Кіріспе

Британ әскерінің офицері және отарлық әкімші (1777–1855)

Әскери мансап

Эдмунд Берктің досы Уильям Уиндхемнің қолдауын алғаннан кейін, ол 1798 жылы Гренадер гвардиясында прапорщик болып тағайындалды. 1799 жылы Голландияға жасалған ағылшын-орыс шабуылында қызмет етіп, жақ сүйегіне ауыр жарақат алды. Бұл жарақат оның өмір бойы сөйлеу қиындығына себеп болды және саяси мансапты ұдайы іздемеу шешіміне әсер етті. Бурк сол жылы лейтенант, капитан, ал 1805 жылы майор болып жоғарылатылды. Келесі жылы ол подполковник болып тағайындалды және Сандхерсттегі Корольдік әскери колледжінің кіші бөлімінің бастығы қызметін атқарды.

Қоғамдық өмір

Бурк – ашықтан-ашық виг. 1830 жылғы қарашада вигтер реформалар аясында үкіметке келді. Генерал-майор Бурк 1831 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы болып, сондай-ақ ирландияда туған сэр Ральф Дарлингтің орнын басуға тағайындалды. Бурк, дау тудырса да, қабілетті губернатор екенін көрсетті. Оның көптеген әрекеттеріне жергілікті консерваторлар қарсы болды: Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару кеңесіндегі «жабық» топ, колониялық хатшы Александр Маклей және колониялық қазынашы Кэмпбелл Ридделл. «Сидней Морнинг Геральд» газеті үнемі оған қарсы болды. (Жабық топ бұрын сотталғандардың («эмансиписттер») азаматтық өмірге қатысуына қарсы болды, сондықтан колонияны әскери басқарудан азаматтық басқаруға көшіруге бағытталған өзгерістерге де қарсылық көрсетті.) Бурк өзін «Ерл Грейдің барлық министрлері ультратори болған және оларды қызметтен шығаруға немесе тастап кетуге мүмкіндігі болмаған жағдайдағыдай сезінетінін» айтты. Бурк колониялық кеңседен сотты қазылар алқасымен қарауды кеңейтуге және қылмыстық істерде әскери қазылар алқасының орнына азаматтық қазылар алқасын енгізуге өкілеттік алды. Ол бұл шараны заң шығарушы органдардың күшті қарсылығына қарамастан іске асырды, ал 1833 жылғы қазылар алқасын кеңейту туралы заң жобасы оның шешімді дауысымен және консерваторлардың түзетулерімен ғана қабылданды. Сотталғандарға тағайындалған жазалардың шамадан тыс ауырлығына наразы болған губернатор Бурк қолданыстағы ережелерді жеңілдеткен және сот төрешісінің жазасын 50 соққыға дейін шектеген (бұрын мұндай шектеу болмаған) Магистраттар туралы заңды ұсынды. Заң жобасы заң шығарушы органдармен қабылданды, өйткені Бурк судьялардың өкілеттіктерін асырып, заңсыз үкімдер шығарғанын дәлелдеді, себебі ережелер күрделі және түсініксіз болды. Алайда, ашуланған судьялар мен жұмыс берушілер өздерінің заңды құқықтарына қол сұғылғанына наразылық білдіріп, патшаға шағымданып, жазаларды азайту сотталғандарды жеткілікті түрде үрейлендірмейді деп қорқып, осы мәселені оның қарсыластары пайдаланды. 1835 жылы Бурк колониялық кеңсе арқылы жариялау жасады, ол жерді сатуға немесе беруге болмайтынын жариялап, terra nullius доктринасын іске қосты. Австралияның жергілікті халқы жерді сатып ала алмайды немесе жеке тұлға Таж тарапынан бөлінгеннен басқа жолмен иелене алмайды. Бұл жариялау, отарлаушы заң бойынша жергілікті халықты жер иесі ретінде заңды түрде танудан айырған, жергілікті халықтан жерді жеке келісімшарт арқылы иемденуге жасалған тәжірибелі әрекет, Бэтмен келісімі нәтижесінде туды. 1837 жылы ағылшын мүсіншісі Эдвард Ходжес Бейли жасаған Бурк мүсіні Сиднейде орнатылды. Бурк колонияда сотталғандарға қатысты адамгершілікке жатпайтын қарым-қатынасқа қарсы күресу арқылы дау тудыруды жалғастырды, оның ішінде әр жұмыс берушіге рұқсат етілген сотталғандардың санын 70-ке дейін шектеу, сондай-ақ эмансиписттерге мүлікті сатып алуға және қазылар алқасында қызмет етуге құқық беру. 1840 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльске сотталғандарды тасымалдауды тоқтату Бурк әрекеттерінің нәтижесі болуы мүмкін деп саналады. 1836 жылғы шіркеу заңында Бурк Англия шіркеуінің штаттық шіркеу мәртебесін жойып, әр діни конфессияны заң алдында тең деп жариялады. Ол білім беруге жұмсалатын қаражатты арттырып, мемлекеттік емес мектептер жүйесін құруға тырысты. Ол мемлекеттік кірістер мен шығыстардың толық есебін жариялаған алғашқы губернатор ретінде танылды. 1837 жылы генерал-лейтенантқа көтерілген жылы ол 64-ші (2-ші Стаффордшир) жаяу полкінің полковнигі болып тағайындалды. Сол жылы ол Мельбурн қаласына Ұлыбританияның премьер-министрі Мельбурнның есімі берілді. Ол 1838 жылы Англияға оралып, Кейп-Хорн айналып өтуден қашып, Анд тауларын кесіп өтті. Мельбурн қаласының орталық бизнес ауданындағы Бурк көшесі мен Бурк қаласы оның құрметіне аталды. Мельбурн кіретін Бурк округі, Виктория және Бурк округі, Жаңа Оңтүстік Уэльс оның есімімен аталады. Мельбурн қаласындағы Элизабет көшесі оның әйелінің құрметіне аталған деп есептеледі. Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік кітапханасының алдындағы Бурк мүсіні Австралияда орнатылған алғашқы қоғамдық мүсін болды. Ол 1842 жылғы 11 сәуірде ашылды. Онда оның губернатор ретіндегі жетістіктері егжей-тегжейлі сипатталған. Ол халықтан жиналған қаржымен жасалды және Лондондағы Эдвард Ходжес Бейли жасады. Бурк 1851 жылы генерал шеніне көтерілді. Ол 1855 жылғы 12 тамызда Ирландияның Лимерик графтығындағы Торнфилд Хаус резиденциясында қайтыс болды және Каслконнелдегі Страдабалли зиратына жерленді.

Отбасы

Бурк Элизабетке, Джон Бурктың қызына үйленді, ол Миддлсекс округы үшін жер салығын жинаушы болды; олардың Ричард атты ұлы және үш қызы болды. Бір қызы, Энн Мария, австралиялық әкімші және саясаткер сэр Эдвард Диас Томсонға тұрмысқа шықты және Альтриншам барондарының арғы тегі болды. Франсис есімді тағы бір қызы Лимерик епискобының туысы және осы атпен танылған Джон Джеббқа үйленді. Оның қызы Мэри Джейн, Бурк орынбасар губернатор болған кезде Жақсы Үміт мүйісінде әкімші болған премьер-министр Спенсер Персевалдың бесінші ұлы Дадли Монтег Персевалға үйленді. 1836 жылы Бурк Паррамата әйелдер зауытының басшысын Энн Гордоннан басқа біреуге ауыстырды. Кейіннен Бурк ұлы Энн Гордонның қыздарынан туған балалардың әкесі екендігі туралы әңгімелер тарады.

Танымал мәдениетте

Бёрк – 1937 жылғы «Каприкорн астында» романының екінші дәрежелі кейіпкері.