Үкіметтіклік: Саяси және философиялық тұжырымдама

Кіріспе

Саяси ғылым мен философиядағы түсінік

Үкіметтіклік – бұл тұжырымдама алғаш рет француз философы Мишель Фуко өмірінің соңғы жылдарында, шамамен 1977 және 1984 жылдар аралығында, әсіресе осы кезеңде Франция колледжінде оқыған лекцияларында қалыптасқан. Үкіметтіклік мынадайлар арқылы түсіндіріледі:

субъектілерді басқаруға бағытталған ұйымдастырылған тәжірибелер (ой-сана, рационалдылық және техникалар).

Үкіметтіклік сондай-ақ мыналар ретінде қарастырылуы мүмкін:

"үкімет өнері"
"қалай басқару" (яғни, қалай әрекет ететінімізді және қылық ететінімізді бақылап отырудың есептелген тәсілдері)
"үкіметтік рационалдылық"
"Мишель Фуко тарихи реконструкциялар арқылы ұсынатын, көне Грекиядан бастап қазіргі заманға және неолиберализмге дейінгі кезеңді қамтитын талдауға арналған 'нұсқаулық'"
"қоғамды басқаруға ыңғайлы етуге арналған тәсілдер мен стратегиялар"
"ең жақсы басқару жолы және сонымен бірге басқарудың ең жақсы жолы туралы ой-толғам"

Питер Миллер, Николас Роуз және Митчелл Диан, сондай-ақ басқа ғалымдар үкіметтіклік тұжырымдамасын кеңінен дамытты.

Этимология

Бұл терминді кейбір түсіндірмешілер "басқару ("gouverner") мен ойлау жолдарының ("mentalité") байланысы арқылы жасалған" деп ойлады. Шындығында, ол "government" және "mentalité" сөздерін біріктіру арқылы емес, gouvernement сөзінен musique-ті musicalité-ке айналдырған сияқты, gouvernementalité жасау арқылы туды [яғни үкімет + al жұрнағы + ité абстрактты есім] (Фуконың "Қауіпсіздік, аумақ, халық" лекцияларындағы Мишель Сенеллардың "Курстың контексі" қараңыз). Бұл ұғымды толық түсіну үшін, Фуконың осы жағдайда "басқару" немесе үкімет туралы қазіргі стандартты, қатаң саяси анықтаманы ғана емес, сонымен қатар он сегізінші ғасырға дейін қолданылған басқару немесе үкімет туралы кең мағынаны қолданғанын түсіну маңызды. Яғни, Фуко үшін бұл жағдайда "басқару" өзін-өзі бақылау, отбасы мен балаларды тәрбиелеу, шаруашылықты жүргізу, жанды басқару және т.б. мәселелерін де білдіреді. Басқаша айтқанда, біздің мақсатымыз үшін үкімет – "іс-әрекетті басқару".

Неолибералды үкімет және картография

Неолиберализм процестері арқылы мемлекет өзінің картографиялық жауапкершіліктерінің бір бөлігін "бос қалдырды" және билікті географиялық жағынан кіші масштабтағы адамдарға жүктеді. "Халық картографиясы" дәстүрлі мемлекеттік жоғарыдан төменге қарай картографиялық білім таратудан гөрі кеңістікті демократиялық басқаруды қамтамасыз етеді деп саналады. Осылайша Харлидің Фуконың паноптицизм тұжырымдамасына қарамастан, неолибералдық билік "көптің көпті бақылауы" арқылы жақсы түсіндіріледі. GPS технологиясын пайдаланатын бірлескен карта жасау жобалары, сөзсіз, паноптикалық қараудың бағытын өзгерте алатын омниоптикон болып табылады.

Өзін-өзі басқару мүмкіндіктері

Біздің бостандығымыз арқылы, өзімізді басқарудың және бағалаудың жеке тәсілдерін саяси мақсаттармен үйлестіру үшін өзін-өзі басқару қабілеттерін орнатуға болады [Роуз, 1996: 155]. Бұл қабілеттер – кәсіпкерлік және дербестік. Кәсіпкерлік – адамның күнделікті өмірін жүргізу ережелерінің жиынтығы: энергия, бастамашылық, амбиция, есептеу және жеке жауапкершілік. Кәсіпкерлікке ұмтылған адам өмірін кәсіпорынға айналдырады, өзінің адами капиталын барынша арттыруға, болашағын жоспарлауға және өмірді өзі қалаған бейнеге келтіру үшін өзгертеді. Сондықтан, кәсіпкерлікке ұмтылған тұлға – белсенді және есептейтін тұлға, ол өзін-өзі бағалайды және өзін жақсарту үшін өзіне қатысты әрекет етеді [Роуз, 1996: 154]. Дербестік – өз ісімізді бақылауға алу, мақсаттарымызды анықтау және өз күшімізбен қажеттіліктерімізге жетуді жоспарлау [Роуз, 1996: 159]. Өзіндік дербестік – саяси биліктің мәңгілік қарсы тұрушысы емес, керісінше, мінез-құлықты басқару үшін қазіргі заманғы ойлау жүйесінің мақсаттары мен құралдарының бірі [Роуз, 1996: 155]. Осы үш қасиет – бостандық, кәсіпкерлік және дербестік – спорт залына бару практикасында көрініс табады. Спорт залына баруды және қай спорт залына баруды біз өзіміз шешеміз. Спорт залына бару арқылы біз өзіміздің дене бітімімізге және физикалық жағдайымызға жұмыс істейміз. Біз өзімізге басқалардан жақсырақ өмір сүруге көмектесетін қасиеттер сыйлаймыз, мысалы, басқалардан жақсы жұбай таңдауға немесе бәсекелестерімізден оқшаулау үшін тиімдірек, нәтижелірек және ұзақ жұмыс істеуге мүмкіндік беретін қасиеттерге ие болуға. Спорт залына барғанда, біз өз тәртібімізбен, өз кестесімізбен, өз мақсаттарымызға жету үшін жүредіміз. Біз өзіміз күнделікті жаттығуларды жоспарлаймыз және орындаймыз. Бізге команданың идеясы немесе қолдауы қажет емес, бұл біздің өзімізге қол жетімді. Спорт залына бару, бостандыққа, кәсіпкерлікке және дербестікке ұмтылу – билік технологияларымен тығыз байланысты.

Through our freedom, particular self governing capabilities can be installed in order to bring our own ways of conducting and evaluating ourselves into alignment with political objectives [Rose, 1996:155]. These capabilities are enterprise and autonomy. Enterprise here designates an array of rules for the conduct of one's everyday existence: energy, initiative, ambition, calculation, and personal responsibility. The enterprising self will make an enterprise of its life, seek to maximize its own human capital, project itself a future, and seek to shape life in order to become what it wishes to be. The enterprising self is thus both an active self and a calculating self, a self that calculates about itself and that acts upon itself in order to better itself [Rose, 1996:154]. Autonomy is about taking control of our undertakings, defining our goals, and planning to achieve our needs through our own powers [Rose, 1996:159]. The autonomy of the self is thus not the eternal antithesis of political power, but one of the objectives and instruments of modern mentalities for the conduct of conduct [Rose, 1996:155]. These three qualities: freedom, enterprise and autonomy are embodied in the practice of going to the gym. It is our choice to go the gym, our choice which gym to go to. By going to the gym we are working on ourselves, on our body shape and our physical fitness. We are giving ourselves qualities to help us perform better than others in life, whether to attract a better mate than others, or to be able to work more efficiently, more effectively and for longer without running out of steam to give us an advantage over our competitors. When we go to the gym, we go through our own discipline, on our own timetable, to reach our own goals. We design and act out our routine by ourselves. We do not need the ideas or support of a team, it is our self that makes it possible. The practice of going to the gym, of being free, enterprising, autonomous, is imbued with particular technologies of power.

Энергия технологиялары

Билік технологиялары – бұл "белгілі бір қажетті әсерлерді туғызу және кейбір жағымсыз әсерлерден аулақ болу үмітімен мінез-құлықты қалыптастыруға бағытталған технологиялар" [Rose, 1999:52]. Билік технологияларының екі негізгі тобы – өзіндік технологиялар және нарықтық технологиялар. Фуко өзіндік технологияларды жеке адамдарға өздерінің денелері, ақыл-ойы, жандары және өмір салты бойынша белгілі бір операцияларды өз күштерімен жүзеге асыруға мүмкіндік беретін, осы арқылы өздерін өзгертуге және белгілі бір бақытқа және өмір сүру сапасына қол жеткізуге мүмкіндік беретін техникалар деп анықтады. Нарықтық технологиялар – тауарлардың сатып алу мен сатуына негізделген және бізге кім екенімізді немесе кім болғымыз келетінін анықтауға көмектесетін технологиялар. Бұл екі технология әрқашан толыққанды бөлек болмайды, себебі олар уақыт-уақыт бірін-бірінен элементтерді қарыздайды.

Өзіндік технологиялар

Өзіндік технологиялар – жеке адамдар өздерінің этикалық өзін-өзі түсінуін қалыптастыру үшін қолданатын тәжірибелер мен стратегиялар жиынтығы. Өзіндік технологиялардың маңызды ерекшеліктерінің бірі – сараптама. Сараптаманың үш маңызды аспектісі бар. Біріншіден, оның билігін ғылымилық пен объективтілікке негіздеуі, өзін-өзі реттеу мен мемлекет арасында либералды демократиялар үшін қажетті қашықтықты қамтамасыз етеді. Екіншіден, сараптама "саяси пікірталас аясында ерекше жолдармен жұмылдырылуы және жұмылдырылуға мүмкіндік береді, соның нәтижесінде білім мен үкімет арасындағы жаңа қарым-қатынас туындайды. Сараптама мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуде және оларды іске асыруға бағытталған технологияларда ерекше рөл атқарады" [Роуз, 1996: 156]. Үшіншіден, сараптама жеке тұлғалардың өзін-өзі реттеу қабілетімен байланыс арқылы жұмыс істейді. Ғылымилыққа деген сенім "субъектіні шындыққа, ал адамдарды сарапшыларға" байланыстырады [Роуз, 1996: 156]. Сараптама таңдау логикасы арқылы, жеке тұлғалардың өзін-өзі құру жолдарын өзгерту арқылы, "өзін-өзі дамытуға деген құштарлықты қалыптастыру арқылы, осы құштарлықты сараптама бағыттай алады, сондай-ақ өмірдің шындығы күтілгендей болмағанда туындайтын алаңдаушылықты басуға қабілетті екенін дәлелдеу арқылы" жұмыс істейді [Роуз, 1999: 88]. Мысалы, спорт залына бару сияқты практикада қолданылатын өзіндік технологиялар: жауапкершілік технологиясы, денсаулықты сақтау технологиясы, нормализация технологиясы және өзін-өзі бағалау технологиясы.

Жауапкершілік

Неолиберализм үкіметтің ықпалын азайту ниетімен (мысалы, әлеуметтік қамсыздандыру) адамдарды жауапкершілікке тартпай, оларды басқару мен бақылау үшін жанама тәсілдерді дамытады. Басты механизм – жауапкершілікті жүктеу технологиясы. Бұл технология азаматтардың ауру, жұмыссыздық, кедейлік, қоғамдық қауіпсіздік сияқты әлеуметтік тәуекелдерді мемлекеттің жауапкершілігі емес, жеке адамның жауапкершілігіне жататын сала ретінде қарауына және оны «өзін-өзі сақтау» [Lemke, 2001:201] және «тұтыну» мәселесіне айналдыруына әкеледі. Спорт залына бару жауапкершілікті жүктеудің салдары ретінде қарастырылуы мүмкін, себебі жұмыс істеу және балалар, қарт ата-аналар сияқты күтіміндегі жандарға көмектесу үшін аурудан сақталу – біздің міндетіміз. Бұл технология денсаулыққа қатысты тәсілдермен (healthism) белгілі бір дәрежеде үйлеседі.

Денсаулық сақтау

Саулықшылдық "қоғамдық денсаулықтың жақсы болуы және қоғамдық тәртіптің сақталуы үшін қоғамдық мақсаттарды жеке адамдардың денсаулық пен әл-ауқатқа ұмтылысымен байланыстырады" [Роуз, 1999:74]. Дені сау дене мен гигиеналық жағдайғы үйлер мемлекеттің мақсаты болуы мүмкін, бірақ енді мемлекет бізді тәртіпке салуға, нұсқау беруге, моральдық тұрғыдан тәрбиелеуге немесе орындауға қорқытуға тырыспайды. Керісінше, "адамдар денсаулықты қалайтыны болжамдалады және өз денсаулықтарын жақсартуға ең ықтимал жолдарды еркін іздеуге шақырылады" [Роуз, 1999:86-87], мысалы, спорт залына бару. Дегенмен, жауапкершілікті арттыру технологиясы мемлекеттің сараланған тактикасы болуы мүмкін, бірақ саулықшылдық толқыны мемлекеттік жоспарлаудың нәтижесі емес, көбінесе тамақтану және адам қозғалысы сияқты жаңа әлеуметтік ғылымдардан туындайды. Саулықшылдық, көптеген өзіндік технологиялар сияқты, сарапшыларға маңызды рөл береді. Себебі, жүрек-қан тамырларының жұмысын жақсарту, бұлшық еттерді күшейту және жалпы денсаулықты арттыру үшін қауіпсіз және нақты техникаларды қалай қолдану керектігін сарапшылар ғана айта алады. Өзіндік технологиялардың нарықтық технологиялардан қарыз алуы саулықшылдық саласында анық көрінеді. Денсаулық туралы идея, денсаулықты мақсат ету, жақсы денсаулықтың сыйлықтары және оған жету жолдары бізге сатушылар тауарлар мен қызметтерді жарнамалайтын сияқты ұсынылады. Саулықшылдық принциптерін ұстану арқылы біздің жеке мақсаттарымыз саяси мақсаттармен үйлеседі, соның салдарынан бізді басқару оңай болады.

Нормалдастыру

Әлеуметтік ғылымдардан туындаған тағы бір билік технологиясы – нормалау. Нормалардың технологиясын халықты өлшеудің жаңа әдістері дамытты. Норма – «әлеуметтік жағынан лайықты, статистикалық орташа, ғылыми тұрғыдан сау және жеке тұлға үшін қажетті». Нормалдылықтың маңызды жағы – норма табиғи болғанымен, нормаға қол жеткізуді көздейтіндер оны өзін-өзі жетілдіру арқылы, күнделікті мінез-құлқы мен әдеттеріндегі құштарлықтарын бақылап, басқалардың жетекшілігімен балаларына мінез-құлық нормаларын сіңіру арқылы іске асырады. Нормалар есептелген ұят арқылы күшпен жүзеге асырылады. Ұят – өмір сапасын жақсарту ниетімен өзін күтуге байланысты, сыртқы мінез-құлық пен сыртқы келбет туралы алаңдаушылықты білдіреді [Rose, 1999:73]. Нормалар көбінесе саяси мақсаттармен үйлеседі, сондықтан норма – еңбекке қабілетті, күшті, сергек адамдар, ақша табуға және жұмсауға, осылайша экономиканы қолдауға лайық. Мысалы, спорт залына бару осы «нормалды» жағдайға жетуге мүмкіндік береді. Ұят арқылы бізді неолиберализмнің мақсаттарына сәйкес болуға бағындырады.

Өзін-өзі бағалау

Өзін-өзі құрметтеу – белгілі бір типтегі өзіндік қалыптастыруға байланысты, нормалардың технологиясымен байланысты практикалық және нәтижелі технология. Өзін-өзі құрметтеу – өзімізді бағалау, есептеу, өлшеу, бағалау, тәртіпке салу және өзімізді танудың мамандандырылған білімі. "Өзін-өзі құрметтеу" көзқарасы көптеген әлеуметтік проблемалардың себебі осы мәселеге қатысты адамдардың өзін-өзі құрметтемеуінде деп санайды. Сондықтан "Өзін-өзі құрметтеу" өзін-өзі сыйлаудан гөрі өзін-өзі бағалаумен көбірек байланысты, себебі жеке "қабілетін" ұжымдық стандарттарға бейімдеу үшін өзін үнемі өлшеу, бағалау және тәртіпке салу қажет. Бұл ұжымдық стандарттар бұрын талқыланған нормалармен анықталады. Өзін-өзі құрметтеу – "өзімізді бағалау және осыған сәйкес әрекет ету технологиясы, соның арқасында полиция, күзетшілер мен дәрігерлердің араласуына қажеттілік тумайды". Өзін-өзі құрметтеу мақсатын қабылдау арқылы біз өзімізді қашықтан басқаруға мүмкіндік береміз. Өзін-өзі құрметтеу технологиясы және оған ұқсас психологиялық технологиялар нарықтың технологияларынан, атап айтқанда тұтынудан да қарыз алады. Жеке тұлғалар үшін сатып алуға арналған көптеген өзін-өзі жетілдіру кітаптары, жазбалары, бейнелер және басқа да құралдар бар.

Нарықтық технологиялар

Нарықтағы технологиялар, спорт залына бару практикасын құрайтын негізгі факторлар, қалау технологиясы және тұтыну арқылы жекелік құру технологиясы ретінде сипатталуы мүмкін. Қалау технологиясы – бізді қанағаттандыруға жұмыстануға итермелейтін қалауларды тудыратын механизм. Маркетологтар тауарлар, өмірлік тәжірибелер мен қызықтыратын өмір салтын жарнамалау арқылы бізде қалау мен қажеттіліктерді жасап, оларды күшейтеді. Бұл жарнамалар өнімді сатып алу немесе пайдалану арқылы жеке қанағат алу сезімін жеткізуге бағытталған. Біз осы нәрселерді қалауға бастап, оларға қол жеткізуге мүмкіндік беретін әрекеттерге көшеміз, мысалы, жақсырақ жұмыс істеп, көбірек ақша табу арқылы немесе өзімізді қалағандай қалыптастыру үшін жеке технологияларды қолдану арқылы. Нарық технологияларының жеке технологияларды қабылдауы осы жерде одан да әрі жүзеге асырылады. Маркетологтар психологиялық зерттеулерден, әсіресе психологиялық ерекшеліктерден алынған білімді нарықты сегменттеудің негізі ретінде пайдаланады. Бұл оларға әр адамға тиімдірек үндеуге мүмкіндік береді. Осылайша, біз қалауымыз бойынша тауарларды сатып алуға итермеленеді. Тұтыну арқылы жекелік құру технологиясы тауарлардың жекеліктерді қалыптастыру күшін пайдаланады. Әр тауар белгілі бір мағынамен қабаттастырылады, ол оны сатып алушыға көрініс береді, олар қандай адам екенін немесе қандай болуды қалайтынын көрсетеді. Тұтыну белгілі бір өмір салтына ену ретінде бейнеленеді. Тұтыну арқылы жекелік құру технологиясын спорт залына барушы адамның алдындағы таңдауларында көруге болады. Әулеттік байлықты көрсету үшін қымбат спорт залына бару немесе экономикалық тұрғыдан салымды болу үшін орташа бағадағы спорт залына бару. Спорттық киімдердің ассортименті өте кең. Жарнамада көрсетілген қабілеттерді бейнелеу үшін брендтік атау, адалдықты көрсету үшін қымбат немесе басқалардың пікіріне мән бермейтіндігіңізді көрсету үшін арзан. Осы тұтыну таңдауларының барлығы біздің жекелігімізді басқаларға жеткізу үшін қолданылады, сондықтан маркетологтар біздің жекелігімізбен сәйкес келетін өнімдерді таңдауға итермелейді. Бұл нарықтық және жеке технологиялар – жеке адамдарды еркін, кәсіпкерлікпен айналысатын, өзін-өзі басқаратын және мемлекет тарапынан тікелей басқаруды аз қажет ететін тұлғаларға айналдыратын ерекше механизмдер. Бұл технологияларды енгізуге әлеуметтік ғылымдар мамандары үлкен көмек көрсетеді. Бұл сарапшылар өзіне қатысты режимді жүзеге асырады, онда өмірдегі табыс еркіндікті үнемі пайдалануға байланысты, ал өмір тағдыр немесе әлеуметтік мәртебе тұрғысынан емес, дағдыларды игеру мен өзімізді жүзеге асыру үшін таңдау жасаудағы табысқа немесе сәтсіздікке байланысты түсіндіріледі. Егер біз спорт залына барып жаттығумен айналыссақ, онда өзімізді өзіміз басқаруға тырысамыз. Біз мұны спорт жаттығулары бойынша нұсқаушылардан, денсаулық сақтау саласының мамандарынан және соңғы трендтің жеткізушілерінен белгілі бір білім мен тәжірибе алу арқылы жасаймыз. Спорт залына не үшін баратынымызға қарай, біз күйдірілген калорияның санын, жүрек соғуының жиілігін немесе бұлшық еттің көлемін есептейміз. Барлық жағдайда спорт залына белгілі бір себептермен барамыз, олар әртүрлі технологиялар мен нарыққа негізделген. Өзіміздің қандай бөлігімізге жұмыс істеуге тырысамыз, оны қалай жүзеге асырамыз және кім болуды үміттенеміз, бәрі бізді қозғаушы күштердің технологиясының сипатына байланысты өзгереді [Дин, 1999:17]. Осы әртүрлі себептер мен технологиялардың барлығы бізді еркін, кәсіпкер, дербес тұлғаға айналдыруды көздейтін үкіметтік ойлау жүйесімен негізделген: неолиберализм. Сонымен қатар, неолиберализм еркіндік, автономия және кәсіпкерлік болудің мәнін анықтап, таратуға тырысады, бұл неолибералдық мақсаттарға сай келетін мінез-құлық түрлерін қайта құруға мүмкіндік береді.

The technologies of the market that underlie the practice of going to the gym can be described as the technology of desire, and the technology of identity through consumption. The technology of desire is a mechanism that induces in us desires that we work to satisfy. Marketers create wants and artificial needs in us through advertising goods, experiences and lifestyles that are tempting to us. These advertisements seek to convey the sense of individual satisfaction brought about by the purchase or use of this product. We come to desire these things and thus act in a manner that allows us to achieve these things, whether by working harder and earning more money or by employing technologies of the self to shape our lifestyle to the manner we desire The borrowing of technologies of the self by technologies of the market extends even further in this case. Marketers use the knowledge created by psyche discourses, especially psychological characteristics as the basis of their market segmentation. This allows them to appeal more effectively to each individual. Thus we are governed into purchasing commodities through our desire. The technology of identity through consumption utilises the power of goods to shape identities. Each commodity is imbued with a particular meaning, which is reflected upon those who purchase it, illuminating the kind of person they are, or want to be. Consumption is portrayed as placing an individual within a certain form of life. The technology of identity through consumption can be seen in the choices that face the gym attendee. To go to an expensive gym because it demonstrates wealth/success or to go to a moderately priced gym so as to appear economical. The range of gym wear is extensive. Brand name to portray the abilities portrayed in its advertising, expensive to portray commitment, or cheap to portray your unconcern for other people's opinions. All of these choices of consumption are used to communicate our identity to others, and thus we are governed by marketers into choosing those products that identify with our identity. These technologies of the market and of the self are the particular mechanisms whereby individuals are induced into becoming free, enterprising individuals who govern themselves and thus need only limited direct governance by the state. The implementation of these technologies is greatly assisted by experts from the social sciences. These experts operate a regime of the self, where success in life depends on our continual exercise of freedom, and where our life is understood, not in terms of fate or social status, but in terms of our success or failure in acquiring the skills and making the choices to actualise ourself. If we engage in the practice of going to the gym, we are undertaking an exercise in self government. We do so by drawing upon certain forms of knowledge and expertise provided by gym instructors, health professionals, of the purveyors of the latest fitness fad. Depending on why we go to the gym, we may calculate number of calories burned, heart rate, or muscle size. In all cases, we attend the gym for a specific set of reasons underpinned by the various technologies of the self and the market. The part of ourselves we seek to work upon, the means by which we do so, and who we hope to become, all vary according to the nature of the technology of power by which we are motivated [Dean, 1999:17]. All of these various reasons and technologies are underpinned by the mentality of government that seeks to transform us into a free, enterprising, autonomous individual: Neo liberalism. Furthermore, Neo liberalism seeks to create and disseminate definitions of freedom, autonomy and what it means to be enterprising that re create forms of behavior amenable to neo liberal goals.

Экологиялық басқару

Экологиялық басқару (немесе экологиялық үкіметтіклік) – Фуконың биологиялық билік және үкіметтіклік концепцияларын табиғи ортамен әлеуметтік өзара әрекеттесуді реттеуді талдауға қолдану. Тимоти В. Люк бұл тұжырымды экологиялық және «жасыл» үкіметтіклік деп теориялық тұрғыдан түсіндірді. Экологиялық басқару 1990 жылдардың ортасында теоретиктердің шағын тобымен (Люк, Дариер және Ратерфорд) басталды. Экологиялық басқару туралы әдебиет экология және экологиялық зерттеулердегі Фуколық талдаудың жетіспеушілігіне жауап ретінде кеңейді. Мишель Фукодан кейін, экологиялық басқару туралы жазбалар мемлекеттік органдардың, сарапшы білімді өндірушілермен бірлесіп, «Қоршаған ортаны» қалай құрастыратынына назар аударады. Бұл құрылым білімнің объектісін жасау және үкіметтің өзінің құраушыларының өмірін басқару мақсатын ілгерілету үшін белгілі бір араласу мен басқару түрлері құрылып, қолданылатын сфера ретінде қарастырылады. Бұл үкіметтік басқару жеке тұлғалар арасында білім/билікті тарату мен қабылдауға байланысты. Бұл өзін-өзі реттейтін элементтердің орталықтандырылмаған желісін құрайды, олардың мүдделері мемлекеттің мүдделерімен үйлеседі.

Денсаулық сақтау саласына қолдану

Ғалымдар соңғы кезде үкіметтіклік тұжырымы дәлелге негізделген денсаулық сақтаудың қалай жұмыс істейтінін және АҚШ-тың Денсаулық сақтау саласындағы зерттеулер мен сапаны жақсарту агенттігі (Agency for Health Care Research and Quality) мен Ұлыбританияның Денсаулық сақтау және клиникалық тамашалық институты (NICE) сияқты ұйымдар әзірлеген пациенттер тобы үшін ең жақсы тәжірибеге қатысты клиникалық нұсқауларды қабылдауды түсіндіруге көмектеседі деп ұсынды. Зерттеулер сондай-ақ денсаулық сақтаудағы үкіметтіклікке қарсы микродеңгейдегі мүмкін болатын қарсылықты және Фуконың пасторальдық билік идеясын пайдалана отырып, үкіметтікліктің денсаулық сақтау практикасына қалай енгізілетінін зерттеді.

Батыстан тыс

Джеффрис пен Сигли (2009) үкіметтік зерттеулердің озық либералды демократияларға бағытталғанын, ал батыс және батыс емес контексттердегі либералды емес үкіметтік басқару нысандарын қарастырудан тыйым салғанын көрсетеді. Жақындағы зерттеулер Фуконың үкіметтік концепциясын Қытай сияқты батыс емес және либералды емес ортада қолдану арқылы жаңа мүмкіндіктер ашты. Мысалы, Джеффрис (2009) Қытайдың басқару, даму, білім беру, қоршаған орта, қоғам, дін және жыныстық денсаулыққа қатысты көзқарастары туралы эсселер жинағын ұсынады. Бұл жерде «қытайлық үкіметтік басқару» ұғымы батыс дәстүріндегі «бостандық және еркіндік» ұғымына емес, жоспарлау және басқаруға қатысты ерекше рационалды көзқарасқа негізделген. Тағы бір белгілі зерттеу – Ли (2007) – іс жүзіндегі даму туралы есеп. Индонезиядағы ландшафт пен тұрмыс жағдайын жақсартуға жасалған әрекеттерге назар аудара отырып, Ли сарапшыларға проблемаларды диагностикалауға және араласу шараларын әзірлеуге мүмкіндік беретін тәжірибелерді, сондай-ақ реформаға ұшырауы тиіс адамдардың өздерінің іс-қимылын ашады. Катомеро (2017) даму контекстінде үкіметтік басқаруды қолданады, бұл жолы Танзаниядағы сумен жабдықтау саласындағы есеп беру тәжірибесін сипаттау үшін. Осылайша, мұндай жаңа зерттеулер Фуконың үкіметтік басқару концепциясын пайдаланып, басқарудағы өзгерістердің мәнін анықтайды және батыс емес контексттердегі үкіметтік басқаруды зерттеуге үлес қосады. Керісінше, кейбір зерттеулер жаһандық капитализмге ұшыраған қоғамдарда үкіметтік басқару моделінің азаматтық этиканы толыққанды анықтамай, белгілі бір кеңістіктермен және тәжірибелермен шектелетінін көрсетеді. Мысалы, Қытайда психология немесе коммуникация дағдылары саласындағы білім беру бағдарламалары арқылы «өзін-өзі жетілдірумен» айналысатын адамдар мұндай іс-әрекеттерді әдеттегі әлеуметтік жауапкершіліктерінен өзгеше жеке тұлғалық белгілерін көрсетуге мүмкіндік беретін орын ретінде қарастырады. Бұған қоса, бұл іс-шаралар өзінің қабілеттерін реттеуге бағытталғандай, әлеуметтік өзгерістерді ынталандыруға да бағытталған болуы мүмкін.

Jeffreys and Sigley (2009) highlight that governmentality studies have focused on advanced liberal democracies, and preclude considerations of non liberal forms of governmentality in both western and non western contexts. Recent studies have broken new ground by applying Foucault's concept of governmentality to non western and non liberal settings, such as China. Jeffreys (2009) for example provides a collection of essay on China's approach to governance, development, education, the environment, community, religion, and sexual health where the notion of 'Chinese governmentally' is based not on the notion of 'freedom and liberty' as in the western tradition but rather, on a distinct rational approach to planning and administration. Another well known study is Li (2007), an account of development in action. Focusing on attempts to improve landscapes and livelihoods in Indonesia, Li exposes the practices that enable experts to diagnose problems and devise interventions, and the agency of people whose conduct is targeted for reform. Katomero (2017) also employs governmentality in a development context, this time to describe accountability practices in the water supply sector in Tanzania. Such new studies thus use Foucault's Governmentalities to outline the nature of shifts in governance and contribute to emerging studies of governmentality in non western contexts. Conversely, some studies illustrate that in societies that are influenced by global capitalism the model of governmentality is limited to specific spaces and practices rather than dictating a wholesome ethos of citizenship. For example, in China people who practice “self cultivation” through various educational programs in psychology or communication skills often treat these activities as a place where they can perform individualistic personalities in contrast to their ordinary social responsibilities. Moreover, these activities may be oriented at promoting social change as much as they aim to regulate the capacities of the self.