Кіріспе
Гватемала президенті 1986-1991 жылдар аралығында. Марко Винисио Сересо Аревало (26 желтоқсан 1942 жылы туған) – Гватемаланың 40-шы президенті, 1986-1991 жылдар аралығында қызмет еткен. Сондай-ақ, ол 2017 жылдан 2021 жылға дейін Орталық Америка интеграциялық жүйесінің (SICA) бас хатшысы болып жұмыс істеді.
Marco Vinicio Cerezo Arévalo (born December 26, 1942) is a Guatemalan politician who served as the 40th president of Guatemala from 1986 to 1991. He also served as the Secretary General of the Central American Integration System (SICA) from 2017 to 2021.
Мансап
Серезо Гватемала қаласында, Жоғарғы Сот судьясы Марко Винисио Серезо Сиерраның ұлы болып дүниеге келді және танымал либералды отбасынан шыққан. 1962 жылы ол Гватемалалық Сан-Карлос университетінің (USAC) студенттерінің қатарында болды, ол Мигель Идигорастың үкіметіне қарсы ұлттық наразылықтарда маңызды рөл атқарды. 1964 жылы Гватемалалық Христиан-демократтар партиясына (ХДП) қосылды, бұл партияға 1966 жылғы сайлауға қатысуға тыйым салынған еді. 1968 жылы USAC-де сот ғылымдары бойынша бітірді, сол жылы ХДП ресми түрде заңдастырылды және 1970 жылы партияның хатшысы болып тағайындалды. Саяси жағдайдың өте шиеленіскен болуына байланысты, Серезо сол кезден бастап тұрақты күзет алуға мәжбүр болды. 1981 жылдың ақпан айында, жасалған үш қастандық арасындағы ең ауыр саналатын оқиғада, оның көлігіне қол гранаталарымен және пулеметтен оқ жаудырылды. 1974 жылы ХДП генерал Эфраин Риос Монтты президенттікке қолдаған коалицияның құрамына кірді. Алдамшылыққа күдік туғаннан кейін Риос Монт Кьелл Эухенио Лаугерудке ұтылып қалды. Серезо Ұлттық Конгресс депутаты болып сайланды, онда ХДП 14 орынмен оппозициядағы ең ірі партия атанды. 1978 жылы ХДП кандидаттығын ұсынған генерал Рикардо Пералта Мендес Фернандо Ромео Лукас Гарсиядан кейін екінші орын алды. Лукас Гарсия билікте болған кезеңде ХДП-нің 150 мүшесі қаза тапты. Конгрестің және партияның үш аман қалған мүшесі тыйым салынғандықтан емес, өміріне қауіп төндіргендіктен жасырынуға мәжбүр болды. Алайда, Серезо 1982 жылдың наурыз айында өткен сайлауда оппозициялық кандидат Алехандро Малдонадо Агирреге қолдау көрсетті, бірақ ол ресми кандидат Анхель Анибал Геварадан жеңіліс тапты. Алдамшылыққа күдікпен қараған Малдонадо, Серезо және олардың жақтастары сайлау нәтижесін жоққа шығару науқанын бастады. Бұл нәтиже мәнсіз болды, өйткені Эфраин Риос Монт төңкеріс жасап билікті басып алды, ал ХДП және Серезо бастапқыда оны қолдады. Бірақ ауылдағы репрессиялардың күшейіп, одан да маңыздысы, Риос Монттың евангелисттік, мессиандық, қайта туылған христиандықты фанатикалық түрде уағыздауы анық болғанда, Серезо режимге қолдауын кері алып, жаңа сайлау талап етті. 1983 жылы генерал Оскар Хумберто Мехиа тағы бір төңкеріс жасап билікті басып алды, оған Серезо сақтықпен қолдау көрсетті. 1984 жылғы Ұлттық Конгресс сайлауында ХДП 21,2% дауыс алып, 88 орынның 20-сын жеңіп, ең ірі партия атанды. Осы жетістікке қол жеткізгеннен кейін ХДП 1985 жылғы президенттік сайлауда Серезоны кандидат ретінде ұсынуға шешім қабылдады. Ол Біріккен Гватемалалық Ұлттық Революционерлер (БҰҰР) тобымен келіссөздер жүргізу идеясын ілгерілетуді бастады, бұл топ Гватемаланың үш негізгі партизандық ұйымын біріктіретін ұйым еді.
Төраға (1986-1991)
1985 жылғы 3 қарашадағы президент сайлауының бірінші турында Церезо 38,6% дауыспен жеңіске жетті. 8 желтоқсанда өткен екінші турда ол 68,4% дауыспен Хорхе Карпиодан басым түсті. DCG Конгрестегі 100 орынның 51-ін және ел бойынша көптеген муниципалитеттерде көпшілікті құрады. Ол 1966 жылдан бері демократиялық жолмен сайланған тұңғыш президент және азамат болды. Өзінің инаугурациясында, халық үлкен үмітпен күткен сәтте, ол оңшылдардың қараңғы күштері мемлекеттік тәртіпті немесе мемлекетті бұза алмайтынын қамтамасыз етуге уәде берді. Ол өзінің алғашқы 126 күнінде Гватемаланың жағдайын өзгертуге міндеттенді. Президенттік қызметінің басындағы алғашқы қадамдарының бірі – армия штабының бастығы және адам құқықтарын бұзуда күдіктелген Родольфо Лобос Замораны зейнетке шығару, сондай-ақ Хайме Эрнандес Мендесті қорғаныс министрі етіп тағайындау болды, бұл армиямен «күш сынасып көру» деп сипатталды. Бұған жауап ретінде Гватемала қауіпсіздік күштері көптеген соттан тыс кісі өлтірулерді жасады, нәтижесінде террордың жаңа толқыны пайда болды. Оның билігінің басты тақырыбы елдегі террор күштерімен күрес болуға тиіс еді. Americas Watch халықаралық ұйымының мәліметінше, 1986 жылы соғыста айына 100-ге жуық адам қаза тапты. Церезо Гватемаланың көршілес Ел-Сальвадор мен Никарагуадағы азаматтық соғыстарға қатыспауын жариялады. Ол Орталық Америка Парламенті идеясын ынталы түрде қолдады. 1987 жылы Эскипуласта Орталық Америка интеграциясы мәселесі бойынша екі маңызды конференция өтті. 1987 жылдың 11 қыркүйегінде ол Ұлттық келісім комиссиясын (CNR) құрды, ал 7 қазанда URNG мен үкімет арасында келіссөздер басталды. Екі күннен кейін келіссөздер сәтсіз аяқталды, себебі үкімет URNG талаптарын қабылдаудан бас тартты. Осыған байланысты Церезо АҚШ-тан қарулы күштердің қарсы көтеріліс күшін күшейту үшін қосымша әскери көмек сұрады. 28 қазанда Конгресс жалпы саяси кешірім жасады. Церезоға қарсы жасалған қастандықтар мен оның өлтірілуі мүмкін деген қауесеттердің арасында көптеген адамдар оны әлсіз және тиімсіз деп санады. 1988 жылдың 11 мамырында екі полковник билікті басып алуға тырысқаннан кейін, 19 мамырда Әуе күштері бірлігі үкіметке бірқатар талаптар қойды, олардың ішінде КСРО жақтас елдермен байланысты үзу, URNG-мен кез келген байланысты тоқтату, жабдықтарды жақсарту үшін көбірек қаржы және көптеген жергілікті саясаткерлерді қызметтен шеттету талаптары болды. Церезо төңкерілген жағдайды болдырмау үшін әскерилердің кейбір талаптарына мойынсұнуға мәжбүр болғанын мойындады. Тамыз айында бензин мен басқа да отын бағасын либерализациялауға наразылық білдіріп, үш апталық жалпы ереуіл өтті. 1989 жылы саяси жағдай нашарлады, жылдың бірінші жартысында 1600 адам өлтірілді, 800 адам ұрланды немесе жоғалып кетті. Бұл саяси зорлық-зомбылық пен күдіктелген соттан тыс оңшыл күштер мен URNG арасындағы жасырын соғысқа байланысты болды. 9 мамырда тағы бір төңкеріс әрекеті сәтсіз аяқталды, ал қылмыскерлер сол жылдың қарашасында ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылды, бірақ келесі жылдың қаңтарында апелляциялық сот шешімімен босатылды. 1 тамызда DCG бас хатшысы Данило Барильястың қазасы орын алды. Алайда 25 тамызда Церезо президенттік өкілеттігінің қалған 500 күнінде демократияны нығайту арқылы мемлекеттік басқаруды жаңартуға уәде беріп қайта оралды. Гватемала содан бері демократиялық ел болып қала берді. 1990 жылдың мамыр айында Церезо әкімшілігі мен URNG Мадридте маңызды келісімге қол қойды, ол алдағы сайлауға кедергі келтірмеуге уәде берді. Осы жетістігінің арқасында Церезо өзінің президенттік кезеңін оңды бағалай алатынын сезінді. Ол билікті өзінің ізбасары Хорхе Серраноға тапсырды, бұл 1951 жылдан бері бірінші демократиялық билік алмасуы болды. DCG президенттік сайлауда нашар нәтиже көрсетті, оның үміткері Альфонсо Кабрера Идальго бірінші турдан өтпеді. Осыған қарамастан, олар Ұлттық Конгресте 27 орынға ие болды. Сол жылы, кеңестік-гуатемалалық дипломатиялық қарым-қатынастардың жақсаруының бір бөлігі ретінде, Церезо Гватемалаға белгілі орыс тіл білгіші және эпиграф Юрий Кнорозовты шақырып, оған медаль табыс етті. Кнорозов майя иероглифтерін түсіндіруде маңызды рөл атқарды, сондықтан ғалым бұрынғы майя өркениетінің жерлерін зерттеуге мүмкіндік алды. 1 желтоқсанда солдаттар тобы Солола департаментіндегі Сантьяго Атитлан қаласында 24 шаруаны қырғынға ұшыратты. Бұл оқиғаға байланысты АҚШ Гватемалаға әскери көмекті тоқтатты. Президент Церезо ауылдағы адам құқықтарын бұзуға себеп болған бұрынғы төңкерістерді қолдағанмен, өзі қырғынды тоқтатқанын мәлімдеді.
Төрайымнан кейінгі кезең
1991 жылы Серезо Орталық Америка Парламентіне алғашқы бес жылдық мерзімінде депутат болып сайланды. Ол осы лауазымдағы иммунитеті мен бұрынғы президент болғандықтан түрлі айыптаулардан қашу үшін пайдаланды деген айып тағылды, оның ішінде Иордания аралын сатып алудағы алаяқтық, Мырна Мак Чангты өлтіру фактісін жасыру және Церезоның ұлы Марко Винисио Церезо Бландонға тиесілі консервациялық ұйымға үлкен жер учаскесін беру. 1999 жылғы сайлауда, DCG президенттікке үміткерді ұсынбаған жалғыз сайлауда, Серезо партиясы ұтқан Ұлттық Конгресс орындарының бірін жеңіп алды. 2003 жылғы қарашада өткен сайлауда ол 2004-2008 жылдарға Конгресс депутаты болып қайта сайланды, бұл жолы DCG-нің жалғыз депутаты ретінде. 2007 жылғы жалпы сайлауда Серезо Конгресстегі мандатын жоғалтты, ал партиясы бірде-бір орын алған жоқ. Оның ұлы, сондай-ақ Винисио Церезо президенттікке кандидат болды, бірақ дауыстардың 1 пайызынан да аз жинады. Қазір Винисио Церезо Орталық Американы интеграциялауды одан әрі дамыту мақсатында Ескипулас процесіне және Ескипулас I және II конференцияларын жалғастыратын Ескипулас III конференциясына байланысты «Ескипулас» атты үкіметтік емес ұйым құруда, оған Олинда Салгуэро жетекшілік етеді. Ол сонымен қатар саяси кеңесші болып жұмыс істейді. 2017 жылдың 29 маусымында Коста-Риканың Сан-Хосе қаласында өткен 49-шы отырыста оның Орталық Америка интеграциялық жүйесінің (СИКА) Бас хатшысы болып тағайындалғаны жарияланды. Гватемала үкіметі 2017 жылдың 7 тамызында Эскипулас II келісімдерінің жылдығына орай оны Бейбітшілік елшісі деп тағайындады.