Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психотерапия
Psychotherapy
Рационалды-эмоционалды мінез-құлық терапиясы (РЭМТ), бұрын рационалды терапия және рационалды-эмоционалды терапия деп аталатын, белсенді, бағытталған, философиялық және эмпирикалық негіздемесі бар психотерапия. Оның мақсаты – эмоционалдық және мінез-құлық проблемалар мен бұзылыстарды шешуге және адамдарға қуанышты, толыққанды өмір сүруге көмектесу. РЭМТ адамдардың өздері қатысатын жағдайлар туралы қате түсініктерге ие екенін және осы түсініктер мазасыздық тудыратынын, бірақ оларды жоққа шығаруға және өзгертуге болатынын айтады.
Rational emotive behavior therapy (REBT), previously called rational therapy and rational emotive therapy, is an active directive, philosophically and empirically based psychotherapy, the aim of which is to resolve emotional and behavioral problems and disturbances and to help people to lead happier and more fulfilling lives. REBT posits that people have erroneous beliefs about situations they are involved in, and that these beliefs cause disturbance, but can be disputed and changed.
Тарих
Рационалды эмоционалды мінез-құлық терапиясы (РЭМТ) американдық психотерапевт және психолог Альберт Эллис жасаған және дамытқан. Ол Азия, грек, рим және заманауи философтардың көптеген тұжырымдамаларынан шабыттанды. РЭМТ – когнитивті мінез-құлық терапиясының (КМТ) бір түрі және Эллис оны 1950 жылдардың ортасында алғаш рет жариялады; дамуы 2007 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасты. Эллис осы өте ықпалды терапияның символына айналды. «Psychology Today» журналында: «Фрейдтің өзі де қазіргі психотерапияға одан зор әсер еткен ешкім жоқ» делінген. РЭМТ – теория мен тәжірибе психотерапиялық жүйесі және Эллис құрған ой мектебі. Ол алғаш рет өз идеяларын 1956 жылы Американдық психологиялық қауымдастықтың конференциясында ұсынды, содан кейін 1957 жылы «Рационалды психотерапия және жеке психология» атты мақала жариялады, онда ол рационалды терапия (РТ) деп атаған негізін қалады және Рудольф Дрейкурс пен басқалардың Альфред Адлердің жеке психологиясымен ұқсастықтары мен айырмашылықтары туралы сұрақтарына мұқият жауап берді. Бұл психиатр Аарон Бек «танымдық терапия» туралы алғаш айтқаннан шамамен он жыл бұрын болды, Эллис онымен 1960 жылдардың ортасында байланысқаннан кейін. Эллистің әдісі 1959 жылы Рационалды эмоциялық терапия деп аталды, ал 1992 жылы қазіргі атауын алды. Маркус Аврелий, Эпиктет, Цитийлік Зенон, Крисипп, Родостық Панаэтий, Цицерон және Сенека, сондай-ақ ерте Азия философтары Конфуций мен Гаутама Будда. Эллис өзінің рационалды терапия туралы алғашқы кітабында, адамдар сыртқы оқиғаларға эмоционалдық тұрғыдан әсер етпейді, керісінше, осы оқиғалар туралы ойлары, оның негізгі қағидасы «алғашқыда ежелгі стоик философтарымен ашылған және айтылған» деді. Эллис бұл тұжырымды Эпиктеттің «Энхиридион» кітабынан келтірген сөзбен түсіндірді: «Адамдарды нәрселер емес, олар туралы қабылдаған көзқарастары мазалайды». Эллис Шекспирдің «Гамлет» трагедиясында да осыған ұқсас ойды білдіргенін атап өтті: «Жақсылық немесе жамандық жоқ, тек ой оны солай етеді». Эллис сонымен қатар 20-ғасырдың басындағы терапевттерді, әсіресе Пол Чарльз Дюбуаны мойындайды, бірақ оның еңбектерін терапиясын дамытқаннан кейін бірнеше жыл өткен соң ғана оқыды. РЭМТ – білім беру процесі ретінде қолданылады, онда терапевт клиентке қатаң, экстремалды, нақты емес, логикасыз және абсолюттік сипаттағы иррационалды және өзін-өзі жеңіске жеңілтіретін сенімдер мен философияларды қалай анықтауға болатынын үйретеді, содан кейін оларды күшейтіп, белсенді түрде сұрақтап, даулап, оларды ұтымды және өзін-өзі көмектесетін сенімдермен алмастырады. Әр түрлі танымдық, эмоциялық және мінез-құлықтық әдістер мен іс-шараларды қолдану арқылы клиент терапевттің көмегімен және үй тапсырмалары арқылы ойлаудың, сезінудің және мінез-құлықтың рационалды, өзін-өзі көмектесетін және конструктивті жолын меңгере алады. РЭМТ-ның басты мақсаттарының бірі – клиенттерге жағымсыз және бақытсыз жағдайлар орын алғанда, олардың өзін жақсы сезінуге немесе өзін-өзі көмектесу, өкінуге, ренжуге, ашулануға немесе өзін жаман сезінуге, қорқуға, үрейленуге, күйзелуге, өзін жек көруге және өзін-өзі аяуға мүмкіндігі бар екенін көрсету. Өздерінің, басқалардың және әлемнің рационалды және өзін-өзі құрылымдайтын философиясын қалыптастыру арқылы адамдар көбінесе өмірге пайдалы және бейімделуге қабілетті әрекеттер мен сезімдерге ие болады. РЭМТ-ның негізгі тұжырымы – адамдар бақытсыз жағдайларға эмоционалдық тұрғыдан алаңдамайды, бірақ осы жағдайларға қатысты өздерінің пікірлерін тіл, бағалау сенімдері, мағыналары және әлем туралы философиялары арқылы қалай құрастырады, өздері және басқалар туралы. Бұл тұжырымға ежелгі дәуірде ұқсас идеяларды қолданған философ Эпиктет те қатысты.
Rational emotive behavior therapy (REBT) was created and developed by the American psychotherapist and psychologist Albert Ellis, who was inspired by many of the teachings of Asian, Greek, Roman and modern philosophers. REBT is a form of cognitive behavioral therapy (CBT) and was first expounded by Ellis in the mid 1950s; development continued until his death in 2007. Ellis became synonymous with the highly influential therapy. Psychology Today noted, "No individual—not even Freud himself—has had a greater impact on modern psychotherapy." REBT is both a psychotherapeutic system of theory and practices and a school of thought established by Ellis. He first presented his ideas at a conference of the American Psychological Association in 1956 then published a seminal article in 1957 entitled "Rational psychotherapy and individual psychology", in which he set the foundation for what he was calling rational therapy (RT) and carefully responded to questions from Rudolf Dreikurs and others about the similarities and differences with Alfred Adler's individual psychology. This was around a decade before psychiatrist Aaron Beck first set forth his "cognitive therapy", after Ellis had contacted him in the mid 1960s. Ellis' own approach was renamed Rational Emotive Therapy in 1959, then the current term in 1992. Marcus Aurelius, Epictetus, Zeno of Citium, Chrysippus, Panaetius of Rhodes, Cicero, and Seneca, and early Asian philosophers Confucius and Gautama Buddha. In his first major book on rational therapy, Ellis wrote that the central principle of his approach, that people are rarely emotionally affected by external events but rather by their thinking about such events, "was originally discovered and stated by the ancient Stoic philosophers." Ellis illustrates this with a quote from the Enchiridion of Epictetus: "Men are disturbed not by things, but by the views which they take of them." Ellis noted that Shakespeare expressed a similar thought in Hamlet: "There's nothing good or bad but thinking makes it so." Ellis also acknowledges early 20th century therapists, particularly Paul Charles Dubois, though he only read his work several years after developing his therapy. REBT is then applied as an educational process in which the therapist often active directively teaches the client how to identify irrational and self defeating beliefs and philosophies which in nature are rigid, extreme, unrealistic, illogical and absolutist, and then to forcefully and actively question and dispute them and replace them with more rational and self helping ones. By using different cognitive, emotive and behavioral methods and activities, the client, together with help from the therapist and in homework exercises, can gain a more rational, self helping and constructive rational way of thinking, emoting and behaving. One of the main objectives in REBT is to show the client that whenever unpleasant and unfortunate activating events occur in people's lives, they have a choice between making themselves feel healthily or, self helpingly, sorry, disappointed, frustrated, and annoyed or making themselves feel unhealthily and self defeatingly horrified, terrified, panicked, depressed, self hating and self pitying. By attaining and ingraining a more rational and self constructive philosophy of themselves, others and the world, people often are more likely to behave and emote in more life serving and adaptive ways. A fundamental premise of REBT is that humans do not get emotionally disturbed by unfortunate circumstances, but by how they construct their views of these circumstances through their language, evaluative beliefs, meanings and philosophies about the world, themselves and others. This concept has been attributed as far back as the Stoic philosopher Epictetus, who is often cited as utilizing similar ideas in antiquity.
Психологиялық бұзылу
РЭБТ-ның негізгі тіректерінің бірі – ойлаудың, сезінудің және мінез-құлықтың иррационалды және дисфункционалды тәсілдері мен үлгілері адамның рухани күйзелісіне, эмоционалдық және мінез-құлықтық жеңіліске әкеледі, сондай-ақ әлеуметтік жеңіліске ұшыратуы мүмкін. REBT көбінесе адамдар икемді қалауларын, тілектерін және артықшылықтарын қатаң, абсолюттік және тағдырға тоғысқан бұйрықтарға айналдырғанда, бұл күйзеліс пен мазасыздыққа себеп болатынын үйретеді. Бұл дисфункционалдық үлгілер – когнитивтік бұрмалаулардың мысалдары.
One of the main pillars of REBT is that irrational and dysfunctional ways and patterns of thinking, feeling, and behaving are contributing to human disturbance and emotional and behavioral self defeatism and social defeatism. REBT generally teaches that when people turn flexible preferences, desires and wishes into grandiose, absolutistic and fatalistic dictates, this tends to contribute to disturbance and upset. These dysfunctional patterns are examples of cognitive distortions.
Қатысу
Түсіндірілгендей, REBT – теория мен практиканы біріктіретін терапиялық жүйе; REBT-ның басты мақсаттарының бірі – клиенттерге өздерін ненің қажетсіз ренжітетінін түсінуге көмектесу, оларды эмоцияларын басқаруға үйрету, содан кейін оларға бақытты және толыққанды өмір сүруге мүмкіндік беру. REBT-ның тиімділігі түрлі спорт түрлерінде дәлелденген. REBT өз-өзіне көмек ресурстары, телефон және интернет кеңес беру, семинарлар, жұмыс орындарындағы және білім беру бағдарламалары сияқты көптеген тәсілдер мен қолданылу аймақтарына ие. Бұл Rational Emotive Education (REE) – REBT-ның білім беру саласында қолданылуын, бизнестегі және жұмыс орындарындағы Rational Effectiveness Training және тәуелділіктен құтылуға көмектесетін SMART Recovery (Өзін-өзі басқару және қалпына келтіру оқыту) жүйелерін қамтиды, сонымен қатар түрлі мамандандырылған емдеу стратегиялары мен қолданылулары бар.
As explained, REBT is a therapeutic system of both theory and practice; generally one of the goals of REBT is to help clients see the ways in which they have learned how they often needlessly upset themselves, teach them how to "un upset" themselves and then how to empower themselves to lead happier and more fulfilling lives. with the efficacy of REBT demonstrated across a range of sports. REBT also has many interfaces and applications through self help resources, phone and internet counseling, workshops & seminars, workplace and educational programmes, etc. This includes Rational Emotive Education (REE) where REBT is applied in education settings, Rational Effectiveness Training in business and work settings and SMART Recovery (Self Management And Recovery Training) in supporting those in addiction recovery, in addition to a wide variety of specialized treatment strategies and applications.
Тиімділік
РЭТ және жалпы КБТ психотерапиялық тиімділігі мен теориялық негіздерін растау және қолдау үшін маңызды және берік ғылыми базаға ие. Нәтижелерге негізделген зерттеулердің мета-талдауы РЭТ-тің түрлі психопатологиялар, жағдайлар мен мәселелерді емдеуде тиімді екенін көрсетеді. Жалпы алғанда, РЭТ психотерапия саласындағы ең көп зерттелген теориялардың бірі болып табылады, ал клиникалық тәжірибе мен қазіргі заманғы психологиялық зерттеулердің көп бөлігі РЭТ-тің жеке тұлға және психотерапияға қатысты көптеген теориялық тұжырымдамаларын растап, негіздеме берді. Эллис өзінің өмірінің соңында РЭТ-тің барлығына бірдей тиімді емес екенін мойындады: "Мен де РЭТ-тің жақтаушысы болғым келмейді, себебі ол әркім үшін толыққанды ем емес деп ойлаймын және оның нақты шектеулерін қабылдаймын".
REBT and CBT in general have a substantial and strong research base to verify and support both their psychotherapeutic efficiency and their theoretical underpinnings. Meta analyses of outcome based studies reveal REBT to be effective for treating various psychopathologies, conditions and problems. In general REBT is arguably one of the most investigated theories in the field of psychotherapy and a large amount of clinical experience and a substantial body of modern psychological research have validated and substantiated many of REBTs theoretical assumptions on personality and psychotherapy. Ellis himself later in life accepted that REBT was not universally effective; "I hope I am also not a devout REBTer, since I do not think it is an unmitigated cure for everyone and do accept its distinct limitations."
Шектеулері мен сын
РЭБТ-нің клиникалық зерттеулері іштен де, сырттан да сынға ұшырады. Мысалы, бастамашысы Альберт Эллис психотерапиялық тиімділікті өлшеудің қиындығы мен күрделілігін бірнеше рет атап көрсетті, себебі көптеген зерттеулер клиенттердің терапиядан кейін жақсы сезінуін ғана өлшейді, ал олардың жақсарып, жақсы күйлерін сақтауын емес. Эллис өзі психоанализ, трансперсоналдық психология және абреактивті психотерапия сияқты қарсы көзқарастарды тікелей сынға алды, сондай-ақ бірнеше рет белгілі бір діни жүйелердегі доктриналарға, спиритуализм мен мистицизмге күдікпен қарады. Көптеген адамдар, РЭБТ практиктері де оның ішінде, РЭБТ-ні тұжырымдап, қасиеттеуге қарсы ескертті, оны жалған психологиялық емделгіш деп есептеді. Көрнекті РЭБТ мамандары жоғары сапалы және жоспарлы зерттеулердің маңыздылығын жақтады, оның ішінде өзін "күшті күмәнданушы" деп атаған бастамашы Эллис та. Ол көптеген жағдайларда сынға ұшырап, өзінің тәсіліндегі қателер мен кемшіліктерді мойындады және осымен қатар өз теориялары мен тәжірибесін қайта қарады.
The clinical research on REBT has been criticized both from within and by others. For instance, originator Albert Ellis has on occasions emphasized the difficulty and complexity of measuring psychotherapeutic effectiveness, because many studies only tend to measure whether clients merely feel better after therapy instead of them getting better and staying better. Ellis has himself in very direct terms criticized opposing approaches such as psychoanalysis, transpersonal psychology and abreactive psychotherapies in addition to on several occasions questioning some of the doctrines in certain religious systems, spiritualism and mysticism. Many, including REBT practitioners, have warned against dogmatizing and sanctifying REBT as a supposedly perfect psychological panacea. Prominent REBTers have promoted the importance of high quality and programmatic research, including originator Ellis, a self proclaimed "passionate skeptic". He has on many occasions been open to challenges and acknowledged errors and inefficiencies in his approach and concurrently revised his theories and practices.