Кіріспе

Лео Штраустың "Қудалау және жазу өнері" (Persecution and the Art of Writing) кітабы 1952 жылы "Free Press" баспасында жарық көрген, Лео Штраустың жинақталған мақалалары. Кітапта бұрын жарияланған бес эссе бар, олардың көпшілігі Штраус тарапынан бастапқы басылымдардан маңызды өзгерістер енгізілген:

Кіріспе
Қудалау және жазу өнері
Аң-таң болғандарға арналған нұсқаудың әдеби сипаты
Кузаридегі ақыл-ой заңы
Спинозаның теологиялық-саяси трактатын қалай зерттеу керек

Кітаптың басты тақырыбы – саясат пен философия арасындағы қарым-қатынас. Кітаптың негізгі тезисі – көптеген ежелгі және жаңа заманғы саяси философтар, қуғын-сүргінге ұшырамас үшін, ең балама идеяларын мәтіндеріне жасырған.

Шолу

Штраустың жалпы аргументі – оның кейінгі жазбаларында, әсіресе «Қала және адам» (1964) еңбегінде қайта айтылған – 19-ғасырға дейін Батыс ғалымдары философиялық жазудың ешқандай саяси жүйеде, тіпті ең либералдысында да өз орнын таба алмайтынын түсінген. Философия дәстүрлі санаға күмән келтіргендіктен, өзін, әсіресе өздерін авторитетті, білгір және либералды саясаттың қорғаушылары деп санайтын оқырмандардан ерекше қорғауы керек. Орнаған пікірлерге күмән келтіргенде немесе мораль принциптерін зерттегенде, жаңа заманға дейінгі философтар өз хабарларын жанама түрде жеткізу қажет деп санады. Олардың «жазу өнері» – құпия байланыс өнері. Бұл орта ғасырларда, гетеродокстық саяси ойшылдар Инквизиция немесе оған ұқсас қатаң соттардың қауіп-қатерімен жазған кезде одан да айқын көрінеді. Штраустың аргументі ортағасырлық жазушылар көпшілік үшін экзотерикалық мағынаны, ал белгілі бір білушілер үшін эзотерикалық, жасырын мағынаны сақтаған деген емес, керісінше, олардың жазбаларының негізгі мағынасы мәтіндерінің тікелей және/немесе тарихи шеңберінен асып түсетін болды. Готтхольд Эфраим Лессингтің үлгісін тікелей ұстанған Штраус ортағасырлық саяси философтардың, ежелгі әріптестерінен кем емес, өздерінің жазбаларын сол заманғы басым моральдық көзқарастарға қарай мұқият бейімдегенін көрсетеді, әйтпесе олардың жазбалары дінге қарсы немесе әділетсіз деп айыпталуы мүмкін еді. Бұл айыптау «көпшілік» (оқымайтын) емес, көпшілік моральдың ең адал сақшылары деп санайтын «аздар» тарапынан жасалған болар еді: дәл осы адал тұлғалар азшылықтың көпшілікке билігін қолдайтын «асыл өтірікті» ашып көрсетумен айналысатын кез келген адамды қуғындауға немесе оқшаулауға ең бейімделетін еді. (Сондай-ақ Москаның саяси формуласына қараңыз). Осылайша, Штраус Маймонидті «саяси себептермен хабарын бүркемелеген сенімсіздікке бой алған адам» ретінде көрсетеді.

Сын

Штраустың "Золдау және жазу өнері" атты еңбегіндегі идеялары экзотерикалық-эзотерикалық дихотомияның әртүрлі түсіндірмелеріне байланысты пікір қақтығыстарын тудырды. Академиялық талқыларға қарамастан, осы дихотомияның жалпыға қабылданған түсіндірмесі әліге дейін жоқ. Кейбір ғалымдар, мысалы, Ламперт, Фрейзер және Дрюри, Штраус эзотерикалық стильде жазды деп санайды, ал Батницки сияқты басқалары бұл пікірмен келіспейді. Экзотерикалық-эзотерикалық дихотомия бойынша бірлік болмауы Штраустың идеяларының, тіпті оның тұлғасының да түрліше түсіндірілуіне алып келді, соның салдарынан қанағаттандыруға қиын дау туды. Мысалы, кейбіреулер Штраусты фашист деп есептейді, ал басқалары оны демократияны қолдайтын адам ретінде қарастырады. "Золдау және жазу өнері" атты мақаласында Штраус ақпаратты "қатарлар арасына жасырып" жазу арқылы көпшіліктен құпия ұстау қажеттігін айтады. Дегенмен, бұл шарттылық сияқты көрінеді, себебі Штраус еңбектерінде есімдерін атаған көптеген авторлар философиялық туындыларды түсінуге жеткілікті білім алған әлеуметтік элиталар өмір сүрген дәуірде өмір сүрді.

Басылымдар

Лео Штраус, "Қуғын және жазу өнері". Гленко, Иллинойс: "The Free Press", 1952. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 1988 жылы қайта басылды.