Кіріспе
Тауарларды бастапқы жерден белгіленген пунктке тасымалдау – тауарларды бастапқы жерден алдын ала анықталған пунктке жеткізу процесі. Жүк (материалдық заттар) көбінесе құрлықта автомобиль жолдары мен теміржолдар, теңізде кеме қатынастары, ал әуеде әуе тасымалдары арқылы жеткізіледі. Кейбір тауарлар арнайы желілер арқылы жеткізілуі мүмкін, мысалы, сұйық тауарлар үшін құбырлар, электр энергиясы үшін электр желілері және Интернет сияқты компьютерлік желілер немесе электрондық ақпаратты тарату үшін телерадио желілері. Автокөлік тасымалы – бұл жекелеген топ; оған байланысты нұсқасы – авторак, ол теміржолмен автокөліктерді тасымалдауды қамтиды. Жеткізу – коммерция мен сауданың маңызды бөлігі болып табылады және тасымалдау мен таратуды қамтиды. Тауарларды жеткізудің жалпы процесі тарату деп аталады, ал тауарлар мен адамдарды жеткізу және орналастырудың тиімді процестерін зерттеу логистика деп аталады. Өндіріс немесе сақтау орнынан сату орнына коммерциялық тауарларды жеткізуге маманданған фирмалар дистрибьюторлар деп, ал тұтынушыға тауар жеткізуге маманданған фирмалар жеткізу қызметтері деп аталады. Пошта, курьерлік және көшіру қызметтері де коммерциялық және жеке мүдделер үшін тауарларды жеткізумен айналысады.
Delivery is the process of transporting goods from a source location to a predefined destination. Cargo (physical goods) is primarily delivered via roads and railroads on land, shipping lanes on the sea, and airline networks in the air. Certain types of goods may be delivered via specialized networks, such as pipelines for liquid goods, power grids for electrical power and computer networks such as the Internet or broadcast networks for electronic information. Car transport is a particular subgroup; a related variant is Autorack, which involves the transport of autos by railroads. Delivery is a fundamental component of commerce and trade, and involves transport and distribution. The general process of delivering goods is known as distribution, while the study of effective processes for delivery and disposition of goods and personnel is called logistics. Firms specializing in delivering commercial goods from the point of production or storage to their point of sale are generally known as distributors, while those that specialize in the delivery of goods to the consumer are known as delivery services. Postal, courier, and relocation services also deliver goods for commercial and private interests.
Тұтыну тауарларын жеткізу
Тұтыну тауарларының көпшілігі өндіріс орнынан (мысалы, фабрика немесе шаруашылық) бір немесе бірнеше сақтау орны (қоймалар) арқылы сату орнына (мысалы, бөлшек сауда дүкендері немесе онлайн сатушылар) жеткізіледі, онда тұтынушы тауарды сатып алады және оны тұтыну орнына тасымалдау үшін жауапты болады. Бұл модельдің нақты тауарлар мен сату тәсілдеріне қатысты көптеген нұсқалары бар. Каталог немесе интернет арқылы сатылатын өнімдер өндірушіден немесе қоймадан тұтынушының үйіне немесе автоматтандырылған жеткізу кабинасына тікелей жеткізілуі мүмкін. Шағын өндірушілер өз өнімдерін қоймасыз тікелей бөлшек сауда дүкендеріне жеткізе алады. Кейбір өндірушілер өнімдерді көтерме бағамен тұтынушыларға тікелей сату арқылы сақтау және сату нүктелері ретінде қызмет ететін зауыттық дүкендерін ұстайды, бірақ көптеген бөлшек сауда дүкендері зауыттық дүкендер ретінде жалған жарнама береді. Құрылыс, құрылыс, ландшафтты жақсарту және осыған ұқсас материалдарды тұтынушыға басқа қызметтердің бір бөлігі ретінде мердігер жеткізеді. Медициналық бейнелеуде қолданылатын радиоизотоптар сияқты тез бұзылатын немесе қауіпті тауарлар өндірушіден тұтынушыға тікелей жеткізіледі. Фаст-фуд және басқа да ыңғайлы өнімдер үшін, мысалы, пицца жеткізу сияқты үйге жеткізу жиі қолжетімді. Кейде супермаркет тауарларын үйге жеткізуге болады. Сүт тасымалдау машинасы – жаңа сүтті жеткізуге арналған шағын аккумуляторлық электр көлігі (BEV). Интернет дәуірінде жеткізудің жаңа түрі пайда болуда: көпшілік арқылы жеткізу. Бұл тұжырымда тауарды жеткізуді сатушымен шарттаспаған жеке тұлға орындайды. Кейде жеке курьерлік компаниялар да электрондық коммерция сияқты компаниялар үшін тұтыну тауарларын тұрақты түрде жеткізіп отырады. 2010 және 2020 жылдары бірқатар компаниялар азық-түлік, тамақ және жалпы бөлшек сауда тауарларын жеткізу үшін өз көліктерін жүргізетін уақытша жұмыспен қамтылғандарды, компания көліктерін жүргізетін тұрақты қызметкерлердің орнына пайдалана бастады. Жүргізушілер әдетте смартфон қосымшасы арқылы тіркеліп, жұмыс тапсырмаларын алады. Келісімдер өндірушілер мен жеке компаниялар арқылы жасалатын жеткізулерден (мысалы, Uber Eats, DoorDash және GrubHub) бастап, тек ішкі жеткізулерге дейін (мысалы, Amazon Flex, бірақ Amazon тағы да Amazon брендімен көліктерде келісімшартты жеткізу компанияларын да пайдаланады) және аралас түрлерге дейін (мысалы, Walmart Spark, Walmart және үшінші тарап өнімдерін жеткізеді) өзгереді.
Жеткізу құралдары
Тұтынушылардың супермаркеттерге үйлеріне жеткізуге деген сұранысы 3.5T шассидегі аралас температуралық режимді көлік құралының қажеттілігін тудырды. Бұл көліктердің корпустары бастапқыда дәстүрлі GRP сэндвич панельдерінен жасалды, бірақ зақымға төзімді, жеңіл материалдардың және жақсы жылу оқшаулау қасиеттерінің пайда болуымен компаниялар жаңа үйделі жеткізу көліктерін әзірлеуде. 2012 жылы Ұлыбританияда өткен Коммерциялық Көлік Көрмесінде JDC PolyBilt дизайны таныстырылды – бұл қызмет мерзімі біткеннен кейін қайта өңдемеге жарамды "пластик" корпустардың бірі, дәстүрлі GRP-ден айырмашылығы, ол қоқыс полигонына жіберіледі. Көлік құралдары көбінесе әртүрлі тауарларды жеткізуге маманданады. Құрлықта жартылай тіркемелер қораптық тіркемелер, платформалар, автокөлік тасымалдаушылар және басқа да арнайы тіркемелер сияқты әртүрлі тіркемелермен жабдықталады, ал теміржол вагондары да сондай-ақ мамандандырылған вагондарды қамтиды. Қарулы көліктер, құм төгуші машиналар және бетон араластырғыштар – нақты тауар түрлерін жеткізуге арналған арнайы көлік құралдарының мысалдары. Теңізде жүк тасымалдау кемелері, мұнай танкерлері және балық аулау қайықтары сияқты түрлі формаларда кездеседі. Жүк таситын ұшақтар жүк жеткізу үшін қолданылады. Көбінесе жолаушылар көліктері де тауар жеткізу үшін пайдаланылады, оларға автобустар, фургондар, пикаптар, жеңіл автокөліктер (мысалы, почта немесе пицца жеткізу үшін), мотоциклдер және велосипедтер (мысалы, газет жеткізу үшін) жатады. Жолаушылар кемелері мен ұшақтарының жүк бөлімшелерінде үлкен көлемде жүк тасымалданады. Күнделікті саяхатшылар, сондай-ақ кездейсоқ курьерлер деп аталатындар да тауар жеткізу үшін пайдаланылуы мүмкін. Шала дамыған, қиын өңірлерге немесе жарамсыз жерлерге жеткізу шағын ұшақтар, қар көліктері, атпен жүргізілетін көліктер, иттердің жегілген шаналары, жүк көтеретін жануарлар, жаяу немесе басқа да әртүрлі көлік түрлері арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Жеткізудің жаңа әдістері, мысалы, жеткізу роботтары мен жеткізу дрондары енгізілді. Amazon, Google және FedEx сияқты ірі компаниялар жеңіл пакеттерді қысқа қашықтыққа тасымалдай алатын жеткізу дрондарын пайдалануға инвестиция салып отыр. Мұндай компаниялар жеткізушілерге арналған қосымшаны тиімді маршруттарды жоспарлау үшін де пайдалана алады, бұл уақытында тауар жеткізілуін қамтамасыз етуге көмектеседі.
Мерзімді жеткізілімдер
Кейбір өнімдер тұтынушыларға белгілі бір кесте бойынша жеткізіледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген тауарларды дамыған елдердің қалалық орталықтарында үйге жеткізу жиі кездесетін. 20-шы ғасырдың басында жергілікті шаруа қожалықтары сүт, жұмыртқа және мұз сияқты тез бұзылатын өнімдерді апта сайын, тіпті күнделікті тұтынушыларға жеткізетін. Сүт тасушылар сүт пен басқа да шаруашылық өнімдерін жеткізіп отырды. Үйге тоңазытқыштардың енгізілуімен және тарату әдістерінің жақсаруымен, қазіргі уақытта бұл өнімдер басқа тағам өнімдері сияқты бөлшек сауда арқылы жеткізіледі. Мұз тасушылар мұзды мұздатқыштарға дейін жеткізіп отырды, содан кейін олар көптеген жерлерде қажетсіз болып қалды. Сол сияқты, кір жуу машинасы мен кептіргіш пайда болғанға дейін, орта таптың үйлеріне кір жуатын орындардан жиналып, жуылған киімдер жеткізілетін. Төменгі таптар өздері жуса, ал жоғарғы таптарда қызметшілер болды. Сол сияқты, үйді жылыту үшін көмір мен ағаш жеткізу жиі кездесетін, бірақ көптеген аймақтарда олар табиғи газ, мұнай немесе электрмен жылытумен алмастырылды. Кейбір өнімдер, әсіресе үйді жылытуға арналған май, әлі де мерзімді түрде жеткізіледі. Адам қанды ауруханаларға белгілі бір кесте бойынша жеткізу мүмкін. Сүт тасушылар туралы әңгімелер көп уақыт өткен соң да айтылып жүреді. 1968 жылы шыққан Jeannie C. Riley-дің "Harper Valley PTA" әнінде былай делінеді:
"Ол жерде ескі Боби Тейлор отыр, ол мені кездесуге жеті рет шақырды, ал Миссис Тейлор ол болмағанда мұзды көп қолданады екен."
There's old Bobby Taylor sitting there, and seven times he's asked me for a date,And Mrs. Taylor sure seems to use a lot of ice whenever he's away.