Папаның Алтын Гүлі

Кіріспе

Папалық награда

Алтын гүл (Rosa aurea) – католик шіркеуінің папалары дәстүрлі түрде жыл сайын арнап бата беретін алтын әшекей. Ол кейде құрмет немесе ықылас белгісі ретінде табыс етіледі. Оны алғандардың арасында шіркеулер мен қасиетті орындар, патшалар, әскери қайраткерлер және үкіметтер бар.

Мағынасы мен символикасы

Роза оразаның үшінші жексенбісінде, Қуаныш жексенбісінде (сонымен қатар Роза жексенбісі деп те аталады) баталанады, онда қызғылт түсті киімдер мен маталар өкініштің күлгілт түсін алмастырады, оразаның қадірлі күнінде үміт пен қуаныштың символы болады. Оразаның көп бөлігінде католиктер дұға етеді, ораза ұстайды, тәубе етеді және күнәнің зұлымдығы мен оның зиянды салдары туралы ойланады; бірақ Роза жексенбісі – Мәсіхтің Голгофадағы өлімінен асып, Оның шаттыққа толы тірілісіне үміт арту мүмкіндігі. Алтын роза – мәңгілік мәртебедегі тірілген Мәсіхті бейнелейді. (Киелі кітапта Мәсіх «дала гүлі, саялы жердің лаласы» деп аталады.) Рим папасы XIII Леоның айтуынша, розаның хош иісі «Мәсіхтің тәтті хош иісін көрсетеді, оны Оның адал ізбасарлары кеңінен таратуы керек» (Acta, vol. VI, 104), ал розаның тікендері мен жапырақшаларының қызыл түсі – Оның қанды азаптарына сілтеме жасайды. Көптеген папалар розаны табыс еткен кезде уағыздарында және хаттарында оның мистикалық мағынасын түсіндірді. Иннокентий III былай деді: «Қуаныш жексенбісі, бұл мерекеге арналған күн, жек көруден кейінгі махаббатты, қайғыдан кейінгі қуанышты және аштықтан кейінгі тоқтықты бейнелейді, сол сияқты роза да түсімен, иісімен және дәмімен сүйіспеншілікті, қуанышты және қанағатты бейнелейді», – деп, розаны Исая кітабының 11:1 аятында айтылған гүлмен салыстырды: «Иессейдің түбірінен бір сабақ шығады, оның түбірінен бір гүл өседі».

Қимақ-саймақтың құны

Розаның құны папалардың жомарттығына немесе сол заманғы экономикалық жағдайларға қарай өзгеріп отырады. Балдассари (1709) 1650 жыл шамасында берілген розаның құны 500 scudi d'oro (шамамен 1,7 кг алтынға баламалы) болғанын айтады. Папа Александр VII жіберген екі розаның құны тиісінше 800 және 1200 scudi шамасында бағаланды. Папа Клемент IX Франция патшайымына 1600 scudi шамасындағы, сегіз фунт алтыннан жасалған роза жіберді. Бұл розаның өңделуі өте жоғары сапалы болды, сондықтан шеберге 300 scudi тең ақы төленді. Иннокентий XI жеті жарым фунт алтыннан роза жасатып, оны көптеген сапфирлермен безендірді, оның жалпы құны 1450 scudi болды. Рок (1909) 19 ғасырда көптеген розалардың құны 2000 scudi және одан да көп болғанын қостырады.

Шығу тегі

Роза тарту салты ежелгі католик билеушілеріне Санкт-Петер конфессиясынан алтын кілттерді жіберу салтын ығыстырды, бұл салты папа Григорий II (716) немесе папа Григорий III (740) тарапынан енгізілген. Роза мен кілттер арасында белгілі бір ұқсастық бар: екеуі де таза алтыннан жасалған, папаның батасын алып, көрнекті католиктерге сыйланған, сонымен қатар екеуі де белгілі бір реликвиарды еске түсіреді – розада мускус пен бальзам бар, ал кілттер – Әулие Петірдің тағынан қыртылған. Роза гүлінің пайда болуының нақты күні белгісіз. Бір деректер бойынша, ол Карл Ұлына (742–814) дейін бар еді, ал енді біреулері 12 ғасырдың соңында пайда болды дейді, бірақ ол әлдеқашан 1050 жылға дейін бар екендігі мәлім, өйткені папа Лев IX (1051) өз заманында розаны ежелгі институт ретінде сипаттайды. Папалар Авиньонға көшкен кезде басталған, папалық сарайдағы ең лайықты ханзадаға роза сыйлау салты, папалық Римге қайтқаннан кейін де жалғасты. Ханзада роза гүлін пападан салтанатты түрде алып, кардиналдар алқасымен бірге папалық сарайдан өз резиденциясына дейін жетеді. 17 ғасырдың басынан бастап роза тек патшайымдарға, ханшайымдарға және көрнекті ақсүйектерге ғана жіберілді. Императорлар, патшалар мен князьдерге құрметті қылыш пен бас киім сыйға берілді, бұл олар үшін тиімдірек сыйлық саналды. Дегенмен, егер лайықты католик императоры, патшасы немесе басқа да ұлы князі Римде Летәре жексенбісінде болса, оған роза тарту етілді. Римнен тыс жерлерде тұратын адамдарға роза гүлін жеткізу және табыстау міндеті папаның кардиналдарына латере, нунцийлерге, интернунцийлерге және Апостолдық делегаттарға жүктелді. 1895 жылы «Алтын Розаның Иесі» немесе «Алтын Розаның Сақтаушысы» деген жаңа лауазым құрылды, ол Патшалық үйлердің мүшелеріне (мұрагерлік емес) берілді және Папалық үйдің құрамындағы жеке палатаның семсер және плащ киетін кеңесшісіне тағайындалды, бірақ ол 1968 жылы папа Павел VI жүргізген реформалар сериясымен жойылды.

The custom of giving the rose supplanted the ancient practice of sending Catholic rulers the Golden Keys from St. Peter's Confessional, a custom introduced either by Pope Gregory II (716) or Pope Gregory III (740). A certain analogy exists between the rose and the keys: both are of pure gold blessed and bestowed by the pope upon illustrious Catholics, and also, both are somewhat reminiscent of a reliquary—the rose contains musk and balsam, the keys are filings from the Chair of St. Peter. The exact date of the institution of the rose is unknown. According to some it is anterior to Charlemagne (742–814), according to others it had its origin at the end of the 12th century, but it certainly antedates the year 1050, since Pope Leo IX (1051) speaks of the rose as of an ancient institution at his time. The custom, started when the popes moved to Avignon, of conferring the rose upon the most deserving prince at the papal court, continued after the papacy moved back to Rome. The prince would receive the rose from the pope in a solemn ceremony and be accompanied by the College of Cardinals from the papal palace to his residence. From the beginning of the seventeenth century, the rose was sent only to queens, princesses and eminent noblemen. Emperors, kings and princes were given a blessed sword and hat as a more suitable gift. However, if a deserving Catholic emperor, king or other great prince was present in Rome on Lætare Sunday, he would be presented with the rose. The office of carrying and conferring the rose upon those living outside of Rome was given by the pope to cardinal legates a latere, nuncios, inter nuncios and Apostolic ablegates. In 1895 a new office, called "Bearer of the Golden Rose" or "Keeper of the Golden Rose", destined for Members of Royal Houses (not hereditary), was instituted, and assigned to a privy chamberlain of sword and cape de numero participantium, a rank within the Papal Household, but it was abolished in a series of reforms in 1968 by Pope Paul VI.

Гүлдің батасы

Алғашқы гүлдер батаға ие болған жоқ, оның орнына бата беру рәсімін салтанатты түрде өткізу және оны алушыға үлкен құрмет көрсету үшін енгізілді. Кардинал Петраның айтуынша (Түсіндірмелер. Апостолдық Конституциялар бойынша, III, 2, 1-баған), Папа Иннокентий IV (1245–54) оны бірінші болып бата берді. Алайда, басқалар бірінші болып Папа Иннокентий III (1198–1216), Папа Александр III (1159–81) немесе Папа Лев IX (1049–55) болды деп мәлімдейді. 1051 жылы Лев IX Франкониядағы Бамберг монастырына алтын гүлді Лаетар жексенбісінде бата беруге және алып жүруге міндеттеді (Theop. Рейно, De rosa mediana a pontifice consecrata, IV, 413). Рим папасы Бенедикт XIV бата беру рәсімі 14 ғасырдың аяғында немесе 15 ғасырдың басында басталғанын растайды. Паптық рәсімдердің шебері Каталан, тіпті ең алғашқы розаларға да мюск пен бальзам майланған деп санайды, бірақ дұғалар, хош иісті заттар мен қасиетті сумен бата беру кейінірек, Папа Юлий II (1503–13) понтификтігінен бұрын басталды. Қазіргі уақытта папа жыл сайын гүлге бата береді, бірақ ол әрқашан жаңа және басқа роза емес; ескісі берілмейінше пайдаланылады. Бастапқыда (папалық Авиньонға көшіп кетер алдында) роза папа болған сарайдағы Киімдер залында (сакраторияда) жарылқанады; бірақ салтанатты мейрам және розаның сыйға тартуы Иерусалимдегі Санта-Кроседе (Папа Иннокентий III-ге сәйкес, көктегі Иерусалимнің символы) болды. Бата беруден кейін құрметті мессе рәсімі өтті, оны не папаның өзі, не бірінші кардинал-пастор әндетті. Бірінші жағдайда гүл алтынмен өрнектелген қызыл түсті жібек пердеге орналастырылды; екіншісінде папа гүлді қолында ұстады, тек тізе бүгіп тұрған кезде, немесе Интроит, Конфитеор, Елевация және "Лаудемус домино" ән айту кезінде. Рим папасы атпен бірге Латеран сарайына оралды. Ол келген соң, префектке осы құрмет пен құрмет көрсету үшін сый ретінде роза берді. 1305 жылға дейін роза гүлін Римде императордан басқа, оның таққа отырғызылу күні шетелдіктерге бермеген. Авиньонда тұрып жатқанда (1305–1375), Рим шіркеулері мен базиликаларына бара алмайтын папалар өздерінің көптеген қасиетті қызметтерін, соның ішінде розаның батасын, өз сарайының жеке шіркеуінде орындады (содан Cappella Pontificia пайда болды). Римге оралғаннан кейін олар (Сикст V-тен басқа) бұл әдетін сақтады. Розаның батасы қазір Киімдер залында (камера деи парменти) және салтанатты мессе пап шіркеуінде өтеді. Роза гүлін шам жағылған үстелге қойып, пап ақ және қызыл түстес шұлық киіп, басына қымбат шапалақ киіп, рәсімді әдеттегідей өлеңдермен және келесідей поэтикалық дұғамен бастайды: "О, Құдай! Сенің Сөзіңмен және күшіңмен барлық нәрсе жаратылды, Сенің еркіңмен барлық нәрсе басқарылады, біз Саған кішіпейілділікпен жалбарынамыз, Сен барлық адалдардың қуанышысың, Осы гүлді баталап, қасиетті қыла гөр, оның иісі мен сыртқы түрі өте әдемі. Осы күні біз оны рухани қуаныштың белгісі ретінде алып жүрміз, Сен жаратқан және Өзіңнің жалғыз Ұлыңның игілігімен Вавилон құлдығынан босаған халқымыз шын жүректен қуанышын көрсетсін. Осылайша, Ием, Шіркеу Сенің есіміңмен шаттанатын және осы белгімен (роза гүлімен) қуанышын білдіретін осы күні, Оның толық және шынайы қуанышы арқылы бізге сыйла, және бүгінгі адалдығын қабылдап, күнәні кешір, сенімін нығайт, тақуалықты арттыр, Оны мейіріміңмен қорға, Оған қарсы келетін барлық нәрсені жоқ қыл және жолдарын қауіпсіз және сәтті ете гөр, сонда Сенің Шіркеуің жақсы істердің жемісі ретінде, Есейдің тамырынан шыққан гүлдің хош иісін таратып, даланың мистикалық гүлі мен аңғарлардың лилиясы болып, барлық қасиеттілермен бірге мәңгілік даңқта мәңгі бақытты болсын". Дұға аяқталғаннан кейін папа түтетуге арналған ыдысқа түтету затын (кардинал дияконның қолымен) салып, бальзамды және одан кейін мускусты түтетеді, содан кейін бальзам мен ұнтақталған мускусты басты розаның жүрегіндегі кішкентай тостағанға салады. Содан кейін ол гүлге хош иісті зат түтетіп, оған қасиетті су бүркіп қояды. Содан кейін ол камераның ең жас дін қызметкеріне беріледі, ол оны папаның алдына шіркеуге алып барады, онда ол айқышпен байлықпен тігілген жібек пердеге қойылған құрбандық үстеліне қойылады, онда ол бірінші кардинал діни қызметкердің ән салған Құрбандықтар кезінде қалады. Құрбандықтан кейін гүлді паптың алдында сакраторияға алып барып, оған арнап арнайы бөлінген орынға сақтап, кейбір лайықты тұлғаларға сыйлағанға дейін сақталады.

The earliest roses were not blessed; instead, blessing was introduced to render the ceremony more solemn and induce greater reverence for it on the part of the recipient. According to Cardinal Petra (Comment. in Constit. Apostolicas, III, 2, col. 1), Pope Innocent IV (1245–54) was the first to bless it. However, others claim that Pope Innocent III (1198–1216), Pope Alexander III (1159–81) or Pope Leo IX (1049–55) was the first. It is said that Leo IX, in 1051, obliged the monastery (nuns) of Bamberg in Franconia, to furnish a Golden Rose to be blessed and carried on Laetare Sunday each year (Theop. Raynaud, De rosa mediana a pontifice consecrata, IV, 413). Pope Benedict XIV attests that the ceremony of blessing originated at the end of the 14th or the beginning of the 15th century. Catalanus, papal master of ceremonies, believes that even the earliest roses were anointed with musk and balsam, but the blessing with prayers, incense, and holy water had its inception later on, sometime before pontificate of Pope Julius II (1503–13). Currently, the pope blesses the rose every year, but it is not always a new and different rose; the old one is used until it has been given away. Originally (before the papacy moved to Avignon) the rose was blessed in the Hall of Vestments (sacristy) in the palace where the pope was; but the solemn Mass and the donation of the rose took place in the Santa Croce in Gerusalemme (a figure, according to Pope Innocent III, of the heavenly Jerusalem). The blessing was followed by a solemn Mass sung either by the pope himself or the first Cardinal Priest. In the former case the rose was placed on a veil of rose colored silk richly embroidered with gold; in the latter the pope held the rose in his hand, except while kneeling, or during the Introit, Confiteor, Elevation and the singing of "Laudemus in Domino". Rose in hand, the pope returned processionally to the Lateran Palace; the Prefect of Rome led his horse by the bridle and aided him in dismounting. Upon arrival, he gave the rose to the Prefect, as a recompense for these acts of respect and homage. Before 1305, the rose was given in Rome to no foreigner, except to the Emperor on the day of his coronation. While residing at Avignon (1305–1375), the popes, unable to visit Roman churches and basilicas, performed many of their sacred functions, among them the blessing of the rose, in the private chapel of their palace (whence the origin of the Cappella Pontificia). On their return to Rome they (Sixtus V excepted) retained this custom. The blessing of the rose now takes place in the Hall of Vestments (camera dei parimenti), and the solemn Mass in the papal chapel. The rose is placed on a table with lighted candles, and the pope, vested in alb and rose colored stole and cope with precious mitre on his head, begins the ceremony with the usual versicles and the following poetical prayer:

"O God! by Whose word and power all things have been created, by Whose will all things are directed, we humbly beseech Thy Majesty, Who art the joy and gladness of all the faithful, that Thou wouldst deign in Thy fatherly love to bless and sanctify this rose, most delightful in odour and appearance, which we this day carry in sign of spiritual joy, in order that the people consecrated by Thee and delivered from the yoke of Babylonian slavery through the favour of Thine only begotten Son, Who is the glory and exultation of the people of Israel and of that Jerusalem which is our Heavenly mother, may with sincere hearts show forth their joy. Wherefore, O Lord, on this day, when the Church exults in Thy name and manifests her joy by this sign [the rose], confer upon us through her true and perfect joy and accepting her devotion of today; do Thou remit sin, strengthen faith, increase piety, protect her in Thy mercy, drive away all things adverse to her and make her ways safe and prosperous, so that Thy Church, as the fruit of good works, may unite in giving forth the perfume of the ointment of that flower sprung from the root of Jesse and which is the mystical flower of the field and lily of the valleys, and remain happy without end in eternal glory together with all the saints." The prayer finished, the pope puts incense (handed by the cardinal deacon) into the censer and incenses the balsam and then the musk, and afterwards puts the balsam and powdered musk into the tiny cup in the heart of the principal rose. He then incenses the rose and sprinkles it with holy water. It is then given to the youngest cleric of the Camera, who carries it in front of the pope to the chapel, where it is placed on the altar at the foot of the cross upon a richly embroidered silk veil, where it remains during the Mass sung by the first cardinal priest. After the Mass, the rose is carried in procession before the pope to the sacristy, where it is carefully put away in a place set apart for it, until bestowed upon some worthy personage.