Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия монархиясының функциясы мен тарихы
Жаңа Зеландиядағы үкімет жүйесі
Function and history of the New Zealand monarchy
the system of government in New Zealand
Жаңа Зеландия монархиясы – мұрагерлік монархтың егемен және Жаңа Зеландия мемлекет басшысы болып табылатын конституциялық үкімет жүйесі. Қазіргі монарх, король Карл III, 2022 жылдың 8 қыркүйегінде Ұлыбританияда анасы, королева Елизавета II қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Корольдің үлкен ұлы, Уэльс ханзадасы Уильям, мұрагер болып табылады. Уайтанги шарты королева Виктория мен маори басшылары (рангатира) арасында 1840 жылдың 6 ақпанында қол қойылды. Бұл 1840 жылдың 21 мамырында Жаңа Зеландияға британдық егемендік жариялауға негіз болды; британ монархы Жаңа Зеландияның мемлекет басшысы атанды. Ел біртіндеп Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды және монархия ерекше жаңазеландиялық институтқа айналды, оны бірегей символдар бейнелейді. Қазіргі уақытта Жаңа Зеландия монархы 14 басқа елмен (домендермен) Ұлттар Достастығы шеңберінде бөліседі, олардың әрқайсысында монархия заңды түрде дербес. Нәтижесінде, қазіргі монарх ресми түрде Жаңа Зеландия королі деп аталады және осы мәртебеде ол және патша отбасының басқа мүшелері Жаңа Зеландия доменінің әртүрлі мемлекеттік және жеке функцияларын атқарады. Король – конституциялық рөлі бар патша отбасының жалғыз мүшесі. Барлық атқару билігі Корольге тиесілі, және парламент заңдар қабылдауы үшін оның келісімі қажет, сондай-ақ патенттер мен кеңес бұйрықтарының заңдық күші болуы үшін де оның келісімі қажет. Алайда, Корольдің билігі конституциялық монархияның қалыпты ережелеріне бағынады және басқарудың осы салаларына оның тікелей қатысуы шектеулі. Осыған байланысты өкілеттіктердің көп бөлігін парламенттің сайланған мүшелері, әдетте олардың арасынан таңдалған Король министрлері, судьялар және бейбіт судьялар жүзеге асырады. Корольге берілген басқа да өкілеттіктер, мысалы, премьер-министрді қызметтен босату, маңызды, бірақ олар тек резервтік өкілеттіктер ретінде және монархияның маңызды қауіпсіздік бөлігі ретінде қарастырылады. Монарх Ұлыбританияда (ең көне Достастық домені) тұратындықтан, Жаңа Зеландия доменіндегі патшалық конституциялық және рәсімдік міндеттердің көп бөлігін әдетте оның өкілі, Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы атқарады. Монархияның рөлі – қоғамдық талқылаудың жиі кездесетін тақырыбы. Кейбір жаңазеландиялықтар Жаңа Зеландияның мемлекет басшысы ретінде жаңазеландиялық азаматтары бар республика болуы керек деп санайды, ал басқалары монархияны сақтап қалуды қалайды.
The monarchy of New Zealand is the constitutional system of government in which a hereditary monarch is the sovereign and head of state of New Zealand. The current monarch, King Charles III, acceded to the throne following the death of his mother, Queen Elizabeth II, on 8 September 2022 in the United Kingdom. The King's elder son, William, Prince of Wales, is the heir apparent. The Treaty of Waitangi between Queen Victoria and Māori chiefs (rangatira) was signed on 6 February 1840. This laid the foundation for the proclamation of British sovereignty over New Zealand on 21 May 1840; the British monarch became New Zealand's head of state. The country gradually became independent from Britain and the monarchy evolved to become a distinctly New Zealand institution, represented by unique symbols. The individual who is the New Zealand monarch is currently shared with 14 other countries (realms) within the Commonwealth of Nations, in each of which the monarchy is legally separate. As a result, the current monarch is officially titled King of New Zealand and, in this capacity, he and other members of the royal family undertake various public and private functions across the Realm of New Zealand. The King is the only member of the royal family with any constitutional role. All executive authority is vested in the King, and his assent is required for parliament to enact laws and for letters patent and orders in council to have legal effect. However, the King's authority is subject to the conventional stipulations of constitutional monarchy, and his direct participation in these areas of governance is limited. Most of the related powers are instead exercised by the elected members of parliament, the ministers of the Crown generally drawn from amongst them, and the judges and justices of the peace. Other powers vested in the King, such as dismissal of a prime minister, are significant but are treated only as reserve powers and as an important security part of the role of the monarchy. Since the monarch resides in the United Kingdom (the oldest Commonwealth realm), most of the royal constitutional and ceremonial duties within the Realm of New Zealand are typically carried out by his or her representative, the governor general of New Zealand. The role of the monarchy is a recurring topic of public discussion. Some New Zealanders think New Zealand should become a republic with a New Zealand resident as the head of state, while others wish to retain the monarchy.
Халықаралық және ішкі аспектілер
Жаңа Зеландия Корольдігі – Комонвелл корольдіктерінің бірі, Комонвелл Ұлттар Достастығының 15 тәуелсіз мүшесі, олардың барлығы бір егеменді және мемлекет басшысын бөліседі, сондай-ақ ортақ патшалық мұрагерлік тізіміне ие. Монарх, қазіргі уақытта король Карл III, Ұлыбританияда тұрады; алайда, ол және оның отбасы Жаңа Зеландияға кейде саяхаттап тұрады. Бұл жүйе 20-шы ғасыр барысында қалыптасты. 1931 жылы Вестминстер статуты қабылдалғаннан бері, жалпы ұлттық Тақтың ортақ және ерекше сипаттары бар, ал егеменнің Жаңа Зеландия монархы ретіндегі рөлі Ұлыбритания монархы ретіндегі оның мәртебесінен өзгеше. Осылайша, монархия енді тек британдық институт болмай, Жаңа Зеландия ішінде дербес құрылымға айналды. Дегенмен, тарихи себептерге байланысты, монархия мен монарх заң және күнделікті тілде «британдық» деп аталады; бұл Жаңа Зеландия үкіметінің Жаңа Зеландияның ерекше Тағын мойындауымен және егеменнің Жаңа Зеландиядағы ерекше атағымен қақтығысады. Жаңа Зеландия мемлекетіне қатысты барлық мәселелер бойынша монархқа тек Жаңа Зеландия Корольдігінің министрлері кеңес береді, бұл 1983 жылғы Патент хатымен белгіленген. Жаңа Зеландиядағы барлық корольдік биліктерді монарх және генерал-губернатор екеуі де жүзеге асыра алады, ал Жаңа Зеландия заңнамасында екі лауазым толыққанды алмастырылатын болып табылады, біреуін атау екіншісін де қамтиды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, қазіргі генерал-губернатор – Синди Киро ханым.
The Realm of New Zealand is one of the Commonwealth realms, 15 independent members of the Commonwealth of Nations that share the same person as sovereign and head of state, and have in common the same royal line of succession. The monarch, currently King Charles III, lives in the United Kingdom; however, he and his family have toured New Zealand on occasion. This arrangement emerged during the course of the 20th century. Since the passage of the Statute of Westminster in 1931, the pan national Crown has had both a shared and separate character, and the sovereign's role as monarch of New Zealand has been distinct to his or her position as monarch of the United Kingdom. The monarchy thus ceased to be an exclusively British institution and has become a separate establishment within New Zealand. Nonetheless, for historical reasons, the monarchy and monarch are termed "British" in both legal and common language; this conflicts with not only the New Zealand government's recognition of a distinctly New Zealand Crown, but also the sovereign's distinct New Zealand title. On all matters pertaining to the New Zealand state, the monarch is advised solely by New Zealand ministers of the Crown, in accordance with Letters Patent 1983. All royal powers in New Zealand may be carried out by both the monarch and governor general and, in New Zealand law, the two offices are fully interchangeable, mention of one always simultaneously including the other. as of 2021, the current Governor General is Dame Cindy Kiro.
Атау
1953 жылға дейін барлық мемлекеттерде және аумақтарда монархтың атағы бірдей болған. 1952 жылғы желтоқсанда Лондонда өткен Ұлттар Достастығының экономикалық конференциясында, Ұлттар Достастығының әрбір мемлекеті, Жаңа Зеландияны қоса алғанда, монарх үшін өздерінің корольдік атақтарын қабылдауға келісім жасады. Жаңа Зеландия Парламенті 1953 жылы Корольдік атақтар туралы заң қабылдады. 1974 жылғы Корольдік атақтар туралы заң қабылданғаннан кейін, қазіргі уақытта Жаңа Зеландиядағы монархтың атағы – Карл III, Құдайдың құрметімен Жаңа Зеландияның және оның басқа да мемлекеттері мен аумақтарының Королі, Ұлттар Достастығының басшысы, Иман қорғаушысы. Корольдің Жаңа Зеландиядағы атағында «Иман қорғаушысы» деген сөз тіркесі болғанымен, монархтың өзі де, генерал-губернатор да Жаңа Зеландияда ешқандай діни қызмет атқармайды; елде ешқашан мемлекеттік шіркеу құрылған емес. Бұл корольдің Англиядағы рөлінен басты айырмашылық, себебі ол Англия шіркеуінің жоғарғы басшысы болып табылады.
Before 1953, the sovereign's title was the same throughout all realms and territories. It was agreed at the Commonwealth Economic Conference in London in December 1952 that each of the Commonwealth realms, including New Zealand, could adopt its own royal titles for the monarch. The New Zealand Parliament enacted the Royal Titles Act in 1953, Subsequent to the passage of the Royal Titles Act 1974, the monarch's title in New Zealand is currently Charles the Third, By the Grace of God King of New Zealand and of His Other Realms and Territories, Head of the Commonwealth, Defender of the Faith. Although the King's New Zealand title includes the phrase 'Defender of the Faith', neither the sovereign nor the governor general has any religious role in New Zealand; there has never been an established church in the country. This is one of the key differences from the King's role in England, where he is supreme governor of the Church of England.
Мұрагерлік және регенттік
Патшаның үлкен ұлы, Уэльс ханзадасы Уильям, таққа отыру реті бойынша бірінші болып тұр. Мұрагерлік, 1988 жылғы 28 қазанға дейін туған адамдар үшін еркектерге басымдық беретін туыстық тұңғыштықпен, ал 1988 жылғы 28 қазаннан кейін туғандар үшін абсолютті тұңғыштықпен реттеледі, яғни мұрагерлік жынысына қарамастан, балалар туған тәртібі бойынша беріледі. Мұрагерлік желісін реттейтін заңдар, соның ішінде 1701 жылғы Елді мекен туралы акті және 1689 жылғы Құқықтар туралы билль, тақты Ганноверлік Софияның биологиялық, заңды ұрпақтарымен шектейді және монархтың рим-католик дінінде болмауын, ал Англия шіркеуімен қарым-қатынаста болуын (яғни, мүшесі болуын) талап етеді. Вестминстер статутын қабылдау (кейін Жаңа Зеландияда жойылған) және 1988 жылғы Императорлық заңдарды қолдану туралы акт арқылы, Жаңа Зеландияға қатысты осы конституциялық заңдар енді Жаңа Зеландия Парламентінің толық бақылауында. Дегенмен, Жаңа Зеландия басқа елдердің бірауыздан келісімінсіз мұрагерлік ережелерін өзгертуге келіспеді, егер ол ортақ монархиялық қатынастан шығуға ниеттенбесе – бұл өзара келісім, Ұлыбританияны қоса алғанда, барлық елдерде біркелкі қолданылады және көбінесе осы елдер арасындағы келісімге теңестіріледі. Осы рухта, Достастық елдері 2011 жылы Перт келісіміне келді, ол 1772 жылғы Корольдік неке туралы актіні жоюға міндеттенді, бұл акт еркек мұрагерлерге басымдық берді және рим-католикке үйленген адамды мұрагерліктен шығарды. Жаңа Зеландияда бұл 2013 жылғы Корольдік мұрагерлік актісі арқылы іске асырылды. Тақтың босауы (монархтың қайтысы немесе тақтан бас тартуы) кезінде, марқұм монархтың мұрагері дереу және автоматты түрде билікке ие болады, ешқандай міндетті растау немесе қосымша рәсімдер қажет емес, сондықтан «Патша қайтыс болды. Патшаның ғұмыры ұзақ болсын!» деген сөз туындайды. Дегенмен, жаңа монархтың билікке келуі генерал-губернатор мен жоғары мемлекеттік лауазымды тұлғалардың қатысуымен өтетін ресми шарада жарияланады. Ұлттық аза тұрудан кейін монарх Ұлыбританияда ежелгі рәсім бойынша таж кигізеді, бірақ билік ету үшін бұл міндетті емес. Жаңа монархқа барлық патшалық билік пен функциялар оның алдыңғысынан берілуінен басқа, ешқандай заң немесе лауазымға әсер етілмейді, өйткені заңнамадағы бұрынғы монархтарға жасалған барлық сілтемелер, еркек (мысалы, «Оның Ұлылығы») немесе әйел (мысалы, «Патшайым») болсын, Жаңа Зеландияның билік ететін егеменін білдіреді. Таққа отырғаннан кейін, ол өліміне дейін билік етеді, өйткені ол бір жақты түрде тақтан бас тарта алмайды. Регенттік актілері монарх кәмелетке толмаған немесе физикалық немесе психикалық қабілетсіз болған жағдайда регенттікке мүмкіндік береді. Регенттік қажет болған кезде, мұрагерлік тізбегіндегі келесі білікті тұлға автоматты түрде регент болады, егер ол өзі кәмелетке толмаған немесе әрекетке қабілетсіз болмаса. 1937 жылғы Регенттік актісі – британдық заң, Жаңа Зеландия заңы емес, сондықтан Жаңа Зеландияға тікелей қолданылмайды. Алайда, 1986 жылғы Жаңа Зеландия Конституциясы актісінде Біріккен Корольдікте регент тағайындалған жағдайда, ол тұлға Жаңа Зеландияның егемендігінің функцияларын орындайтыны көрсетілген.
The King's elder son, William, Prince of Wales, is the first in line to the throne. Succession is, for persons born before 28 October 2011, governed by male preference cognatic primogeniture and, for those born after 28 October 2011, by absolute primogeniture—wherein succession passes to an individual's children according to birth order, regardless of sex. Laws governing the line of succession, including the Act of Settlement 1701 and Bill of Rights 1689, restrict the throne to the biological, legitimate descendants of Sophia of Hanover, and stipulate that the monarch cannot be a Roman Catholic and must be in communion with (i. e. a member of) the Church of England upon accession. Through the adoption of the Statute of Westminster (later repealed in New Zealand) and the Imperial Laws Application Act 1988, these constitutional laws as they apply to New Zealand now lie within the full control of the New Zealand Parliament. Nonetheless, New Zealand agreed not to change its rules of succession without the unanimous consent of the other realms, unless explicitly leaving the shared monarchy relationship—a reciprocal arrangement applied uniformly in all the other realms, including the United Kingdom, and often likened to a treaty amongst these nations. In that spirit, the Commonwealth realms reached the Perth Agreement in 2011, committed to repeal the Royal Marriages Act 1772, which gave precedence to male heirs and excluded from succession a person married to a Roman Catholic. In New Zealand this was accomplished through the Royal Succession Act 2013. Upon a demise of the Crown (the death or abdication of a monarch), the late sovereign's heir immediately and automatically succeeds, without any obligatory need for affirmation or further ceremony—hence arises the phrase "The King is dead. Long live the King!" It is customary, though, for the accession of the new monarch to be publicly proclaimed at a ceremony attended by the governor general and senior state officials. Following an appropriate period of national mourning, the monarch is also crowned in the United Kingdom in an ancient ritual, but one not necessary for a sovereign to reign. Other than a transfer of all royal powers and functions to the new monarch from his or her predecessor, no other law or office is affected, as all references in legislation to previous monarchs, whether in the masculine (e. g. "His Majesty") or feminine (e. g. "the Queen"), continue to mean the reigning sovereign of New Zealand. After an individual ascends the throne, he or she typically continues to reign until death, being unable to unilaterally abdicate. Regency Acts allow for regencies in the event of a monarch who is a minor or who is physically or mentally incapacitated. When a regency is necessary, the next qualified individual in the line of succession automatically becomes regent, unless they themselves are a minor or incapacitated. The Regency Act 1937 is a British law, not a New Zealand law, and as such has no direct applicability to New Zealand. However, the New Zealand Constitution Act 1986 specifies that should a regent be installed in the United Kingdom, that individual will carry out the functions of the sovereign of New Zealand.
Қаржы
Суверен Жаңа Зеландияда болғанда немесе шетелде Жаңа Зеландия монархы ретінде қызмет атқарганда өкілдік міндеттерін орындау үшін Жаңа Зеландия қаражатын пайдаланады. Жаңа Зеландия азаматтары корольге немесе король отбасының басқа мүшесіне жеке табыс ретінде немесе Жаңа Зеландиядан тыс жердегі корольдық резиденцияларды ұстау үшін ешқандай ақша төлемейді. Көбінесе, салық төлемдері тек генерал-губернатордың король атынан атқаратын функцияларына байланысты шығындарды қамтиды, соның ішінде сапарлар, қауіпсіздік, резиденциялар, кеңселер, рәсімдер және басқа да шығындар. Монархияны қолдаушылар Жаңа Зеландия салық төлеушілері корольдық қабылдаулар мен сапарларға, сондай-ақ генерал-губернатор аппаратының шығындарына аз ғана қаржы жұмсайды деп мәлімдейді. "Монархиялық Жаңа Зеландия" ұйымы "[бұл көрсеткіш бір адамға жылына шамамен бір доллар]" дейді, бұл шамамен жылына 4,3 миллион долларға тең. "Жаңа Зеландия Республикасы" (республикалық ұйым) 2010 жылғы бюджетті талдап, генерал-губернатор кеңсесі Жаңа Зеландия салық төлеушілеріне 7,6 миллион доллар тұрақты шығындар мен Үкімет үйін жаңартуға 11 миллион доллар жұмсайтынын мәлімдеді. "Монархиялық Жаңа Зеландия" бұл көрсеткіштерді "Жаңа Зеландия Республикасы тарапынан өкілдіксіз үлкейтілген" деп мәлімдеді.
The sovereign draws from New Zealand funds for support in the performance of their duties when in New Zealand or acting as monarch of New Zealand abroad. New Zealanders do not pay any money to the King or any other member of the royal family, either towards personal income or to support royal residences outside of New Zealand. Normally, tax dollars pay only for the costs associated with the governor general as instruments of the King's authority, including travel, security, residences, offices, ceremonies, and the like. Supporters of the monarchy argue it costs New Zealand taxpayers only a small outlay for royal engagements and tours and the expenses of the governor general's establishment. Monarchy New Zealand states "[t]his figure is about one dollar per person per year", about $4.3 million per annum. An analysis by New Zealand Republic (a republican advocacy group) of the 2010 budget claimed the office of governor general costs New Zealand taxpayers about $7.6 million in ongoing costs and $11 million for Government House upgrades, figures Monarchy New Zealand claimed had been "arbitrarily inflated" by New Zealand Republic.
Кук аралдары, Ниуэ және аумақтар
Жаңа Зеландияның егемендігі сонымен қатар Кук аралдары мен Ниуэ мемлекеттерінің монархі ретінде де қызмет етеді, бұл аумақтар Жаңа Зеландиямен еркін байланыста болып, Жаңа Зеландия Корольдігінің құрамына кіреді. Жаңа Зеландия монархиясы Корольдіктің барлық билік аймақтарында біртұтас, мемлекет басшысының құзыреті бәріне тең бөлінген. Сондықтан, Кук аралдары мен Ниуэдің егемендігі Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы немесе Парламенті арқылы емес, оның орнына, барлық үш аймақтағы атқару, заңнамалық және сот жүйелерінің бөлігі ретінде Корольдіктің өзі арқылы жүзеге асырылады. Жаңа Зеландия Корольдігі шеңберінде Кук аралдарының өзін-өзі басқару құқықтары Корольдің Кук аралдары ісінде мемлекет басшысы ретінде тікелей өкілі арқылы ұсылылуына мүмкіндік береді, ал Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы Корольдіктің барлық аймақтарына қатысты мәселелерде монархты ұсынады. Генерал-губернатор (өз кезегінде мемлекеттік қызмет комиссары арқылы өкілдік етеді) Ниуэде монархты ұсынады және оның атынан барлық конституциялық және рәсімдік міндеттерін атқарады. Токелау территориясының әкімшісі – Жаңа Зеландияның Сыртқы істер министрі тағайындайтын үкіметтік лауазымды тұлға, ол жеке монарх емес, Жаңа Зеландия үкіметін ұсынады.
The sovereign of New Zealand also serves as monarch to Cook Islands and Niue, territories in free association with New Zealand within the larger Realm of New Zealand. The New Zealand monarchy is unitary throughout all jurisdictions in the realm, with the headship of state being a part of all equally. As such, the sovereignty of Cook Islands and Niue is passed on not by the governor general or parliament of New Zealand but through the overreaching Crown itself as part of executive, legislative and judicial operations in all three areas. The self government provisions for the Cook Islands within the Realm of New Zealand allow the King to be directly represented as head of state in Cook Islands affairs by the King's representative, while the governor general of New Zealand represents the monarch in matters pertaining to the entire realm. The governor general (themselves represented by state services commissioner) represents the monarch in Niue, carrying out all the monarch's constitutional and ceremonial duties of state on their behalf. The administrator of the territory of Tokelau is a government official appointed by New Zealand's minister of foreign affairs to represent the New Zealand Government—not the monarch personally.
Мемлекеттің тұлғалануы
Тақтың тірі бейнесі ретінде егеменді Жаңа Зеландия мемлекетінің тұлғасы немесе заңды тұлғасы деп есептеледі, сондықтан мемлекет Жаңа Зеландияның Ұлы Патшасының құқығымен немесе Тақ деп аталады. Осыған байланысты монарх барлық мемлекеттік қызметкерлердің (оның ішінде судьялар, Қорғаныс күштерінің әскери қызметшілері, полиция қызметкерлері және парламентарийлер) жұмыс берушісі, сондай-ақ барлық мемлекеттік жерлер мен ғимараттардың (Тақтың меншігі, соның ішінде Тақтың жері), мемлекеттік компаниялар мен мекемелердің (Тақтың ұйымдары) және барлық мемлекеттік басылымдардың авторлық құқығының (Тақтың авторлық құқығы) иесі болып табылады. Мемлекеттің бейнесі ретінде монарх – азаматтық туралы заңда белгіленген азаматтық сертіне сәйкес, Тақтың көптеген қызметкерлерінен және жаңа азаматтардан талап етілетін адалдық сертінің негізі болып табылады. Бұл патшаның Таққа отырғызу сертіне жауап ретінде жасалады; Карл III таққа отырған кезде ол өзінің биліктерінің, Жаңа Зеландияны қоса алғанда, "халықтарын" "өздерінің тиісті заңдары мен әдет-ғұрыптарына сәйкес басқаруға" қатысты "соғымды уәде берді".
As the living embodiment of the Crown, the sovereign is regarded as the personification, or legal personality, of the New Zealand state, with the state therefore referred to as His Majesty The King in Right of New Zealand, or The Crown As such, the monarch is the employer of all government staff (including judges, members of the Defence Force, police officers, and parliamentarians), as well as the owner of all state land and buildings (Crown property including Crown land), state owned companies and agencies (Crown entities), and the copyright for all government publications (Crown copyright). As the embodiment of the state, the monarch is the locus of oaths of allegiance, required of many employees of the Crown, as well as by new citizens, as per the oath of citizenship laid out in the Citizenship Act. This is done in reciprocation to the sovereign's Coronation oath; at the coronation of Charles III he made a "solemn promise" to "govern the Peoples of" his realms, including New Zealand, "according to their respective laws and customs".
Атқарушы
Жаңа Зеландия үкіметі (ресми түрде Ұлыбританияның Үкіметі деп аталады) Конституциялық акті бойынша, Атқарушы кеңестің кеңесімен әрекет ететін монарх ретінде анықталады. Корольдіктің басты міндеттерінің бірі – демократиялық үкіметтің әрқашан болуын қамтамасыз ету. Бұл премьер-министрді тағайындауды, одан кейін Кабинетті басқаруды қамтиды, Кабинет – Атқарушы кеңестің комитеті, ол патшалық артықшылықтарын жүзеге асыру жөнінде тәжге кеңес беруге және генерал-губернаторды мемлекеттік істер туралы заңды түрде хабардар етуге міндетті. Конституциялық монархия және жауапты үкімет құрылымында министрлердің ұсыныстары әдетте міндетті болып табылады, бұл жағдай «Патша билейді, бірақ үкімет өкілдер палатасының қолдауымен билік етеді» деп сипатталады. Патшалық артықшылықтары тәжге тиесілі, ешқандай министрге емес, осылайша монарх үкіметтің конституцияға сәйкес әрекет ететініне көз жеткізе алады. Сондай-ақ, егеменнің жеке орындауы керек бірнеше міндеттері немесе оның келісімін қажет ететін заң жобалары бар; оларға генерал-губернаторларды тағайындау қағаздарына корольдік қолтаңбасы мен Жаңа Зеландия мөрін қою, Жаңа Зеландияның корольдік наградаларын бекіту кіреді. 1975 жылғы Ломе конвенциясына дейін монарх, генерал-губернатор емес, Жаңа Зеландия атынан келісімдерге қол қоятын. Конвенцияға қол қойылғаннан кейін генерал-губернатор мұндай құжаттарға қол қоя алады деп шешілді. Генерал-губернатор монархтың атынан Жаңа Зеландияның жоғарғы комиссарлары мен елшілерін аккредиттейді және шетел мемлекеттерінен осындай дипломаттарды қабылдайды. Сенімхаттар мен еске алу хаттары бұрын монарх тарапынан шығарылатын, бірақ қазір қолданыстағы генерал-губернатордың атынан шығарылады (бір мемлекет басшысынан екіншісіне хаттар жіберілетін әдеттегі халықаралық процедурадан өзгеше). Паспорттарды беру патшалық артықшылықтарына жатады және Жаңа Зеландияның барлық паспорттары монархтың атынан шығарылады және оның меншігінде қалады.
The New Zealand Government (formally termed His Majesty's Government) is defined by the Constitution Act as the monarch acting on the advice of the Executive Council. One of the main duties of the Crown is to ensure that a democratic government is always in place. This involves appointing a prime minister to thereafter head the Cabinet, a committee of the Executive Council charged with advising the Crown on the exercise of the royal prerogative, and legally required to keep the governor general up to date on state affairs. In the construct of constitutional monarchy and responsible government, the ministerial advice tendered is typically binding, a situation described as "The [King] reigns, but the government rules, so long as it has the support of the House of Representatives." The royal prerogative belongs to the Crown and not to any of the ministers, thereby allowing the monarch to make sure that the government conducts itself in compliance with the constitution. There are also a few duties which must be specifically performed by, or bills that require assent by, the sovereign; these include applying the royal sign manual and Seal of New Zealand to the appointment papers of governors general, the confirmation of awards of New Zealand royal honours, Prior to the Lomé Convention in 1975, the monarch, rather than the governor general, would sign treaties on behalf of New Zealand. Following the signing of the convention, it was decided that the governor general could sign such instruments. The governor general, on behalf of the monarch, also accredits New Zealand high commissioners and ambassadors, and receives similar diplomats from foreign states. The letters of credence and recall were formerly issued by the monarch, but now are issued in the name of the incumbent governor general (instead of following the usual international process of the letters being from one head of state to another). The issuance of passports falls under the royal prerogative, and all New Zealand passports are issued in the monarch's name and remain his property.
Парламент
Суверен – Жаңа Зеландия Парламентінің екі құрамдас бөлігінің бірі. Одан кейін генерал-губернатор әдетте жалпы сайлау шақырады. Жаңа парламенттік сессия монарх немесе генерал-губернатордың тақтан сөйлеген сөзін оқуымен белгіленеді; олардың екеуіне де дәстүрлі түрде Өкілдер палатасына (парламенттің сайланған бөлігі) кіруге тыйым салынғандықтан, бұл рәсім Заң шығару кеңесінің отырыс залында өтеді. Елизавета II патшайым парламентті жеке өзі жеті рет ашты: 1954 жылдың қаңтары, 1963 жылдың ақпаны, 1970 жылдың наурызы, 1974 жылдың ақпаны, 1977 жылдың ақпаны, 1986 жылдың ақпаны және 1990 жылдың ақпаны. Сувереннің қатысудан шеттетілуіне қарамастан, парламент мүшелері оған адалдығын көрсетуі және оның билігіне бағынуы керек, себебі барлық жаңа парламентарийлер орынға отыру алдында адалдық серті айтуға міндетті. Бұл, парламент мүшелері қазіргі үкіметке қарсы болған жағдайда да, суверенге (мемлекеттің және оның билігінің символы ретінде) адал болатынын көрсетеді.
The sovereign is one of the two components of the New Zealand Parliament. after which the governor general usually calls for a general election. The new parliamentary session is marked by either the monarch or the governor general reading the speech from the throne; as they both are traditionally barred from the House of Representatives (the elected component of parliament), this ceremony takes place in the Legislative Council Chamber. Queen Elizabeth II personally opened parliament on seven occasions: January 1954, February 1963, March 1970, February 1974, February 1977, February 1986, and February 1990. Despite the sovereign's exclusion, members of parliament must still express their loyalty to him and defer to his authority, as the oath of allegiance must be recited by all new parliamentarians before they may take their seat. illustrating that, while its members are opposed to the incumbent government, they remain loyal to the sovereign (as personification of the state and its authority).
Соттар
Суверен өзінің барлық поддандылары үшін әділдік жасауға жауапты және дәстүрлі түрде әділдіктің бастауы болып есептеледі. Ол сот істерінде жеке өзі соттамайды; корольдік өкілеттің сот функцияларын сеніммен және Патша атынан судьялар мен бейбіт судьялар орындайды. Монарх қылмыстық қудалаудан иммунитет алған, ортақ құқықтағы түсінік бойынша, суверен "жамандық жасай алмайды"; монарх қылмыстық құқық бұзушылықтары үшін өз соттарында қудалана алмайды. Монарх, сондай-ақ генерал-губернатор да қудалаудан иммунитет береді, корольдік кешірімділік құқығын жүзеге асырады. Әдетте, маңызды кезеңдер, мерейтойлар немесе Жаңа Зеландия мәдениетінің тойлануы монархтың қатысуын талап етеді, ал басқа да патшалық отбасы мүшелері кішігірім шараларға шақырылады. Ресми міндеттерге Жаңа Зеландия мемлекетін ішкі және сыртқы елдерде таныстыру, немесе Жаңа Зеландияда немесе басқа жерде үкімет ұйымдастырған рәсімдерге қатысатын патшалық отбасы мүшелерінің қатысуы жатады. Жаңа Зеландия Премьер-Миністрінің шақыруы – кез келген Жаңа Зеландия іс-шарасына патшалық қатысудың бастамасы, ал бұрын бейресми кеңес жүргізіледі. Британдық Кабинет кеңсесінің комитеті, Корольдік сапарлар комитеті, сапар кестесі мен егжей-тегжейін Сапарлар және Рәсімдер кеңсесімен (VCO) келіседі. Мұндай шараларға жүз жылдық және екі жүз жылдық мерейтойлар; Вайтанги күні; Ұлттар Достастығы және басқа да ойындардың ашылуы; маори келісімдеріне қол қою жылдықтары; марапаттау рәсімдері; монархтың таққа отыру жылдықтары және т.б. кіреді. Керісінше, бейресми міндеттерді патшалық отбасы мүшелері Жаңа Зеландия ұйымдарының атынан, қайырымдылық шараларына қатысу, Жаңа Зеландия Қорғаныс күштерінің өкілдерімен полковник ретінде кездесу немесе белгілі бір маңызды жылдықтарын атап өту арқылы атқарады. 1869 жылдан бастап, королева Викторияның ұлы, Альфред принці Жаңа Зеландия жағаларына келгеннен бастап, патшалық отбасының бір мүшесі Жаңа Зеландияға ондаған сапар жасады, бірақ олардың тек бесеуі 1953 жылға дейін болды. Уэльс принці (кейін король Эдуард VIII), 1920 жылы; Йорк герцогы мен герцогинясы (кейін король Георг VI және королева Елизавета Ана королева) 1927 жылы; және Глостер герцогы Генри принці, 1934 жылдан 1935 жылға дейін. Елизавета II Жаңа Зеландияның елді аралаған алғашқы патшасы болды, ол 1953–1954 жылдардағы әлемдік сапары кезінде келді; ол Оклендтегі Үкімет үйінен жылдық патшалық Рождестволық үндеуін таратты. Елизавета II Жаңа Зеландияға бірнеше рет сапар жасады: 1963 жылдың 6 және 18 ақпаны аралығында Вайтангидегі тойларға қатысты және Королева Елизавета II өнер кеңесі монархқа ұлттық сыйлық ретінде құрылды; 1970 жылдың 12-30 наурызы аралығында королева, Принц Чарльз және Принцесса Аннамен бірге Джеймс Куктың екі жүз жылдық мерейтойына қатысты; 1974 жылдың 30 қаңтары мен 8 ақпаны аралығында Крайстчерчте өткен сол жылғы Ұлттар Достастығы ойындарына қатысты және қатысты. Елизавета өзінің күміс мерейтойына арналған Ұлттар Достастығының кең ауқымды сапары аясында 1977 жылдың 22 ақпанынан 7 наурызына дейін Жаңа Зеландияда болды; ол 1981 жылдың 12-20 қазанында Мельбурнде өткен Ұлттар Достастығы басшыларының кездесуінен кейін қысқа сапар жасады; 1986 жылдың 22 ақпанынан 2 наурызына дейінгі сапары кезінде Жаңа Зеландия полициясының жүз жылдығын атап өтті; королева Оклендтегі Ұлттар Достастығы ойындарын жапты және 1990 жылдың 1-16 ақпаны аралығында ұлы Эдуардпен бірге Уайтанги шартының 150 жылдығына арналған шараларға қатысты; 1995 жылдың 1-10 қараша аралығында ол Оклендтегі Ұлттар Достастығы басшыларының кездесуіне қатысты және жаңадан жөнделген парламент ғимаратын ашты; ал Алтын мерейтойына арналған әлемдік сапары аясында Елизавета 2002 жылдың 22-27 ақпаны аралығында Жаңа Зеландияда болды. Патшалық отбасының жас мүшелері жасаған кейбір патшалық сапарларға 1990 жылы Анн ханшайымының Анзак күнінде Галлиполи шабуылының 75 жылдығын еске алу үшін жасаған сапары және 2005 жылы VE және VJ күнін еске алу кезінде Жаңа Зеландия королевасының өкілі ретінде 11 күндік сапардың бір бөлігі ретінде Уильям принцінің Жаңа Зеландияның Жоғарғы сотының жаңа ғимаратын ашуы кіреді. Эдуард принці 1982 оқу жылында екі семестрді Вангуи колледжінде үй иесі және кіші ұстаз ретінде өткізді. Жаңа Зеландиядан басқа, король және оның отбасы ол мемлекет басшысы болып табылатын басқа 14 Ұлттар Достастығы аймақтарында мемлекеттік міндеттерді үнемі орындайды. Бұл жағдай патшалық отбасының мүшелері бір ұлтты екіншісінен гөрі басымдыққа қоюы мүмкін дегенді білдіреді. Кейде Елизавета II Ұлыбританияны, ал оның генерал-губернаторы Жаңа Зеландияны ұсынды, екеуі де бірдей шараға қатысты. Құрамына Жаңа Зеландия Корольдік теңіз күштері, Жаңа Зеландия армиясы және Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштері кіретін. Сувереннің қарулы күштердің басшысы лауазымы Жаңа Зеландияның теңіз кемелерінде "Оның Шаңырағының Жаңа Зеландия кемесі" (әйел монархтың билігінде "Оның Шаңырағының Жаңа Зеландия кемесі") префиксін тасуында және қарулы күштердің барлық мүшелері суверенге және оның мұрагерлеріне адалдық серт беруінде көрінеді. Генерал-губернатор күштерге басшылық ету үшін офицерлерді тағайындайды. Монарх пен оның отбасы мүшелері әскери полктердің бас полковниктері ретінде де әрекет етеді, бірақ бұл лауазымдар тек рәсімдік сипатта болады, монархтың әскеримен қарым-қатынасын әскери рәсімдерге қатысу арқылы көрсетеді. Қазіргі уақыттағы елдің жалғыз рангі бойынша Әскери-теңіз флоты адмиралы, Армия маршалы және Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштерінің маршалы – III Чарльз. Бұл рангтар бұрын да королева Елизавета II-нің жұбайы, Филипп принціне берілген. Әртүрлі полктерге де корольдік префикстер берілді, мысалы, Жаңа Зеландия Корольдік инженерлік корпусы, Жаңа Зеландия Корольдік жаяу әскер полкі және Жаңа Зеландия Корольдік армиялық логистикалық полкі.
The sovereign is responsible for rendering justice for all his subjects, and is thus traditionally deemed the fount of justice. He does not personally rule in judicial cases; instead the judicial functions of the royal prerogative are performed in trust and in the King's name by judges and justices of the peace. The monarch is immune from criminal prosecution, the notion in common law being that the sovereign "can do no wrong"; the monarch cannot be prosecuted in his own courts for criminal offences. The monarch, and by extension the governor general, also grants immunity from prosecution, exercises the royal prerogative of mercy, Usually important milestones, anniversaries, or celebrations of New Zealand culture will warrant the presence of the monarch, while other royals will be asked to participate in lesser occasions. Official duties involve the sovereign representing the New Zealand state at home or abroad, or their relations as members of the royal family participating in government organised ceremonies either in New Zealand or elsewhere. An invitation from the Prime Minister of New Zealand is the impetus for royal participation in any New Zealand event, with informal consultation occurring beforehand. A committee of the British Cabinet Office, the Royal Visits Committee, then coordinates the visit schedule and details with the Visits and Ceremonies Office (VCO). Such events have included centennials and bicentennials; Waitangi Day; the openings of Commonwealth and other games; anniversaries of Māori treaty signings; awards ceremonies; anniversaries of the monarch's accession; and the like. Conversely, unofficial duties are performed by royal family members on behalf of New Zealand organisations of which they may be patrons, through their attendance at charity events, visiting with members of the New Zealand Defence Force as colonel in chief, or marking certain key anniversaries. Since 1869, when Prince Alfred, one of Queen Victoria's sons, arrived on New Zealand's shores, dozens of tours of New Zealand by a member of the royal family have taken place, though only five of those occurred before 1953. The Prince of Wales (later King Edward VIII), in 1920; the Duke and Duchess of York (later King George VI and Queen Elizabeth The Queen Mother) in 1927; and Prince Henry, Duke of Gloucester, from 1934 to 1935. Queen Elizabeth II was the first reigning monarch of New Zealand to tour the country, becoming such when she arrived during her 1953–1954 global tour; she broadcast from Government House in Auckland her annual royal Christmas message. Queen Elizabeth II also toured New Zealand on a number of other occasions: between 6 and 18 February 1963, she attended celebrations at Waitangi and the Queen Elizabeth II Arts Council was founded as the nation's gift to the monarch; from 12 to 30 March 1970, the Queen, accompanied by Prince Charles and Princess Anne, participated in the James Cook bicentenary celebrations; between 30 January and 8 February 1974, and she attended and closed that year's Commonwealth Games in Christchurch and participated in New Zealand Day events at Waitangi. As part of a Commonwealth wide tour for her Silver Jubilee, Elizabeth was in New Zealand from 22 February to 7 March 1977; she made a brief visit, between 12 and 20 October 1981, following a Commonwealth Heads of Government Meeting (CHOGM) in Melbourne; marked the centennial of the New Zealand Police during a tour from 22 February to 2 March 1986; the Queen closed the Commonwealth Games in Auckland and, with her son, Prince Edward, took part in events marking the sesquicentennial of the Treaty of Waitangi between 1 and 16 February 1990; between 1 and 10 November 1995, she attended the CHOGM in Auckland and opened the newly refurbished parliament buildings; and, as part of her global tour for her Golden Jubilee, Elizabeth was in New Zealand from 22 to 27 February 2002. Some of the royal tours undertaken by more junior members of the royal family include the 1990 visit of Princess Anne to commemorate the 75th anniversary of the Gallipoli landings on Anzac Day, and when Prince William represented the Queen of New Zealand at VE and VJ Day commemorations in 2005, as part of an 11 day tour, and opened the new Supreme Court of New Zealand building in early 2010. Prince Edward spent two terms of the 1982 academic year as a house tutor and junior master at the Wanganui Collegiate School. Apart from New Zealand, the King and his family regularly perform public duties in the other 14 Commonwealth realms of which he is head of state. This situation can mean members of the royal family will be promoting one nation and not another. On some occasions Queen Elizabeth II had represented the United Kingdom, while her governor general represented New Zealand, with both in attendance at the same event. consisting of the Royal New Zealand Navy, New Zealand Army and Royal New Zealand Air Force. The sovereign's position as head of the armed forces is reflected in New Zealand's naval vessels bearing the prefix His Majesty's New Zealand Ship (Her Majesty's New Zealand Ship in the reign of a female monarch), and in the requirement that all members of the armed forces swear their allegiance to the sovereign and his or her heirs and successors. The governor general commissions officers to command the forces. Though the monarch and members of his family also act as colonels in chief of various regiments in the military, these posts are only ceremonial in nature, reflecting the Crown's relationship with the military through participation in military ceremonies both at home and abroad. The country's only currently ranked Admiral of the Fleet, Field Marshal and Marshal of the Royal New Zealand Air Force is Charles III. The ranks were also formerly held by Prince Philip, the consort of Queen Elizabeth II. Various regiments have also received a royal prefix, such as the Corps of Royal New Zealand Engineers, the Royal New Zealand Infantry Regiment, and the Royal New Zealand Army Logistic Regiment.
Тақ пен маорилер
Маоридің Корольдікпен қарым-қатынасы 1832 жылы король Уильям IV Джеймс Басбиді британдық резидент етіп тағайындаған кезде басталған. 1835 жылы 28 қазанда Бусби Уайтаңгиде өткен хуйге бақылау жасады, онда Жаңа Зеландияның туы таңдалды және Бусби жазған тәуелсіздік декларациясына 36 маори басшылары қол қойды. Екі ел де келесі жылы корольдің Лорд Гленелгтен алған хатында мойындалды. Нәтижесінде 1836 жылы Британ Парламенті декларацияны ратификациялады, ал Отарлау кеңсесінің қызметкерлері 1839 жылы Британдық таққа Жаңа Зеландияға егемендік беру үшін маорилермен келісімшартқа қол қою қажет деп шешті. Уайтанги келісім-шартына 1840 жылы Британдық Корольдіктің өкілдері мен 500-ден астам маори басшылары қол қойды. Келісім-шарт Корольдіктің kāwanatanga, яғни "губернаторлыққа" құқығын анықтайды, бұл бір маори ғалымы kāwanatanga, немесе Жаңа Зеландиядағы Оның Ұлылығының үкіметінің келісім-шарттың тарапы екенін дәлелдеуге итермелейді. Келісімге қол қойылғаннан бері маорилер Лондондағы монархқа тікелей бірнеше өтініш жасады, олар онымен ерекше қарым-қатынаста екенін сезінді, алғашқысы 1852 жылы солтүстік басшыларынан келді. Бұл және одан кейінгі барлық шағымдар монархтың Жаңа Зеландия министрлеріне қалай әрекет ету керектігі туралы кеңес алу үшін жіберілді. Нәтижелер маорилерге әрқашан жағымды болған жоқ, олар өздерінің наразылықтарын монархқа немесе басқа да патшалық отбасы мүшелеріне жеткізді. 1981 жылы Атқарушы кеңестің Мана Мотухакеге Королеваға тікелей қатынасуға рұқсат беруден бас тартуына жауап ретінде маори белсендісі Дун Михака Уэльс ханзадасы мен ханшайымына ашық түрде мойынсоңынан ашылып, дәстүрлі сөгіс айтты. Кейінгі оқиғада Михака королеваның кортежіне шабуыл жасауға тырысты, бірақ полиция оны тоқтатып қалды. Маори тілінде Елизавета II кейде te kōtuku rerenga tahi деп аталады, яғни "бір рет ұшқан ақ құс"; маори мақалында сирек кездесетін ақ құс – өмірінде бір рет ғана көрінетін маңызды құс. Ол бұл киімді маорилердің құттықтау рәсіміне қатысқанда киген, сондай-ақ маори тілінде сөйлеген. Ол Елизавета II-нің суреттерімен шығарылған пошта маркаларында да бейнеленген. Жаңа Зеландияның елтаңбасында, түрлі медальдар мен наградаларда Сент-Эдвардтың тәжі де бейнеленген. Бұл жағдайлар монархтың Жаңа Зеландияның корольдік құрмет жүйесінің ресми басшысы ретіндегі орнын көрсетеді. Осылайша, тек ол ғана құрмет белгісін құруды бекіте алады, ол премьер-министрдің кеңесі бойынша жасалады. Монарх әртүрлі ордендерге мүшелерді ресми түрде тағайындайтын болса да, генерал-губернатор монархтың атынан Жаңа Зеландияның құрметіне қатысты көптеген міндеттерді орындайды (мысалы, табыс беру рәсімдері). Онда Жаңа Зеландияның елтаңбасының қалқан дизайны тіктөртбұрышты немесе шаршылы формада бейнеленген. Ортасында алтын гүл шоғымен шеңберленген, көк түсті дөңгелекте "Е" әрпінің үстіне тәж қойылған. Ол "God Defend New Zealand" әнұранымен қатар екі ұлттық әнұранның бірі болып табылады, бірақ көбінесе монарх, патшалық отбасының мүшесі немесе генерал-губернатор қатысқан ресми шараларда ғана орындалады. Әнді ұлттық әнұран деп жариялау құқығы қазіргі уақытта монархқа тиесілі. Мерекелер көбінесе ресми түрде өтеді, оның ішінде туған күнге арналған құрмет көрсетулер мен әскери рәсімдер бар.
Māori interaction with the Crown dates back to 1832, when King William IV appointed James Busby as British resident. On 28 October 1835, Busby oversaw a hui held at Waitangi, at which a flag was selected for New Zealand and a declaration of independence written by Busby was signed by 36 Māori chiefs. Both were acknowledged the following year by the King in a letter from Lord Glenelg. As a result, the declaration's ratification by the British Parliament in 1836, officials in the Colonial Office determined in 1839 that a treaty of cessation would need to be signed with Māori for the British Crown to acquire sovereignty over New Zealand. The Treaty of Waitangi was signed in 1840 by representatives of the British Crown and over 500 Māori chiefs, It is considered to be a founding document of government. The Treaty identifies the Crown's right to kāwanatanga, or "governorship", leading one Māori academic to argue that kāwanatanga, or His Majesty's Government in New Zealand, is party to the treaty. Since the treaty's implementation, a number of petitions have been made by Māori directly to the sovereign in London, whom they felt they had a special relationship, the first coming from northern chiefs in 1852. This and all subsequent appeals were directed back to the sovereign's New Zealand ministers for advice on how to proceed. The results were not always favourable to Māori, who have communicated their discontent to the monarch or other royals; in response to a refusal by the Executive Council in 1981 to allow Mana Motuhake direct access to the Queen, Māori activist Dun Mihaka offered a traditional rebuke by baring his buttocks at the Prince and Princess of Wales. In a later incident Mihaka attempted to crash into the Queen's motorcade; he was intercepted by police before this happened. In the Māori language, Queen Elizabeth II is sometimes referred to as te kōtuku rerenga tahi, meaning "the white heron of a single flight"; in Māori proverb, the rare white heron is a significant bird seen only once in a lifetime. which she wore when attending a pōwhiri, or Māori welcoming ceremony, also speaking partly in Māori. and postage stamps such as the Queen Elizabeth II definitive stamp. There are references to St Edward's Crown, on New Zealand's coat of arms, on various medals, and awards. These latter cases reflect the monarch's place as the formal head of the New Zealand royal honours system. As such, only he can approve the creation of an honour, which he does on the advice of the prime minister. Though the monarch himself formally appoints members to the various orders, the governor general administers most other responsibilities relating to New Zealand honours on the sovereign's behalf (such as investitures). It features the shield design of the New Zealand coat of arms in the form of an oblong or square. Superimposed in the centre is a dark blue roundel bearing an initial 'E' surmounted by a crown, all within a gold chaplet of roses. It remains one of the two national anthems, along with "God Defend New Zealand", but has been generally restricted to official occasions where the monarch, a member of the royal family, or the governor general is in attendance for a particular purpose. The right to declare a song a national anthem currently rests with the sovereign. Celebrations are mainly official, including the Birthday Honours list and military ceremonies.
Патшалық қамқорлығы бар ұйымдар
Меценаттық қолдау алу үшін ұйымның ұзақ мерзімді екендігін және өз саласындағы ең жоғары деңгейде екенін көрсетуі қажет. Корольдік Жаңа Зеландия қайтарылған әскери қызметшілер мен қызметкерлер қауымдастығы сияқты ұйымдар, «корольдік» префиксімен белгіленеді, әртүрлі монархтар мен олардың отбасыларынан меценаттық қолдау алған. Корольдік меценаттық қолдауды беру – монархтың жеке шешімі, алайда Мәдениет және мұра министрлігі ұйымдарға қолдау іздеуде көмектеседі.
To receive patronage, an organisation must prove to be long lasting, and to be of the highest standard in their field. These organisations, such as the Royal New Zealand Returned and Services' Association, signified by the prefix royal, have received patronage from various monarchs and their families. Royal patronage is the royal individual's decision to make, though the Ministry for Culture and Heritage will help organisations to seek patronage.
Талқылау
Екі елде де монархияның саяси қатысу деңгейі ұқсас болғанымен, Жаңа Зеландия монархиясын тоқтату және Жаңа Зеландия республикасын құру үшін, көршілес Австралиядағы республикашылдық қозғалысы күштірек болғандықтан, Жаңа Зеландияда монархияны жою жөніндегі агитация аз. Бұрынғы сауалнамалар көрсеткендей, австралиялықтардың көпшілігі республика құруды жақтаса, жаңа зеландиялықтар монархияны сақтауды қолдайды. Монархияны жақтаушылар Жаңа Зеландия үшін «монархия – мың жылдық конституциялық үкімет мұрасының және біздің даңқты өткенімізбен байланысымыздың тұжырымы» дейді. Қазіргі уақытта парламенттегі екі ірі саяси партия – Ұлттық партия мен Еңбек партиясы республика құру саясатын жарияламаған. Ұлттық партияның жарияланған қағидаларында «Елбасы ретінде біздің егемендігімізге адалдық» кіреді. 2008 жылы бұрынғы премьер-министр Джон Кей, сол кезде оппозиция басшысы, «жақын арада [республика] үлкен мәселе болады деп сенбеймін», бірақ республика «сөзсіз» болатынын айтты. Бұрынғы вице-премьер Майкл Каллен монархияны қолдайтынын мәлімдеді және 2004 жылы «қазіргі уақытта кабинеттегі монархистердің бірімін» деді. 2010 жылы ол бұл ұстанымын қабылдамады, Жаңа Зеландия королева билігі аяқталғаннан кейін республикаға қарай қозғалуы керек деп мәлімдеді. Жаңа Зеландияда осы мәселені талқылайтын және бұқаралық ақпарат құралдарында уақыт-уақыт осы тақырыпты көтеретін екі ерекше мүдделі топ бар: «Жаңа Зеландия монархиясы» және «Жаңа Зеландия республикасы». Монархияны жою үшін бірқатар құқықтық мәселелерді шешу қажет, бірақ осы мәселедегі қиындық деңгейіне қатысты екі тараптың пікірлері әртүрлі. Талқылаудың көп бөлігі егеменнің резервтік өкілеттіктеріне қатысты, сондай-ақ Жаңа Зеландияның әртүрлі аймақтарының бірдей егемендікті бөлісуіне (осы мәселелер республикашылдар тарапынан талқыланбауы «Жаңа Зеландиядағы республикалық талқылаулардың өзімшілдігі» деп сынға ұшырады). Кейбір ғалымдар үкіметтердің келісім міндеттемелерін орындаудан қашу үшін республикашылдықты пайдалануы мүмкін екеніне алаңдаса, ал басқалары, мысалы, «Жаңа Зеландия монархиясының» төрағасы Ноэль Кокс, республика үкіметті келісім бойынша міндеттемелерден босатпайды деп мәлімдеді. Бұл институт көптеген жаңа зеландиялықтардың, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын туғандардың қолдауына ие. Елизавета II-нің халық арасындағы беделі, сондай-ақ республика жағдайында Уайтанги келісімінің мәртебесі маори және басқа жаңа зеландиялықтарды алаңдатып, республиканың конституциялық формасының мәселесі шешілмегендіктен, республиканы қолдау халықтың үштен бірінен 40 пайызына дейін көтерілген жоқ. Сауалнамалар көрсеткендей, көптеген жаңа зеландиялықтар монархияны күнделікті өмірде маңызды емес деп санайды; 2002 жылы One News/Colmar Brunton сауалнамасы бойынша халықтың 58 пайызы монархияның өміріне ешқандай қатысы жоқ немесе аз ғана қатысы бар екенін айтқан. 2004 жылы National Business Review журналында жүргізілген сауалнамада респонденттердің 57 пайызы Жаңа Зеландия «болашақта» республика болады деп сенген. 2008 жылдың 21 сәуірінде «Жаңа Зеландия республикасы» ұйымы жүргізген сауалнамаға сәйкес, халықтың 43 пайызы принц Чарльз Жаңа Зеландияның патшасы болған жағдайда монархияны қолдайды, ал 41 пайызы сол сценарий бойынша республиканы жақтайды. 2010 жылдың қаңтар айында «The New Zealand Herald» газеті жүргізген сауалнамада, принц Уильям елге келген алдында, 33,3 пайызы принц Чарльзтың келесі монарх болуын қаласа, 30,2 пайызы принц Уильямды жақтаған. Респонденттердің 29,4 пайызы Елизавета патша қайтыс болған немесе орнынан кеткен жағдайда республика құруды жөн көреді. 2009 жылдың 14 қазанында Кит Локк парламентке монархия жөніндегі референдум өткізу туралы заң жобасын енгізді, ол депутаттардың заң жобаларының таңдауынан өтіп, заң шығару палатасына ұсынылды. Бұл заң жобасы тек Жаңа Зеландияда ғана күшіне енетіні, Кук аралдары мен Ниуэде әсер етпейтіні болжалды. Сапардан кейін «Жаңа Зеландия республикасы» ұйымы тапсырыс берген Curia Market Research компаниясының сауалнамасы бойынша респонденттердің 51 пайызы королева билігі аяқталғаннан кейін Чарльз патша болғанын қаласа, ал 41 пайызы республиканы қолдайды. Жаңа Зеландияда монархияны қолдау патша отбасына қызығушылық күшті болған кезде, патшалық сапарлар немесе патшалық үйлену сияқты маңызды оқиғалар болған кезде артады.
Despite a similar level of political involvement by the monarchy in both countries, there is less agitation for ending the monarchy of New Zealand and creating a New Zealand republic than in neighbouring Australia, where the republicanism movement is stronger. Past public opinion polls have shown that while the majority of Australians are in favour of a republic, New Zealanders on average favour retaining the monarchy. Supporters of the monarchy claim that for New Zealand, "monarchy summarises the inheritance of a thousand years of constitutional government and our links with a glorious past". Neither National nor Labour, the two major political parties currently in parliament, have a stated policy of creating a republic. The National Party's declared principles include "Loyalty to our Sovereign as Head of State". In 2008, former Prime Minister John Key, then Leader of the Opposition, said he is "not convinced [a republic] will be a big issue in the short term," but does believe that a republic is "inevitable." Former Deputy Prime Minister Michael Cullen declared that he supported the monarchy, stating in 2004 he was "a sort of token monarchist in the Cabinet these days". In 2010 he repudiated that stance, taking the view that New Zealand should move towards a republic once the Queen's reign ends. There are two special interest groups representing both sides of the debate in New Zealand and arguing the issue in the media from time to time: Monarchy New Zealand and New Zealand Republic. There are a number of legal issues to be addressed in order to abolish the monarchy, though individuals on both sides of the argument take a different view of the level of difficulty faced. Much of the debate focuses on the reserve powers of the sovereign; the relationship between the various regions of the Realm of New Zealand sharing the same sovereign (the absence of these matters from republican arguments having been criticised as a "self centredness of republican discussions in New Zealand" Some academics expressed concern that governments could use republicanism to evade treaty responsibilities, while others, such as Professor Noel Cox, Chairman Emeritus of Monarchy New Zealand, have argued a republic would not absolve the Government of its obligations under the treaty. The institution enjoys the support of most New Zealanders, particularly those born before the Second World War. With the popular approval of Queen Elizabeth II, and the position of the Treaty of Waitangi under a republic remaining a concern to Māori and other New Zealanders alike, as well as the question of what constitutional form a republic might take unresolved, support for a republic has been no higher than one third to 40 per cent of the population. Polls indicate that many New Zealanders see the monarchy as being of little day to day relevance; a One News/Colmar Brunton poll in 2002 found that 58 per cent of the population believed the monarchy has little or no relevance to their lives. National Business Review poll in 2004 found 57 per cent of respondents believed New Zealand would become a republic "in the future". On 21 April 2008, New Zealand Republic released a poll of New Zealanders showing 43 per cent support the monarchy should Prince Charles become king of New Zealand, and 41 per cent support a republic under the same scenario. A poll by The New Zealand Herald in January 2010, before a visit by Prince William to the country, found 33.3 per cent wanted Prince Charles to be the next monarch, with 30.2 per cent favouring Prince William. 29.4 per cent of respondents preferred a republic in the event Queen Elizabeth died or abdicated. On 14 October 2009, a bill put forward in parliament by Keith Locke to bring about a referendum on the monarchy was drawn from the ballot of members' bills and introduced into the legislative chamber. It had been presumed that this bill would have been binding in New Zealand only, having no effect in the Cook Islands or Niue. Following the tour, a poll by Curia Market Research commissioned by New Zealand Republic found 51 per cent of respondents wanted Charles as King once the Queen's reign ends, while 41 per cent supported a republic. Support for the monarchy in New Zealand tends to increase during times where there is considerable focus on the royal family, whether this be due to royal tours or significant events such as a royal wedding.
Тарих
XIX ғасырдың басында Лондонға сапарлаған кейбір маорилер британдық патша отбасымен танысты. Нгапухи тайпасынан шыққан Моэханга (немесе Те Маханга), Англияға алғаш келген маори, 1806 жылы король Георг III және королева Шарлоттамен кездескенін айтты. Монархпен кездескен басқа да басшылар (рангатира) қатарында 1820 жылы король Георг IV-пен кездескен Хонги Хика да болды. Лейтенант Джеймс Кук 1769 жылы алғаш рет Жаңа Зеландияға келді. Ол жағалаудың барлық бөлігін картаға түсіріп, Ұлыбритания королі Георг III атынан жерді уақытша иеленді. 1790 жылдан бастап Жаңа Зеландияға еуропалықтардың көшіп келуі арта түсті. Британ үкіметі капитан Уильям Хобсонды Гипстің басшылығымен генерал-губернатордың орынбасары ретінде Жаңа Зеландияға жіберді. Хобсонға маори басшыларының келісімімен британдық тәж үшін егемендік алу тапсырылды. Бұл 1917 жылы король Георг V-нің патенттік қағазы арқылы генерал-губернатор мен Атқару кеңесінің өкілеттіктерін, міндеттерін және жауапкершіліктерін белгілеуге негіз салды. Генерал-губернатор британдық кабинеттің кеңесімен тағайындалатын британдық тәждің өкілі болып қала берді. Жаңа Зеландияның толық тәуелсіздігі және Ұлыбританиямен және басқа елдермен егемендікті бөлісу тұжырымы конституциялық конвенциялар арқылы уақыт өте келе біртіндеп қалыптасты. 1917 жылдан бастап Лондонда өткен Империялық конференциялар сериясы 1926 жылғы Бальфур декларациясына әкелді. Декларацияда Ұлыбритания мен Доминиондар «Британ империясы шегіндегі автономды қауымдастықтар» ретінде қарастырылып, олардың мәртебесі тең, ішкі және сыртқы істерінің ешқандай саласында бір-біріне бағынышты емес, бірақ тәжге адалдықпен байланысқандығы айтылды. Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы, басқа доминиондардың генерал-губернаторлары сияқты, Жаңа Зеландия мен британ үкіметтері арасындағы дипломатиялық арна емес, монархтың тікелей өкілі болды. 1931 жылғы Вестминстер статуты арқылы тәж өзінің доминиондары арасында одан әрі бөлінді. Бұл британдық парламенттің заңы, ол Жаңа Зеландия мен басқа доминиондарға барлық мәселелерде өз заңдарын қабылдауға құқық берді, бірақ монархиялық титулдар мен мұрагерлік тізбегіне қатысты өзгерістерге бір-бірінің келісімін алуды талап етті. Британдық парламент доминион үшін өздігінен заң шығару құқығынан бас тартты, тек олардың өтініші болған жағдайда ғана. Жаңа Зеландия 1947 жылы Вестминстер статутын қабылдау туралы заңды қабылдағаннан кейін, 1947 жылы Статутты ратификациялады. 1967 жылға дейін Жаңа Зеландия премьер-министрлері генерал-губернаторларды тағайындау мәселесі бойынша британ үкіметімен кеңесетін дәстүр сақталды. Жаңа Зеландия монархиясы қазір тәуелсіз болғанымен, британдық монархиямен және оның тарихымен байланыс күшті. Мысалы, Жаңа Зеландияның үкіметтік ғимараттарында, соның ішінде Веллингтондағы Үкімет үйінде, ағылшын патшалары мен патшайымдарының көптеген портреттері ілулі тұр. Кейбір корольдік портреттерді генерал-губернатор Лорд Норри сыйға берген. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жаңа Зеландияның тәуелсіз монархия ретіндегі мәртебесінің алғашқы мысалдарының бірі 1953 жылы монархтың титулының өзгеруі болды. Ол кезде Елизавета II-нің титулы Ұлыбритания, Жаңа Зеландия және оның басқа да иеліктері мен территорияларының патшайымы болды.
In the early 19th century, some Māori who visited London were introduced to British royalty. Moehanga (or Te Mahanga) of Ngāpuhi, the first Māori to visit England, claimed to have met King George III and Queen Charlotte in 1806. Other chiefs (rangatira) to meet the monarch include Hongi Hika, who met King George IV in 1820. Lieutenant James Cook first sailed to New Zealand in 1769. There he mapped the entire coastline and tentatively claimed the land for King George III of the United Kingdom. Beginning in 1790, an increasing number of European settlers came to New Zealand. The British government despatched Captain William Hobson to New Zealand to be lieutenant governor under Gipps; Hobson was instructed to obtain sovereignty for the British Crown with the consent of Māori chiefs. This laid the foundation In 1917, letters patent of King George V set out the powers, duties and responsibilities of the governor general and the Executive Council. The governor general remained an appointee of the British Crown on the advice of the British Cabinet. The concept of a fully independent New Zealand sharing the person of the sovereign with the United Kingdom and other countries only emerged gradually over time through constitutional convention. A series of Imperial Conferences held in London, from 1917 on, resulted in the Balfour Declaration of 1926, which provided that the United Kingdom and the Dominions were to be considered as "autonomous communities within the British Empire, equal in status, in no way subordinate to one another in any aspect of their domestic or external affairs, though united by a common allegiance to the Crown". The governor general of New Zealand, as with all the other governors general of the Dominions, became the direct representative of the monarch in person, rather than a diplomatic channel between the New Zealand and British governments. The Crown was further separated amongst its dominions by the Statute of Westminster in 1931, an act of the British Parliament, which gave New Zealand and other dominions the authority to make their own laws in all matters, while requiring them all to seek each other's assent for changes to monarchical titles and the common line of succession. The British Parliament specifically gave up any claim to legislate for a dominion, save at its own request. New Zealand ratified the Statute in 1947, after the passing of the Statute of Westminster Adoption Act 1947. A convention persisted that New Zealand prime ministers consulted the British government on the appointment of governors general until 1967. Although the New Zealand monarchy is now independent, there remains a strong association with the British monarchy and its history. For example, there are many portraits of earlier (pre 1840) English kings and queens in New Zealand government buildings, including Government House, Wellington. Several royal portraits were gifted by Governor General Lord Norrie. One of the first post Second World War examples of New Zealand's status as an independent monarchy was the alteration of the monarch's title in 1953. Elizabeth II's title at that time was Queen of the United Kingdom, New Zealand and Her Other Realms and Territories.|group=n