Батыс Саяхатындағы Ша Уцзин кейіпі

Кіріспе

Батысқа саяхаттағы қытай кейіпкері Ша Вудзинг – Мин әулетінде У Чэньэнь жазған, 16 ғасырдағы «Батысқа саяхат» романындағы буддалық саяхатшы Тан Санцзянның үш шәкіртінің бірі. Оның кейіпкерінің алғашқы нұсқалары осы романнан бұрын пайда болған. Романның түпнұсқасында оның өмірбаяны саяхатшылардың арасында ең аз дамыған, ал олардың ісіне ең аз үлес қосады.

Аттар

Ағылшын тіліндегі аудармаларда кейіпкер "Friar Sand", "Sand Monk", "Sandman", "Sand Fairy", "Sand Orc", "Sand Ogre", "Sand Troll", "Sand Oni", "Sand Demon", "Sand Monster", "Sand Hulk", "Sand" немесе "Sandy" деп аталады, ал кейде оның ақыл-ойының төмендігіне байланысты "су бұқасы" деп еске алынады. "Нар" оның тәттілігін білдіреді. Оның буддалық дхармалық аты "Ша Уцзин", Гуаньинь бодхисаттвасы берген, ол "тазалықты білетін құм" деген мағынаны береді. Оның есімі корей тілінде Са О Чжон, жапон тілінде Са Годзё, қытай-вьетнам тілінде Са Нго Тин деп аударылады. Ол сондай-ақ "Монах Ша" (; Са Тан қытай-вьетнам тілінде; Sua Cheng тай тілінде) немесе Ша Хэшан (沙和尚, разговорлық қытай тілінде) деп те белгілі, екеуі де негізінен "Құм монахы" немесе "Құм діни қызметкері" деп аударылады.

Шолу

Зху Бацзе сияқты, Уцзин де бастапқыда Көктегі генерал болған, дәлірек айтқанда, перде көтеру генералы (卷帘大将 juǎnlián dàjiàng). Оның құлдырауы, ол Аспандық шатыр персик мерекесінде құнды жаде немесе кристалды құмыраны немесе тостағанды сындырған кезде болды; кейбір дереккөздер ол мұны ашуға ұшырап жасады десе, басқалары мұны қасақана жасады және бұл кездейсоқ оқиға болды дейді. Қалай болғанда да, оны Жейд Императоры жазалады, ол оны 800 рет таяқпен ұрып, жер бетіне айдады, онда ол құм адамын, оркты, зұлымдықты, тролльді, ониді, жындыны, жындыны немесе Халкті жейтін қорқынышты адам ретінде қайта туылады. Ол Лиуша-хе (流沙河, "ағынды құм өзені" немесе "қоқыс құм өзені") өзенінде өмір сүрді. Күн сайын Көктегі жеті ұшқан қылыш оның кеудесіне қарай ұшып, қайта оралады. Ол жазадан қашу үшін өзенде тұрып жатты. Уцзиннің сыртқы келбеті қорқынышты еді. Оның қызыл сақалы, кейде көк терісі бар еді, және ол ішінара тоқ шашы болды. Кейде ол орташа адамнан әлдеқайда үлкен және күшті болған. Ол әлі де Көктегі қаруын, сиқырлы ағаш таяғын (айда өсетін мәңгі жасыл ағаштың түрінен жасалған, оның ішінде қатты алтын өзегі бар және сырты "санаусыз жемшік жіптермен" безендірілген), ол "Сяньяобаожанг" (降妖寶杖, "Жынды бағындыратын Қымбат Таяқ") деп аталады, оны Лу Бан жасаған (көбінесе суреттерде монахтың қазығы ретінде бейнеленген). Сун Укуңның Руй Цзиньгу Банг сияқты, Уцзиннің Сяньяобаожанг қалағандай өсіп, қысқарып, ұзартылып, қысқарып отыра алады. Ол басына бас сүйектерінен тұратын алқа тағып, одан да қорқынышты көрінді. Бір аңыз бойынша, батысқа киелі кітапты әкелу үшін зыяратқа шыққан тоғыз монахтың тобы Уцзиннің қолынан қаза тапты. Олардың қайырымдылық тілегін елемей, ол оларды жалмап, сүйектерінің іркігін суырып алып, бас сүйектерін өзенге лақтырып жіберді. Оның басқа құрбандарынан айырмашылығы, олардың сүйектері өзен түбінде батып кеткен, ал тоғыз монахтың бұл бас сүйектері суда жүзді. Бұл Уцзинге қызықты болды, ол оларды арқанға байлап, шаршағанда ойнатты. Кейіннен, жанашырлық бодис-атвасы Гуаньинь және оның шәкірті Мокша ханзада Тан Санцзянның батысқа саяхатқа шығуына дайындық жасау үшін күшті жансақшылар іздеп келді. Ол Уцзинге өзіне жалдап алды, ал ол Уцзиннің азабынан құтқарылды. Содан кейін ол оны буддизмге айналдырды және оған Дхарма есімін берді, Ша Уцзин (沙悟淨); оның тегі Ша ("Құм") өзен үйінен алынған, ал оның аты Уцзин "Тазалыққа оянған / саналы" дегенді білдіреді. Ақырында, оған өзін шақыратын монахты күтуді тапсырды. Уцзин Тан Санцзянмен кездескенде, оны жау деп қате қабылдады және Сун Вуконг пен Чжу Баджи оған шабуыл жасады. Гуаньинь сапар үшін араласуға мәжбүр болады. Түсініспеушілік жойылғаннан кейін Уцзин Тан Санцзянның үшінші шәкірті болды, ол оны Ша хэшан (沙和尚, яғни "құм діни қызметкері"; хэшан - буддалық монах немесе ғибадатхананың жетекшісі). Ол буддалық паломниктің шапанына киінген еді. Батысқа саяхат кезінде оның жүзу қабілеті пайдалы болды. Ол өзеннен өту үшін әрқашан үлкенге айналдыратын кішкентай лақтырғыш алып жүретін. Уцзин мейірімді, мойынсұнғыш адам және қожайынына адал болды, ал басқа шәкірттеріне қарағанда Уцзин "Тікелей адам" кейіпкері ретінде қызмет етеді. Үшінің ішінде ең сыпайысы, ең ақылға қонымдысы болған. Кейбір бейімдемелер оны кітапханашы және философ ретінде суреттейді. Сапар соңында Будда оны алтын денелі архатқа айналдырды. Үшінші шәкірт ретінде, оның жауынгерлік шеберлігі Укуң немесе Баджи сияқты үлкен болмаса да, ол әлі де Тан Санзанды қорғайтын ұлы жауынгер және жауды жеңу үшін өзінің ақыл-ойы мен күшін қолдана алады. Ол трансформацияның тек 18 түрін біледі (Вукуң білетін 72 түрдің төрттен бірі, Баджидің 36 түрінің жартысы) және әңгіменің ортасында сол шамада екенін мойындайды.

Like Zhu Bajie, Wujing was originally a general in Heaven, more specifically a Curtain Lifting General (卷帘大将 juǎnlián dàjiàng). His fall from grace happens when he broke a valuable Jade or Crystal vase or goblet, during a Heavenly Peach Festival; some sources say that he had done this in a fit of rage while other sources say that he had done this unintentionally, and it was an accident. Either way, he was punished by the Jade Emperor, who had him struck 800 times with a rod and exiled to earth, where he was to be reincarnated as a terrible man eating sandman, orc, ogre, troll, oni, demon, monster, or hulk. There, he lived in the Liúshā hé (流沙河, "flowing sand river", or "quicksand river"). Each day, seven flying swords sent from Heaven would stab him in the chest and then return. He had to live in the river full time to avoid the punishment. Wujing's appearance was grisly. He had a red beard and sometimes had blue skin, and he was partially bald. He was sometimes much bigger and stronger than an average human being. He still carried the weapon he had in Heaven, a magic wooden staff (made from a species of evergreen tree that grew on the moon, holds within it a solid gold core and the outside is decorated with "countless pearly threads"), which is named "Xiangyaobaozhang" (降妖寶杖, lit. "Monster subduing Precious Rod"), created for him by Lu Ban (often depicted in artwork as a Monk's spade). Like Sun Wukong's Ruyi Jingu Bang, Wujing's Xiangyaobaozhang is capable of growing, shrinking, lengthening and shortening at will. A necklace consisting of skulls made him look even more terrible; according to one story, an earlier group of nine monks on a pilgrimage west to fetch the scriptures met their end at the hands of Wujing. Heedless of their pleas for mercy, he devoured them, sucked the marrow from their bones, and threw their skulls into the river. Unlike his other victims, whose bone sank to the river bottom, these skulls of the nine monks floated. This fascinated and delighted Wujing, who strung them on a rope and played with them when he was bored. Later, Guanyin, the bodhisattva of compassion, and her disciple, Prince Moksha, came searching for powerful bodyguards in preparation of Tang Sanzang's journey west. She recruited Wujing, in exchange for which, she granted some respite from his suffering. She then converted him to Buddhism and gave him his Dharma name, Shā Wùjìng (沙悟淨); his surname Shā ("Sand") was taken from his river home, while his given name Wùjìng means "Awakened to/Aware of Purity". Finally, he was instructed to wait for a monk who would call for him. When Wujing does meet Tang Sanzang, he is mistaken for an enemy and attacked by Sun Wukong and Zhu Bajie. Guanyin is forced to intervene for the sake of the journey. After the misunderstanding was cleared up, Wujing became the third disciple of Tang Sanzang, who called him Shā héshàng (, i. e. the "sand priest"; a héshàng is a Buddhist monk or priest in charge of a temple; in Japanese, oshō). Now, he was clad in a Buddhist pilgrim's robe. During the Journey to the West, his swimming ability was useful. He always carried a small gourd which he could turn into a huge one, in order to cross rivers. Wujing was a kind hearted and obedient person and loyal to his master, and, compared to his fellow disciples, Wujing serves as a 'Straight man' character. Amongst the trio, he was likely the most polite and the most logical. Some adaptations portray him as also being bookish and philosophical. At the journey's end, Buddha transformed him into an arhat known as the Golden bodied Arhat
As the third disciple, even though his fighting skills are not as great as that of Wukong or Bajie, he is still a great warrior protecting Tang Sanzang and can use his intellect as well as his strength to beat the enemy. He knows only 18 forms of transformation (one quarter of the full 72 that Wukong knows, and one half of Bajie's 36) and, in the middle of the story, admits as much.

Тарихи шығу тегі

Ша Вуцзин – Хи Ли монахының 7 ғасырдағы тарихи Сюаньцзян туралы жазбасында айтылған мистикалық тұлғаның көркемделуінің соңғы нәтижесі. Мәтінге сәйкес, Сюаньцзян Дуньхуан маңындағы шөлдерде судың артығын төккен. Бірнеше күн сусыз болғаннан кейін, Сюаньцзян түсінде джи (албард) ұстаған алып рух оны Үндістаннан кітаптар алу үшін маңызды сапарда ұйықтағаны үшін жазалады. Ол дереу оянып, атына мініп, қалаған бағытынан өзге жаққа бет бұрды. Соңында олар жасыл шөп пен тұщы суға толы ауыз суға жетті. "Тан Санцзан жи" (唐三藏记, Тан монах Трипитакасының жазбасы) – 11 ғасырдағы жапондық әңгімелер жинағы "Жободай шу" (成菩堤集) құрамында кездесетін, күні белгісіз кітап. Онда Сюаньцзян (Тан Санцзан) "Ағып тұрған құм" (лиуша, 流沙) шөлінде жүргенде Девадан тамақ пен сусын алғаны айтылады. "Жободай шу" құрастырушысы: "Осы себепті ол Теңіз құмдарының рухы (Шенша шен, 深沙神) деп аталды", – деп түсіндірді. 838-839 жылдары Қытайға сапар жасаған жапон буддалық монах Жогё (常晓) Сюаньцзянның құдаймен болған әңгімесін еске түсіріп, Шэньша шенді будданың Төрт Көк патшасының бірі – Вайшраван патшамен теңестірді. Сондықтан "Тан Санцзан жи" Тан дәуірінен (618-907) болуы мүмкін. "Жободай шу" құдайда Үндістанға сапар жасаған әйгілі қытай буддалық монах Фасянға (шамамен 4 ғасыр) да көрінгенін айтады. Шэньша шен оған: "Мен ашудың бір көрінісімін. Басым қызыл тостағандай. Екі қолым аспан мен жердің торындай. Мойнымнан жеті демонның басы ілінген. Аяқ айналамда сегіз жылан, ал екі демон басы менің (астыңғы) аяқтарымды жұтып жатқандай", – дейді.

"Козанджи нұсқасы" (高山记, 13 ғасыр) – "Батысқа саяхаттың" ең ерте басылымын құрастыру барысында Шэнша шен қанға құштар демонға айналды, ол Тан Санцзянның бұрынғы реинкарнацияларын жеп қойған. Демон оған: "Монах, мына мен сені екі рет жеп, құрғақ сүйектерімді мойнымнан іліп қойдым!", – дейді. Көрініп отырғанындай, 1592 жылы анонимді түрде жарияланған "Батысқа саяхаттың" толық нұсқасы Шэнша шен туралы әңгімелерден көп нәрсені алған. Ша Вуцзин кейіпкеріне оның сұмдық келбеті мен киімі берілді. Оның басына ілінген тоғыз буддалық монахтың бас сүйектері демонның бас сүйектерін және Тан Санцзянның бұрынғы реинкарнацияларының бас сүйектерін еске салады. Оның "Ағып тұрған құм өзені" (Liusha he 流沙河) Шэнша шен мекендейтін "Ағып тұрған құм" шөлінен алынған. Ша Вуцзин де Тан Санцзянға Ағып тұрған құм өзенінен өтуге көмектеседі, тоғыз бас сүйегінен уақытша сал жасап байлайды.