Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Исаак Ньютонның диссертациясы
Dissertation by Isaac Newton
"Екі маңызды жазба орындарының бұзылуы туралы тарихи есеп" – ағылшын математигі және ғалымы Исаак Ньютонның диссертациясы. Бұл 1690 жылдың 14 қарашасында Джон Локка жіберілген хат арқылы расталды. Шындығында, Ньютон бұл мәселе бойынша Локкемен одан да ертерек әңгімелескен болуы мүмкін. Францияда тұрғанда, Локк 1679 жылдың 20 желтоқсанында жасаған жазбасында Сен-Жермен-де-Пре кітапханасына барғанда көргенін айтады:
An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture is a dissertation by the English mathematician and scholar Isaac Newton. This was sent in a letter to John Locke on 14 November 1690. In fact, Newton may have been in dialogue with Locke about this issue much earlier. While living in France, Locke made a journal entry, dated 20 December 1679, where he indicates that while visiting the library at Saint Germain des Prés he saw:
Ньютонның жұмысы Ричард Саймонның мәтіндік еңбегіне және оның жеке зерттеулеріне негізделген. Мәтін алғаш рет 1754 жылы, оның қайтысынан кейін 27 жыл өткен соң ағылшын тілінде жарияланды. Бұл есепте Киелі кітаптың екі даулы жолына – 1 Жохан 5:7 және 1 Тімотеге 3:16 – қатысты ежелгі дереккөздерден алынған мәтіндік дәлелдерді қарастыру мақсаты айтылған. Ньютон бұл хатты "барлық дәуірлерде оқылып келген мәтін және оның қандай қадамдармен өзгергенін, мен осы уақытқа дейін жазбалардан анықтай алатындай баяндау" және "Киелі жазба мәтініне қатысты сын" деп сипаттайды. Ол әлемдегі көптеген бұзушылықтар үшін "Рим шіркеуін" кінәлайды.
Newton's work also built upon the textual work of Richard Simon and his own research. The text was first published in English in 1754, 27 years after his death. The account claimed to review the textual evidence available from ancient sources on two disputed Bible passages: 1 John 5:7 and 1 Timothy 3:16. Newton describes this letter as "an account of what the reading has been in all ages, and what steps it has been changed, as far as I can hitherto determine by records", and "a criticism concerning a text of Scripture". He blames "the Roman church" for many abuses in the world
Ньютонның осы мәселедегі жұмысы ғалымдардың Киелі кітапты зерттеуге жасаған үлкен күш-жігерінің бір бөлігі болды, мысалы, Троица туралы пікірдің түпнұсқа қолжазбаларда нақты түрде кездеспейтіні анықталды. Мұндай зерттеулер жасырынып, Ньютон өз жаңалықтарын құпия сақтады.
Newton's work on this issue was part of a larger effort of scholars studying the Bible and finding that, for example, the opinion that Trinity is not found in the original manuscripts in explicit view. Such scholarship was suppressed, and Newton kept his discoveries private.
Екі үзінділердің қысқаша мазмұны
Ньютон былай деп қорытындылады: "Егер ежелгі шіркеулер діннің ең үлкен сырларын талқылап, шешкенде, осы екі мәтіннен хабарсыз болса, онда қазір даулар аяқталғаннан кейін біз оларды неге осылай жақсы көруімізді түсінбеймін". Шағын ерекшеліктерді ескермегенде, Киелі кітаптың осы жолдарды өзгертетін аудармалары тек XIX ғасырда ғана пайда болды. Қазіргі заманғы Киелі кітаптың сындық мәтінге негіделген нұсқалары көбінесе 1 Жохан 5:7-ге қосылған мәтінді жіберуі мүмкін, бірақ кейбіреулері оны түсіндірмемен бірге төменгі жазбада келтіреді, онда "бұл мәтін ең ерте қолжазбаларда табылмайды" делінген. Сындық мәтінге сәйкес 1 Тімотеге 3:16 аудармаларында "Құдай" сөзі көбінесе "Ол" немесе "Ол кім" деп ауыстырылады, ал сөзбе-сөз аудармада "Кім" деп берілген. Ньютонға жауап берген көптеген мақалалар жарық көрді, олардың ішінде 1741 жылы Джон Берриманның мақаласы ерекше көзге түседі, өйткені ол Ньютонның мәтінінің бір бөлігін жариялағанға дейін көріпті. Кейіннен 1815 жылы Фредерик Нолан, 1830 жылы Эбенезер Хендерсон және 1883 жылы "Түзетулерді түзеуде" Джон Уильям Бургон осы аяттарды талқылауға маңызды үлес қосты.
Newton concludes: "If the ancient churches in debating and deciding the greatest mysteries of religion, knew nothing of these two texts, I understand not, why we should be so fond of them now the debates are over." With minor exceptions, it was only in the nineteenth century that Bible translations appeared changing these passages. Modern versions of the Bible from the Critical Text usually omit the addition to 1 John 5:7, but some place it in a footnote, with a comment indicating that "it is not found in the earliest manuscripts". Modern translations of 1 Timothy 3:16 following the Critical Text now typically replace "God" with "He" or "He who", while the literal Emphasized has "who". A number of papers in the years following responded to Newton, notably John Berriman in 1741, who had seen at least some of Newton's text prior to publication. Later, Frederick Nolan in 1815, Ebenezer Henderson in 1830 and John William Burgon in the Revision Revised in 1883 all contributed substantially to the verse discussion.
Тарихи негіздер
Ньютон өмірінің барысында осы тұжырымдамаларын жарияламады, бұл саяси жағдайға байланысты болуы мүмкін. Англияда Құдайдың Үш Тұлғасы туралы ілімді жоққа шығаратын жазбалардың авторлары қуғын-сүргінге ұшырады. 1697 жылғы "Құдайға қарсы сөйлеу туралы" заң бойынша, Үш Тұлғаның біреуін Құдай деп мойындамау қылмыс саналды және алғашқы рет орын алған жағдайда лауазым мен жұмыстан айырылуға, екінші рет – заңдық салдарларға, үшінші рет – кепілсіз түрмеге жабуға әкелді. Ньютонның досы Уильям Уистон (Жозефтің еңбектерін аударған) осы себепті 1711 жылы Кембридж университетіндегі профессорлық қызметінен айырылды. 1693 жылы Лордтар палатасының бұйрығымен Құдайдың Үш Тұлғасы туралы ілімді сынаған памфлет өртеліп, келесі жылы оның баспашысы мен авторы сотталды. Диссертация 1754 жылы жарық көрді.
Newton did not publish these findings during his lifetime, likely due to the political climate. Those who wrote against the doctrine of the Trinity were subject to persecution in England. The Blasphemy Act 1697 made it an offence to deny one of the persons of the Trinity to be God, punishable with loss of office and employment on the first occasion, further legal ramifications on the second occasion, and imprisonment without hope for bail on the third occasion. Newton's friend William Whiston (translator of the works of Josephus) lost his professorship at Cambridge for this reason in 1711. In 1693 a pamphlet attacking the Trinity was burned by order of the House of Lords, and the next year its printer and author were prosecuted. The dissertation was published in 1754.