Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Философ Дэниел Деннеттің пікірінше, гетерофеноменология ("өзің емес, басқаның феноменологиясы") – сананы және басқа да психикалық құбылыстарды зерттеуге қатысты үшінші тұлғаның ғылыми тәсілі. Ол ғылыми әдісті антропологиялық көзқараспен қолдануды қамтиды, субъектінің психикалық жағдайын анықтау үшін оның өзіндік баяндамаларын барлық қолжетімді деректермен үйлестіреді. Мақсаты – субъектінің көзқарасының растығын күмәнданбастан, оның әлемді қалай қабылдайтынын анықтау.
In the thought of the philosopher Daniel Dennett, heterophenomenology ("phenomenology of another, not oneself") is an explicitly third person, scientific approach to the study of consciousness and other mental phenomena. It consists of applying the scientific method with an anthropological bent, combining the subject's self reports with all other available evidence to determine their mental state. The goal is to discover how subjects see the world themselves, without taking the accuracy of the subject's view for granted.
Шолу
Гетерофеноменология дәстүрлі картезиандық феноменологияға балама ретінде ұсынылады, оны Деннет «жеке қасқырдың автофеноменологиясы» деп атайды, бұл дәстүрлі феноменология субъектінің өз баяндамаларын құзыретті деп қабылдайтынын көрсету үшін. Керісінше, гетерофеноменология субъектілерді тек олардың сезімі бойынша ғана құзыретті деп санайды. Ол картезиандық бірінші тұлғалық перспективаны жоққа шығармайды, керісінше оны эмпирикалық тәсілдермен өзара субъективті түрде тексеруге мүмкіндік береді, осылайша ғылыми дәлел ретінде ұсынуға болады. Бұл әдіс зерттеушіден субъектілердің айтқандарын тыңдап, оларды қастерлеуді, сонымен қатар оларға қолжетімді барлық нәрсені қарастыруды талап етеді, оның ішінде субъектінің дене реакцияларын және ортасын, тиісті неврологиялық немесе психологиялық зерттеулер ұсынған дәлелдерді, зерттеушінің өзінің тәжірибелері туралы естеліктерін және субъектінің баяндамасын түсіндіруге көмектесетін кез келген басқа ғылыми деректерді де қарастыруды талап етеді. Деннет бұл әдіс шындығында ақылдың қырларын зерттеуді көздейтін кез келген адамның қалыпты жолы екенін атап өтеді. Ол былай деп жазады: «Гетерофеноменология жаңалық емес; ол психофизиктер, когнитивтік психологтар, клиникалық нейропсихологтар және адам санасын қатаң ғылыми тұрғыдан зерттеуді мақсат еткендердің барлығы қолданған әдіс». Деннеттің сана философиясындағы гетерофеноменологияның маңызды рөлі – ол ақыл туралы білуге болатын немесе білу қажеттігі бар барлық нәрсені анықтайды. Кез келген феноменологиялық сұраққа – «Неліктен мен X-ті сезінемін?» – сәйкес гетерофеноменологиялық сұрақ бар: «Неліктен субъект «Мен X-ті сезінемін» дейді?». Деннеттің сөзін келтірейік: «Гетерофеноменологияның барлық егжей-тегжейлі мәліметтері, сонымен қатар субъектілердің миында және оларды қоршаған ортада бір мезгілде болатын оқиғалар туралы жинаған барлық деректер, адам санасының теориясы үшін толық деректер жиынтығын құрайды. Ол ешқандай объективті және субъективті құбылысты қалдырмайды».
Heterophenomenology is put forth as the alternative to traditional Cartesian phenomenology, which Dennett calls "lone wolf autophenomenology" to emphasize the fact that traditional phenomenology accepts the subject's self reports as being authoritative. In contrast, heterophenomenology considers the subjects authoritative only about how things seem to them. It does not dismiss the Cartesian first person perspective, but rather brackets it so that it can be intersubjectively verified by empirical means, allowing it to be submitted as scientific evidence. The method requires a researcher to listen to the subjects and take what they say seriously, but to also look at everything else available to them, including the subject's bodily responses and environment, evidence provided by relevant neurological or psychological studies, the researcher's memories of their own experiences, and any other scientific data that might help to interpret what the subject has reported. Dennett notes this method is actually the normal way that anyone will choose to investigate aspects of the mind. He writes: "heterophenomenology is nothing new; it is nothing other than the method that has been used by psychophysicists, cognitive psychologists, clinical neuropsychologists, and just about everybody who has ever purported to study human consciousness in a serious, scientific way". The key role of heterophenomenology in Dennett's philosophy of consciousness is that it defines all that can or needs to be known about the mind. For any phenomenological question "why do I experience X", there is a corresponding heterophenomenological question "why does the subject say 'I experience X'". To quote Dennett, "The total set of details of heterophenomenology, plus all the data we can gather about concurrent events in the brains of subjects and in the surrounding environment, comprise the total data set for a theory of human consciousness. It leaves out no objective phenomena and no subjective phenomena of consciousness."