Кіріспе

Экономикалық дағдарыс кезеңі (1949–1959)

Израильдегі қатаң үнемдеу саясаты (Цэна) – Израиль мемлекетінде 1949 жылдан 1959 жылға дейін салынған қатаң шаралар саясаты. Ол мемлекет құрылғанның алғашқы жылдарындағы экономикалық дағдарыстың салдарынан тағам рационированиелеу және басқа да төтенше шараларды қамтыды.

Тарих

1948 жылы құрылғаннан кейін, жаңа құрылған Израиль мемлекеті банкротқа жақын тұрды, азық-түлік, ресурстар және шетел валютасы жетіспеді. Бұл, көбінесе, соғыс экономикасына негізделген Ұлыбританияның Мандатты үкіметінен қалған экономикалық жүйеге байланысты болды. Екінші дүниежүзілік соғыс және 1948 жылғы Палестина соғысынан кейін Израиль қирап, алия арқылы келіп қоныстанған еврей иммигранттарының саны артып келе жатқан еді. (Мұсылман әлемінен еврейлердің көші-қонын да қараңыз.) Осыған байланысты Израиль үкіметі барлық израильдік азаматтарға тең және жеткілікті мөлшерде азық-түлік тарату үшін қажетті ресурстарды бақылау және қадағалау шараларын қабылдады. Азық-түлікпен қамтамасыз ету мәселелерінен өзге, мемлекетте шетел валютасының қоры жетіспегендіктен ұлттық үнемдеу де қажет болды. Шетелдік капиталдың келуі мемлекеттің қиын жағдайдағы экономикасына үлкен көмек болды және 1953 жылы көптеген шектеулер алынып тасталды. 1956 жылы рациондық тауарлар тізімі он бес тауарға дейін азайтылды, ал 1958 жылы – он бірге дейін. Біраз уақыттан кейін, ол тек тоң май, қант және кофеден басқа барлық тауарлар үшін жойылды. 1959 жылы рациондау толығымен жойылды. Экономикалық тұрғыдан алғанда, үнемдеу саясаты сәтсіз аяқталды, себебі үкіметтің бюджетінің үлкен тапшылығы банк кредиттерімен жабылды, бұл айналымдағы ақша мөлшерінің өсуіне әкелді. Үнемдеу кезеңінің барлық кезеңінде жұмыссыздық деңгейі жоғары болды және 1951 жылдан бастап инфляция өсті. Израиль қолданған үнемдеу шаралары басқа соғыстан кейінгі елдерге, мысалы, АҚШ пен Ұлыбританияға ешқандай ерекшелік жасамады, олар да қатаң шаралар қолданған. Рациондаудың "жағымсыз" болғанымен, оның артықшылықтары мен кемшіліктері болды және Израиль Еуропа мен Араб елдерінен иммигранттардың саны артып келеді.