Кіріспе

Плевралық эмпиема – микроорганизмдер, әдетте бактериялардың салдарынан плевра қуысында іріңнің жиналуы. Бұл – плевралық төгілудің түрлерінің бірі. Оның үш кезеңі бар: эксудативті, онда плевра сұйықтығының көлемі іріңнің болуымен немесе болмауымен бірге артады; фибринопурулентті, онда талшықты бөлімшелер іріңді қалталар құрайды; және соңғы ұйымдастыру кезеңі, онда плевра қабықшаларында тыртықтану пайда болып, өкпенің толық кеңеюіне кедерес тудыруы мүмкін. Бактериялық пневмонияның 40%-ға дейін жай плевралық төгілумен бірге жүреді. Олар көбінесе шағын болады және тиісті антибиотиктермен емдегенде жоғалады. Алайда, емпиема дамыған жағдайда қосымша шаралар қажет.

Белгілері мен симптомдары

Ересектер мен балалар арасындағы плевралық эмпиеманың клиникалық көрінісі бірнеше факторларға, оның ішінде қоздырғыш микроорганизмге байланысты. Көптеген жағдайларда пневмония фонында пайда болады, алайда пациенттердің үштен бірінде пневмонияның клиникалық белгілері байқалмайды, ал жағдайлардың 25%-ға дейін жарақаттармен (оның ішінде хирургиялық араласулармен) байланысты. Симптомдары: қызба, құрғақ жөтел, тершеңдік, тыныс алудың қиындауы және қасақана салмақ жоғалту. Егде саягөйлерде көбінесе классикалық симптомдар болмайды, олардың орнына анемия және әлсіздік байқалады.

Механизм

Плевралық кеңістікте қабыну болғанда, сұйықтық көп мөлшерде өндіріледі. Ауру прогрессиялаған сайын бактериялар бұл сұйықтыққа түсіп, эмпиемаға алып келеді.

Диагностика

Күдікті эмпиеманы алғашқы зерттеу кеуде рентгені болып табылады, бірақ ол эмпиеманы жұқпалы емес парапневмониялық төгілуден ажырата алмайды. Плевралық сұйықтық жинақталғандығын растау үшін ультрадыбыс қолданылуы керек, сондай-ақ төгілудің көлемін бағалау, еркін және локальді плевралық сұйықтықтарды ажырату және қажет болған жағдайда торакоцентезді басқару үшін де пайдаланылуы мүмкін. Көп жағдайда кеуде томографиясы (КТ) мен МРТ қосымша ақпарат бермейді, сондықтан оларды жүйелі түрде жасау қажет емес. КТ-да эмпиема сұйықтығының тығыздығы көбінесе шамамен 0-20 Хаунсфилд бірлігін (HU) құрайды, бірақ уақыт өте қалыңдағанда 30 HU-дан асып кетеді. Эмпиеманы анықтау үшін ең жиі қолданылатын «алтын» стандарттар: плевралық төгілуде макроскопиялық іріңнің болуы, плевралық сұйықтықтың Грам бояуының немесе егісінің оң нәтижесі, немесе плевралық сұйықтықтың pH көрсеткіші 7.2-ден төмен болуы, ал перифериялық қанның pH көрсеткіші қалыпты болуы. Сондықтан ересектерге арналған клиникалық нұсқаулар сепсис немесе пневмониямен байланысты плевралық төгілуі бар пациенттерде диагностикалық плевралық сұйықтықты алуды ұсынады. Балаларда плевралық төгілудің көбінесе парапневмониялық сипаты бар және кеуде дренажы клиникалық негізде жасалуы мүмкін болғандықтан, балалардағы плевралық инфекцияны басқару жөніндегі британдық нұсқаулар диагностикалық плевралық сұйықтықтың үлгісін алуды ұсынбайды. Файл:UOTW 28 2-аптадағы УЗИ.webm|Ультрадыбыста көрінетін плевралық эмпиема. Мета-талдау деректері көрсеткендей, плевралық сұйықтықтың pH көрсеткіші <7.2 кеуде дренажының қажеттілігін болжау үшін ең сенімді көрсеткіш болып табылады. Жұқпалы плевралық сұйықтықтың тұтқыр, кесек консистенциясы, сондай-ақ септация және локализация мүмкіндігіне байланысты, плевралық кеңістікте фибринолитикалық немесе муколитикалық терапия дренажды жақсартады және осылайша клиникалық нәтижеге оң әсер етеді деп ұсынылған. Шамамен 15-40% пациенттерге кеуде дренажының бітелуіне немесе локальді эмпиемаға байланысты жұқпалы плевралық кеңістікті хирургиялық дренаж қажет болады. Сондықтан, егер пациентте дренаж бен антибиотиктерге қарамастан, плевралық жинақталумен байланысты сепсис белгілері сақталса, хирургиялық араласуды қарастыру керек. Аминогликозидтерді әдетте қолданудан аулақ болу керек, өйткені олар плевралық кеңістікке нашар сіңеді. Интравеноздық және оральді емнің ұзақтығы туралы нақты консенсус жоқ. Клиникалық және объективті жақсару (дренаждың жақсаруы және кеуде дренажының алынуы, С-реактивті белоктың төмендеуі, температураның қалыпқа келуі) байқалғанда оральді антибиотиктерге көшуге болады. Содан кейін емді клиникалық, биохимиялық және радиологиялық жауапқа байланысты тағы 1-4 аптаға жалғастыру керек.

Эпидемиология

Плевральды эмпиеманың кездесу жиілігі және қоздырғыш микроорганизмдердің таралуы инфекцияның көзіне (қауымдық пневмонияға қарсы ауруханада қоздырылған пневмонияға), науқастың жасына және иесінің иммундық статусына байланысты өзгереді. Қауіп факторлары алкоголизм, есірткіге тәуелділік, ВИЧ инфекциясы, жаңа түзілімдер және бұрыннан бар өкпе ауруларын қамтиды. Жақында Канадада өткізілген бір орталықтағы проспективті зерттеуде, қауымдық пневмонияға байланысты ауруханаға жатқызылған 3675 науқастың 0,7%-ында плевральды эмпиема анықталды. Ұлыбританиядағы көп орталықты зерттеуде, қауымдық плевральды эмпиемасы бар 430 ересек науқастың 54%-ында плевральды сұйықтықта микроорганизмдер табылған жоқ, 16%-ында – Streptococcus milleri тобы, 12%-ында – Staphylococcus aureus, 8%-ында – Streptococcus pneumoniae, 7%-ында – басқа Streptococci және 8%-ында – анаэробты бактериялар анықталды. Балалардағы эмпиема қаупі ересектердегіден кем емес. АҚШ балалар стационарлық науқастар базасын пайдалану арқылы есептелгенде, қауымдық пневмонияға байланысты ауруханаға жатқызылған балаларда бұл көрсеткіш шамамен 1,5% құрайды, бірақ жекелеген ауруханаларда 30%-ға дейін жететін жағдайлар тіркелген. Бұл айырмашылықты жоғары инвазивті серотиптің уақытша эндемиясы немесе кішкентай парапневмониялық эффузияның дұрыс емес диагностикасы түсіндіруге болады. Қоздырғыш микроорганизмдердің таралуы ересектерден едәуір өзгеше: қауымдық плевральды эмпиемасы бар 78 баланың талдауында, 27% науқаста микроорганизмдер табылған жоқ, 51%-ында – Streptococcus pneumoniae, 9%-ында – Streptococcus pyogenes және 8%-ында – Staphylococcus aureus анықталды. Пневмококк вакцинасы балаларда пневмонияның жиілігін күрт төмендеткенімен, асқынулы пневмонияның жиілігіне әсер етпеді. Балаларда эмпиеманың таралуы 20-шы ғасырдың соңында артып бастаған және пневмококк вакцинасын кеңінен қолдану бұл үрдісті тежемегені көрсетілді. Бұл, вакцинаға кірмейтін (көбірек инвазивті) пневмококк серотиптерінің таралуының өзгеруімен, сондай-ақ басқа стрептококктар мен стафилококктар қоздырған пневмонияның жиілігінің артуымен түсіндірілуі мүмкін.