Пьер Этьен Луи Дюмон: Швейцариялық саяси жазушы және Джереми Бентамның редакторы
Étienne Dumont
Пьер Этьен Луи Дюмон (1759-1829) – швейцарлық-француз саяси жазушы, Джереми Бентамның еңбектерін француз тіліне аударған. Биографиясы, өмірі мен қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пьер Этьен Луи Дюмон (18 қаңтар немесе 18 шілде 1759 – 29 қыркүйек 1829), кейде Стивен Дюмон деп ағылшын тілінде айтылатын, швейцариялық француз саяси жазушысы. Ол көбінесе ағылшын философы және әлеуметтік реформаторы Джереми Бентамның еңбектерінің француз тіліне редакторы ретінде танымал.
Pierre Étienne Louis Dumont (18 January or 18 July 1759 – 29 September 1829), sometimes anglicised as Stephen Dumont, was a Swiss French political writer. He is chiefly remembered as the French editor of the writings of the English philosopher and social reformer Jeremy Bentham.
Ерте өмір
Дюмонт Женевада дүниеге келді, онда оның отбасы Кальвин заманынан бері жақсы абыройға ие азаматтар болып келген. Ол Женева колледжінде дін қызметкері болу үшін білім алды және 1781 жылы қаланың пасторларының бірі болып тағайындалды. Содан кейін саясат оның өмірінің бағытын күрт өзгертті. Ол либералдар немесе демократтар тобына жатты, ал Франция және Сардиния соттарының араласуы нәтижесінде аристократиялық партияның жеңісі, оны тізімдегі қуғынға түскендердің қатарына жатқызбаса да, Женевада тұруын мүмкін емес етті. Ол Санкт-Петербургке анасы мен қарындастарына қосылуға кетті. Бұл шешіміне, әлдеқанда, оның қаласынан шыққан Пьер Лефорттың, патшаның алғашқы тәрбиешісі, министрі және генералының мысалы да ықпал еткен болуы мүмкін. Санкт-Петербургте ол он сегіз ай бойы француз шіркеуінің пасторы қызметін атқарды.
Dumont was born in Geneva, where his family had been citizens of good repute from the days of Calvin. He was educated for the ministry at the Collège de Genève, and in 1781 was chosen one of the pastors of the city. Then politics suddenly turned the course of his life. He belonged to the liberals or democrats, and the triumph of the aristocratic party, through the interference of the courts of France and Sardinia, made continued residence in Geneva impossible, though he was not among the number of the proscribed. He went to join his mother and sisters in St Petersburg. In this he was probably influenced in part by the example of his townsman Pierre Lefort, the first tutor, minister, and general of the Tsar. At St Petersburg he was for eighteen months pastor of the French church.
Англияға көшу
1785 жылы ол Лондонға көшіп келді, сол кезде мемлекеттік министр болған Лорд Шелберн оны ұлдарына білім беруге шақырған еді. Лорд Шелберннің үйінде, қазір Лансдоунның 1-маркизі, ол досы, тіпті отбасының бір мүшесі сияқты күтімге ие болды, сонда ол көптеген көрнекті адамдармен танысты, олардың ішінде Фокс, Шеридан, Лорд Холланд және Сэр Сэмюэл Ромилли болды. Ол соңғысымен тығыз және берік достық қарым-қатынас орнатты, бұл оның өмірі мен қызығушылықтарына маңызды әсер етті. 1788 жылы Дюмон Ромиллимен бірге Парижге сапарлады. Екі ай бойы сол қалада болған кезде ол Мирабомен күнделікті байланыста болды, ал таланттар мен ізденістердің белгілі бір үйлесімділігі әдеттері мен мінездері жағынан мүлдем қарама-қарсы екі адам арасында жақындық тудырды.
In 1785 he moved to London, Lord Shelburne, then a minister of state, having invited him to undertake the education of his sons. It was at the house of Lord Shelburne, now 1st marquess of Lansdowne, where he was treated as a friend or rather member of the family, that he became acquainted with many illustrious men, amongst others Fox, Sheridan, Lord Holland and Sir Samuel Romilly. With the last of these he formed a close and enduring friendship, which had an important influence on his life and pursuits. In 1788 Dumont visited Paris with Romilly. During a stay of two months in that city he had almost daily intercourse with Mirabeau, and a certain affinity of talents and pursuits led to an intimacy between two persons diametrically opposed to each other in habits and in character.
Француз төңкерісі
1789 жылдың жазында Дюмон Парижге сапар шекті. Сапардың мақсаты – жаңа ғана лауазымына оралған Жак Некер арқылы Франция мен Швейцария арасындағы кепілдік шартын жою арқылы Женеваның тәуелсіздігін толыққанды қайта орнату болды. Аталған шарт республикаға оның тараптарының келісімісіз жаңа заңдар қабылдауға кедергі келтіріп отырды. Бұл миссияның нәтижесінде өткен іс-шаралар мен келіссөздер Дюмонды Конституциялық Ассамблеяның жетекші тұлғаларымен байланыстырып, оны француз төңкерісінің оқиғаларын қызығушылықпен бақылаушыға, кейде тікелей қатысушыға айналдырды. Осы себепті ол Мирабомен қайта танысты, оны депутаттық міндеттерімен және «Courrier de Provence» журналын дайындаумен айналысып жатқан күйінде кездестірді. Біраз уақыт бойы Дюмон бұл журналдың жұмысына белсенді және тиімді үлес қосып, оны есептермен және түпнұсқа мақалалармен қамтамасыз етті, сондай-ақ Мирабоға Ассамблеяда сөйлеу үшін немесе оқып беру үшін материалдар дайындады, бұл оның «Souvenirs sur Mirabeau» (1832) атты өлімнен кейінгі еңбегінде егжей-тегжейлі сипатталған. Оның досы Джордж Уилсон бір күні Версальдегі қонақ үйде бірге тамақтанғанда, Дюмонның Мирабоның патшаға әскерді шығару туралы сөзінің ең танымал бөлігін жазумен айналысқанын көргенін айтты. Сонымен қатар, ол Мирабоның өзі жазбаған сөздерін де түзеп, өзінің мол қорынан нәр алып, оларды көркейтіп жазды. Бірақ бұл ынтымақтастық көп ұзамай тоқтатылды, себебі Мирабоның жазушыларының бірі ретінде памфлеттерде сынға ұшырағаннан кейін, ол Мирабоның ерекше жағдайымен байланысты оның атына назар аударғанына ренжіді және 1791 жылы Англияға оралды. 1791 жылы Дюмон маркиз де Кондорсе, Томас Пэйн және Жак Пьер Бриссомен бірге республикалық идеяларды насихаттаған қысқа мерзімді газет шығарды.
In the summer of 1789 Dumont went to Paris. The object of the journey was to obtain through Jacques Necker, who had just returned to office, an unrestricted restoration of Genevese liberty, by cancelling the treaty of guarantee between France and Switzerland, which prevented the republic from enacting new laws without the consent of the parties to this treaty. The proceedings and negotiations to which this mission gave rise necessarily brought Dumont into connection with most of the leading men in the Constituent Assembly, and made him an interested spectator, sometimes even a participator, indirectly, in the events of the French Revolution. The same cause also led him to renew his acquaintance with Mirabeau, whom he found occupied with his duties as a deputy, and with the composition of his journal, the Courrier de Provence. For a time Dumont took an active and very efficient part in the conduct of this journal, supplying it with reports as well as original articles, and also furnishing Mirabeau with speeches to be delivered or rather read in the assembly, as related in his highly instructive and interesting posthumous work entitled Souvenirs sur Mirabeau (1832). In fact his friend George Wilson used to relate that one day, when they were dining together at a table d'hôte at Versailles, he saw Dumont engaged in writing the most celebrated paragraph of Mirabeau's address to the king for the removal of the troops. He also reported such of Mirabeau's speeches as he did not write, embellishing them from his own stores, which were inexhaustible. But this co operation soon came to an end; for, being attacked in pamphlets as one of Mirabeau's writers, he felt hurt at the notoriety thus given to his name in connection with a man occupying Mirabeau's peculiar position, and returned to England in 1791. In 1791, Dumont along with the Marquis de Condorcet, Thomas Paine, and Jacques Pierre Brissot published a brief newspaper promoting republicanism.
Кейінгі өмірі
1801 жылы Дюмон Генри Петти Фицморис, Лансдаунның 3-маркизімен бірге Еуропаның түрлі аймақтарын саяхаттап, қайтып келген соң Бентамның еңбектерін редакциялауға кірісті. 1814 жылы Женеваның тәуелсіздігіне қайта ие болуы оны қайта оралуға ынталандырды, ол көп кешікпей жоғарғы кеңестің жетекшісі болды. Ол қаланың сот және жазалау жүйелеріне ерекше көңіл бөлді, және олардың екеуінде де көптеген жақсартулар оның еңбегінің нәтижесінде жасалды. Иоганн Вольфганг фон Гёте оны бағалап, "Дюмон – барлық саналы адамдар сияқты, және мен сияқты болуға тиіс, орташа либерал" деді. Дюмон 1829 жылдың 29 қыркүйегінде күзгі саяхаты барысында Милан қаласында қайтыс болды.
In 1801 Dumont travelled over various parts of Europe with Henry Petty Fitzmaurice, 3rd Marquess of Lansdowne, and on his return settled down to the editorship of Bentham's works. In 1814 the restoration of Geneva to independence induced him to return there, and he soon became leader of the supreme council. He devoted particular attention to the City's judicial and penal systems, and many improvements on both are due to him. Johann Wolfgang von Goethe was an admirer of his, declaring that "Dumont is a moderate liberal, just as all rational people are and ought to be, and as I myself am." Dumont died at Milan while on an autumn tour on 29 September 1829.