдің бір бөлігі болды. Грек культтары мен грек ықпалы Римнің діни өмірінің бір бөлігі болды. Римнің одақ, шарт, тұтқынға алу немесе жаулап алу арқылы шетелдік культтарды (грек немесе басқа) қабылдауы оның сыртқы саясатының тірегі болды және оның соңғы гегемониясының маңызды ерекшелігі болды. Мұндай культтардың енгізілуі үшінші ғасырда қарқынды жүргенімен, Баханалия реформасының заманауи дәлелдері грекке қарсы немесе сыртқы саясатқа қарсы көзқарас немесе сезімді көрсетпейді. Грюен Сенаттың қаулысын саяси реализмнің бір бөлігі ретінде қарастырады, ол Екінші Пуникалық соғыстан кейін Рим Сенатының итальяндық одақтастарына билігін көрсетуі және кез келген римдік саясаткерге, популистке және әскери қолбасшы болуға ниеттенгендерге Сенаттың ұжымдық билігі жеке амбициялардан жоғары тұратынын еске салады. Дегенмен, Баханалияға ресми жауаптың ауқымы мен қатыгездігі бұрын-соңды болмаған, және римдік биліктің белгілі бір моральдық үрейленуін көрсетеді; Буркерт «христиандарды қудалаудан бұрын діни тарихында оған тең келер ештеңе таппады» дейді.
Livy's account of the Bacchanalia has been described as "tendentious to say the least". Though most of his dramatis personae are known historical figures, their speeches are implausibly circumstantial, and his characters, tropes and plot developments draw more from Roman satyr plays than from the Bacchanalia themselves. Livy's own narrative names all but one of the offending cult leaders as male, which seems to eliminate any perceived "conspiracy of women". Gender seems to have motivated the Senate's response no more than any other cause. Livy's consistent negative description of the cult's Greek origins and low moral character—not even Bacchus is exempt from this judgment—may have sought to justify its suppression as a sudden "infiltration of too many Greek elements into Roman worship". The cult had, however, been active in Rome for many years before its supposedly abrupt discovery, and Bacchic and Dionysiac cults had been part of life in Roman and allied, Greek speaking Italy for many decades. Greek cults and Greek influences had been part of Rome's religious life since the 5th century BC, and Rome's acquisition of foreign cults—Greek or otherwise—through the alliance, treaty, capture or conquest was a cornerstone of its foreign policy, and an essential feature of its eventual hegemony. While the pace of such introductions had gathered rapidly during the 3rd century, contemporary evidence of the Bacchanalia reform betrays no anti Greek or anti foreign policy or sentiment. Gruen interprets the Senatus consultum as a piece of Realpolitik, a display of the Roman senate's authority to its Italian allies after the Second Punic War, and a reminder to any Roman politician, populist and would be generalissimo that the Senate's collective authority trumped all personal ambition. Nevertheless, the extent and ferocity of the official response to the Bacchanalia was probably unprecedented, and betrays some form of moral panic on the part of Roman authorities; Burkert finds "nothing comparable in religious history before the persecutions of Christians".
Қазіргі қолданысы
Қазіргі қолданыста баханалия кез келген шексіз немесе мас қуанышты білдіруі мүмкін. Көркем өнерде бакканал – көбінесе сатирлерді және, мүмкін, Бахус немесе Силенді қамтитын, әдетте табиғи ландшафтта бейнеленген, шағын тойлаушылар тобын бейнелейтін сурет. Бұл тақырып Ренессанс кезеңінен бастап танымал болды және суреттердегі кейіпкерлердің арасында көбінесе жалаңаштық көптеп кездеседі.
In modern usage, bacchanalia can mean any uninhibited or drunken revelry. The bacchanal in art describes any small group of revelers, often including satyrs and perhaps Bacchus or Silenus, usually in a landscape setting. The subject was popular from the Renaissance onwards, and usually included a large degree of nudity among the figures.