Фердинанд Тённис пен Макс Вебердің әлеуметтік типтері: Нормативтік тип және идеалдық тип
Normal type
Фердинанд Тённис ұсынған «нормативтік тип» әлеуметтанудағы маңызды түсінік. Идеал типтен өзгеше, бұл – логикалық құрал, эмпирикалық зерттеулерге негізделген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нормальді тип (немісше: Normaltyp) – неміс социологы Фердинанд Тённис (1855–1936) тұжырымдаған социологиядағы типологиялық термин. Оны Макс Вебердің одан да жақсы танымал идеалдық тип (немісше: Idealtyp) тұжырымдамасына қарсы салынған және оның алдын бағыттап тұрған ұғым ретінде қарастыруға болады.
Normal type (in German: Normaltyp) is a typological term in sociology coined by the German sociologist Ferdinand Tönnies (1855–1936). It can be considered both as a forerunner of, and a challenge to, the rather better known concept of Max Weber’s: the ideal type (in German Idealtyp).
Тоннидің айырмашылығы
Төни концептуализацияның (социологиялық терминдер, соның ішінде "нормативтік типтер") және шындықтың (әлеуметтік әрекеттің) арасын нақты шекаралады. Біріншісі аксиоматикалық және дедуктивтік жолмен (таза социология); екіншісі эмпирикалық және индуктивтік жолмен (қолданбалы социология) қарастырылуы тиіс. Төнидің пікірінше, шындықты (екінші сала) бірінші салаға жататын ұғымдарсыз түсіндіру мүмкін емес, әйтпесе x-ті x-тен туындаған нәрсе арқылы анықтауға тырысып, сәтсіздікке ұшырайсыз.
Tönnies drew a sharp line between the realm of conceptualization (of sociological terms, including ‘normal types’) and the realm of reality (of social action). The first must be treated axiomatically and in a deductive way (pure sociology); the second, empirically and in an inductive way (applied sociology). Following Tönnies, reality (the second realm) cannot be explained without concepts, which belong to the first realm, or else you will fail because you try to define x by something derived from x.
Төнидің нормативтік типі – логикалық негізде құрылған тұжырымдамалық құрал, дерлік математикалық ұғым, ол эмпирикалық деректермен салыстыру арқылы үнемі жетілдіруге дайын. Вебердің "идеалдық типімен" қарама-қайшылығы социологиялық (немесе тарихи) зерттеуге түсетін нақты әлеуметтік процестің белгілі бір элементтерін "күшейтуден" туындады – Вебердің өзі айтқандай, "көптеген шашыраңқы, бөлек, көбінесе кездесетін және кейде жоқ нақты жеке құбылыстардың бір немесе бірнеше көзқарасын бір жақты күшейту". Төнидің көзқарасы бойынша, идеалдық тип шындықты түсіндіре алмайды, себебі ол шындықтан күшейту арқылы алынған, бірақ шындықты түсінуге көмектесе алады. Нормативтік тип абстрактіден нақтыға, ал идеалдық тип нақтыдан абстрактіге қарай өтеді.
Tönnies’ Normaltyp was thus a conceptual tool created on a logical basis, an almost mathematical concept always open to subsequent refinement from a confrontation with the empirical evidence. The contrast with Weber’s ‘ideal type’ came from the latter’s ‘accentuation’ of certain elements of a real social process, which is under sociological (or historical) scrutiny “the one sided accentuation of one or more points of view of a great many diffuse, discrete, more or less present and occasionally absent concrete individual phenomena”, as Weber himself put it. From Tönnies’ point of view, an ideal type cannot explain reality, because it is derived from reality by accentuation, but might help to understand reality. The normal type moved from abstract to concrete; the ideal type from concrete to abstract.
Вебердің аман қалуы
Соған қарамастан, Вебердің термині әлеуметтану қауымдастығында қалыптасты, себебі оның идеалдық типі әлеуметтік күштерді түсінуге көмектесті, ал Вебер үшін әлеуметтану заттарды түсіндірумен қатар түсінуге де мұқтаж болды – бұл қаулысты комбинация, бірақ көптеген әлеуметтанушылардың пікірінше, нәтижелі болды.
Nevertheless, Weber’s term survived in the sociological community, since his Idealtyp helped to understand social forces, and for him sociology had both to explain and to understand things – a daring combination, but successful in the eyes of many sociologists.