Кіріспе

Грек спортшысы (1873–1940)

Бұрынғы әскери қызметші Луиді Олимпиадаға қатысуға бұрынғы командирі ынталандырды. Іліктесу кезеңдерінен өткеннен кейін, ол алғашқы Олимпиада марафонында жеңіске жетті, он жеті қатысушының арасында бірінші орын алды. Кейін Луи полиция қызметкері және фермер болды. Спорттық мансабынан бөлек, Луи жасалма ақша жасағаны үшін тұтқындалды, бірақ бір жыл түрмеде отырғаннан кейін кінәсіз деп танылды.

Ерте өмір

Спиридон Луи Афинаның солтүстігіндегі Маруси қаласында кедей отбасында дүниеге келді. Луидің әкесі Афинада минералды су сатқан, сол кезде қалада орталық су жүйесі болмаған, ал Спиридон оған су тасымалдауға көмектескен.

Олимпиадаға дайындық

Пьер де Кубертен 1894 жылы Олимпиада ойындарын қайта жандандыру туралы шешім қабылдағаннан кейін Афинада алғашқы заманауи Олимпиада ойындарын ұйымдастыруға дайындық жүргізілді. Жарыстардың бірі марафон болды, мұндай жарыс бұрын өткен емес. Бұл идеяны француз Мишель Бреал ұсынған, ол хабаршы Фидиппид туралы аңызға шабыттанды – ол Марафон шайқасында афиналықтардың жеңісін хабарлау үшін Марафоннан Афинаға қашып келді, содан кейін көз жұмды. Гректер бұл жаңа жарысқа зор қызығушылық танытып, марафонға іріктеу жарыстарын өткізуге шешім берді. Бұл жарыстарды Луи бұрын әскери қызметте бірге болған полковник Пападиамантопулос бастады. Бірінші іріктеу жарысы – ең алғашқы марафон жарысы 22 наурызда өтті, оны Шарилаос Василакос 3 сағат 18 минутта жеңіп алды. Луи екі аптадан кейін өткен екінші іріктеу жарысына қатысып, бесінші орынға ие болды. Олимпиадалық марафон 10 сәуірде (немесе Грецияда сол кезде қолданылған Юлиан күнтізбесі бойынша 29 наурызда) өтті. Грек халқы Ойындарға үлкен үміт артып, бірақ грек спортшыларының ешбір жарыста жеңіске жете алмауына көңіл көшті. Әсіресе, американдық Роберт Гарреттің гректер үшін дәстүрлі жарыс – диск ілеуде жеңіске жеткені қатты ренжітті. Грек тарихымен тығыз байланысты болғандықтан, халық марафонда жеңіске өз елдің азаматының қол жеткізуін тіледі.

Марафон жарысы

Марафонда полковник Пападиамантопулос он жеті спортшыдан тұратын шағын қатысушыларға старт берді, олардың он үшi Грекияны ұсынды. Марафонға дейін 1500 метр қашықтықта үшінші орын алған француз Альбин Лермузио жарыстың басында көш бастады. Бұл жарыс гректердің көптеп жиналған тобына көрсетілген, шаңды топырақты жолдармен өтті. Пикерми қаласында Луи жергілікті тавернаға тоқтап, шарап ішкен деген әңгіме бар. (Луидің немересі, Спиридон Луи де оның әкесінің сүйіктісі оған жарты апельсин бергенін, ал кейін болашақ қайнағасынан коньяк алғанын айтады.) Ол қарсыластарынан басымдық сұрағаннан кейін, жарыс соңына дейін олардан озуға сенімді екенін мәлімдеді. 26 шақырымнан кейін Лермузио шаршап, жарыстан шықты. Алдыңғы орынды 800 және 1500 метрлік жарыстарда жеңіс одісқан австралиялық Эдвин Флэк иеленді. Луи Флэкке ақырындап жақындады. Австралиялық ұзақ қашықтыққа жүгіруге дағдыланбағандықтан, бірнеше шақырымнан кейін құлап, Луиге жеңіс сыйлады. Жарыс кезінде Флэк көш бастағанда грек көрермендері арасында жаңылғыштық туды. Бірақ Луи алға шыққаны туралы жаңалық жеткенде, көрермендер "Грек, Грек!" деп шу көтерді. Луидің жеңісі зор қуанышқа себеп болды, бұл Ойындардың ресми есебінде былай сипатталған: Олимпия жеңімпазы толық құрметпен қарсы алынды; Патша орнынан тұрып, оның жетістігіне шын жүректен құттықтады. Патшаның бірнеше адъютанты мен Комитет мүшелері жеңімпазды құшақтап, сүйді, содан кейін ол күмбезді кіреберіс астындағы бөлмеге көтеріліп әкелінді. Стадиондағы оқиғаны сөзбен жеткізу қиын, тіпті жат жұрттықтар да жалпы қуанышқа бөленді. Мерекеге қосымша, тағы екі грек жүгірушісі стадионға кіріп, екінші және үшінші орындарды иеленді. Үшінші орын алған Спиридон Белокас кейін жарыстың бір бөлігін атпен жүргені анықталды және дисквалификацияланды; үшінші орын венгр Гюла Келлнерге берілді.

Олимпиададан кейін

Жеңісінен кейін Людовик көптеген отандастарынан сыйлықтар алды, әшекей бұйымдардан бастап, шаштараздықта өмір бойы тегін қырқылуға дейін. Луидің барлық сыйлықтарды қабылдағаны белгісіз, бірақ ол патшадан сұраған атпен үйіне қайтты. Олимпиададан кейін Луи спорттық карьерасын аяқтап, фермер және полиция қызметкері болды. Ол соңғы рет 1936 жылы Берлинде өткен жазғы Олимпиада ойындарының ұйымдастырушылары оны құрметті қонақ ретінде шақырғанда көпшілік алдында пайда болды. Ашылу салтанатында Грек командасының туын алып жүргеннен кейін, оны Адольф Гитлер қабылдады және Олимпиада ойындарының отаны Олимпиядан әкелген зәйтүн бұтағын бейбітшілік символы ретінде сыйлады. Луи жеңісінен кейінгі сәттерді еске түсіріп: "Сол бір сағатты елестету мүмкін емес еді, ол әлі күнге дейін менің естелігімде түс сияқты сақталып тұр. Барлығы менің атымды айқайлап, бас киімдерін ауаға лақтырып жіберді." Грекияда Луидің есімімен аталатын көптеген спорт нысандары бар. Олардың ішінде 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындары өткен Афинадағы Олимпиада стадионы және стадионның сыртындағы жол бар. Оның өмірі 1984 жылғы "Афина 1896" телесериалында көрсетілді. Грекияда "Луи болу" (text=γίνομαι Λούης) деген тіркес "жедел жүгіріп жоғалып кету" деген мағынаны білдіретін метафора ретінде қолданылады.

Брейлдің күміс тостағаны

1896 жылы Афиныде өткен алғашқы заманауи Олимпиада ойындарында Луиге сыйланған күміс кубок 2012 жылдың 18 сәуірінде Лондондағы Кристи аукционында 541 250 фунт стерлинг (860 000 доллар) бағасына сатылды. Биіктігі алты дюйм болатын бұл кубок Олимпиадалық естеліктер аукционы бойынша жаңа рекордты көрсетті. Бұл зат Ұлыбритания 2012 жылғы Лондон Олимпиадасына 100 күн қалғанда сатылды. Кристи аукционын "қыздырылған" деп сипаттады, және аукционға алты ұсынушы қатысты. Аукционшы кейіннен сатып алушының Ставрос Ниархос қоры екенін растады. Қазіргі уақытта кубок Ставрос Ниархос қорының мәдени орталығында қойылған, бұл Ставрос Ниархос қорының жобасы болып табылады. Жоба аяқталғаннан кейін оны жұртшылыққа қолжетімді ету және оны баршамен бөлісу туралы қорының міндеттемесін орындауда. Жоба дамыған кезеңде кубок Афинадағы Акрополь мұражайында және Лозаннадағы Олимпиада мұражайында уақытша көрмеге қойылды, бұл кезең Лозанна халықаралық марафонымен бірге өтті.