Кіріспе

Көтерілген тақта немесе тіреуге қойылған табын/қорап

Катафалк – христиан дінінде жерлеу немесе естелік қызметінде қайтыс болған адамның табынын, қорабын немесе денесін тіреу үшін қолданылатын көтерілген тақта, қорап немесе осыған ұқсас, көбінесе жылжымалы платформа. Рим-католик тілтесінен кейін, катафалк қайтыс болғандарды кешіру рәсімінде денесінің орнына қойылуы мүмкін, сондай-ақ Өлім күні және Барлық жан түршігерлер күніндегі тілтестерде қолданылады.

Этимология

Питер Стэнфордтың пікірінше, бұл термин итальян тіліндегі "катафалко" сөзінен бастау алады, ол "мұржа" дегенді білдіреді. Дегенмен, Оксфорд ағылшын сөздігінде бұл сөздің "[т]үп-тамыры белгісіз; тіпті бастапқы түрі де нақты емес; француз тілінде fald немесе falt, итальян тілінде falc, испан тілінде fals" деп көрсетілген. Италиядағы ең танымал катафалк – 1564 жылы Микеланджело үшін оның әріптес суретшілері жасаған құрылыс болды. Барокко дәуіріндегі мән-жайлы жерлеу рәсімдерінде қолданылатын, катафалкқа арналған күрделі және әсем безенділген шатырлы қоршау "каструм долорис" деп аталады.

Папалық катафалкалар

Папалардың катафалкалары үлкен шерулермен бірге жүрді. 1590 жылы кардиналдар үйлері Папа Сикст V-нің катафалкасын алып жүрді. Алтын матамен безендірілген бейіттің артынан «бауырластықтар, діни ордендер, семинариялар мен колледждердің студенттері, жетімдер мен сұраныштар» ерді. 1963 жылы Римдегі Әулие Петр базиликасына әкелінген Папа Иоанн XXIII-нің катафалкасының қасынан миллион адам өтті. Католик литургиясында катафалк – бос табут немесе қара матамен жабылған және бар болған жағдайда алты ақталмаған (сары) шаммен қоршалған, табутқа ұқсатып жасалған ағаштан жасалған форма; ол қайтыс болған адамның символдық бейнесі немесе адал жандарды еске алу үшін орнатылған ескерткіш. Ол болғанда, дін қызметкері денесі сол жерде болғандай, қайтыс болған адамға кешірім тілейді. Дене – Киелі Рухтың ғибадатханасы, сондықтан оған ең жоғары құрмет көрсету керек, тіпті символдық түрде де. Катафалк – Құдайға деген үміт пен Оның біздің денелерімізді және біздің өлгендерімізді, Оның ұлының қайта тірілген денесі сияқты, мәртебелі түрде көтеру туралы уәдесінің символы.

Белгілі катафалктар

Діни басшылар, мысалы, папалар сияқты, танымал адамдар да қайтыс болған соң, жерленген жеріне катафалкпен қоштасу рәсімімен жеткізілген.

Вольтер

Ол қайтыс болғаннан кейін он үш жыл өткен соң, Вольтердің дене қалдықтары Париждегі Пантеонға, француз ұлы тұлғаларына арналған ғимаратқа, катафалкпен жеткізілді. Онда былай деп жазылған: "Ақын, философ, тарихшы, ол адам рухының алға басуына үлкен үлес қосты. Ол бізді бостандыққа дайындады".

Авраам Линкольн

Линкольн катафалкасы алғаш рет 1865 жылы АҚШ президенті Абрахам Линкольннің қоштасу рәсімінде қолданылды. Линкольн қайтыс болғаннан бері Капитолий Ротондасында жатқан барлық адамдар үшін ол пайдаланылды. Соңғылары – 2021 жылдың 13 сәуірінде Капитолий полициясының офицері Билли Эванс және 2021 жылдың 9 желтоқсанында АҚШ сенаторы Боб Доул. Жақында ол 2020 жылдың 23 қыркүйегінде АҚШ Жоғарғы Сотының ротондасында Рут Бадер Гинзбургтің естелік шарасында қолданылды. Кейіннен ол көпшілік назарына үшін Соттың алдына (портикасына) көшірілді. Қолданылмаған кезде катафалк Америка Құрама Штаттарының Капитолийі келушілер орталығындағы көрме залында сақталады. Сарапшылар бастапқы қарағайдан жасалған құрылым мен тақтайшалар нығайтылғанын, бірақ түпнұсқа күйінде қалғанын атап өтті.