Кіріспе

Украинаның валютасы – гривна (/(//h//ə//)/'/r//ɪ//v//n//i//ə/ (hə)RIVneeə; [[wikt:гривня , : грн hrn; таңбасы: ₴; коды: UAH). 1996 жылдың 2 қыркүйегінен бері ол Украинаның ұлттық валютасы болып табылады. Гривна 100 копийкаға бөлінеді. Оның аты Киев Русі кезінде қолданылған салмақ бірлігінен шыққан.

Этимология

XI ғасырда Киев Русінің валютасы гривна болды. Бұл сөздің славян тіліндегі "грива" сөзінен шыққандығы айтылады; оны украин, орыс, болгар және серб-хорват тілдеріндегі грива (грива, "жал" деген мағынада) сөзімен салыстыруға болады. Бұл, әдетте күміс немесе алтыннан жасалған, мойынға тағылатын құнды затты білдірген болуы мүмкін, және болгар мен серб тілдеріндегі "гривна" (гривна, "білезік") сөзімен байланысты болуы да мүмкін. Бұл сөз, белгілі бір салмақтағы күміс немесе алтын құймаларын сипаттау үшін қолданылған.

Көптік санның түрлері

Гривнаның номинативтік көпше түрі гривні (гривні), ал родительный көпше түрі гривень (гривень). Украин тілінде 2, 3 немесе 4-ке бітіп тұратын сандар үшін номинативтік көпше түрі қолданылады, мысалы, екі гривні (дві гривні, "2 гривні"), ал 5-тен 9-ға дейін және 0-ге бітіп тұратын сандар үшін родительный көпше түрі қолданылады, мысалы, жүз гривень (сто гривень, "100 гривень"); 1-ге бітіп тұратын сандар үшін номинативтік жекеше түрі қолданылады, мысалы, жиырма бір гривня (двадцять одна гривня, "21 гривня"). Бұл ережеден 11, 12, 13 және 14-ке бітіп тұратын сандар ерекшеленеді, олар үшін де родительный көпше түрі қолданылады, мысалы, он екі гривень (дванадцять гривень, "12 гривень"). Бөлімшесінің жекеше түрі копійка (kopiyka), номинативтік көпше түрі копійки (kopiyky) және родительный түрі копійок (kopiyok) болып табылады.

Валюта белгісі

Гривна белгісі – украин тіліндегі екі есе көлденең сызығы бар He (г) әрпі (₴), ол тұрақтылықты білдіреді. Бұл символ иен, қытай юаны (¥, ортақ символ), евро (€) және үнді рупиясы (₹) сияқты басқа валюта белгілерінде де қолданылады. Белгі Юникод 4.1 стандартында U+20B4 ретінде тіркелді және 2005 жылы жарияланды. Қазіргі таңдағы көптеген жүйелерде қолдау көрсетіледі. Украинада гривна белгісі қолжетімді болмаған жағдайда, кириллицадағы "грн" аббревиатурасы қолданылады (оны "hrn" деп транслитерациялауға болады).

Тарих

Киев Русінде гривна деп аталатын валюта қолданылған. Ресейден тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Украина Ұлттық Республикасы өз валютасын Киев Русінің гривнасының үлгісімен гривна деп атады, оның дизайнын Георгий Нарбут жасады. Карбованец 1919 жылдан 1920 жылға дейін қолданыста болды, содан кейін Украинаның КСРО құрамына енуінен кейін оны кеңес рублімен алмастырды. Карбованец Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Украинаны фашистік әскерлер басып алғанда қайтадан қолданысқа енгізілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңес рублі қайта оралды. Карбованеттің үшінші нұсқасы 1992 жылы рубльмен тең құнмен алмастырылды. КСРО ыдырағаннан кейін 1990 жылдардың басында карбованец гиперинфляцияға ұшырады. 1996 жылдың қыркүйегінде карбованец 1 гривнаға 100 000 карбованец есебімен гривнамен алмастырылды. Гривнаны енгізу жасырын түрде жүзеге асырылды. Ол 1996 жылғы 26 тамыздағы Президенттің Жарлығымен бекітілді, ол үш күннен кейін жарияланды. Өтпелі кезеңде, 2-16 қыркүйек аралығында гривна мен карбованецтердің екеуі де қолданылуы мүмкін болды, бірақ қалдық ақша гривнамен ғана берілді. Барлық банк шоттары автоматты түрде гривнаға ауыстырылды. Өтпелі кезеңде карбованеттердің 97% айналымнан алынды, оның 56% валюта реформасының алғашқы бес күнінде алынды. 2014 жылдың 21 наурызында ол ресейлік рубльмен алмастырылды. Бірақ Донецк пен Луганск сепаратистік мемлекеттері бақылауындағы Донбасс аймақтарында төмен номиналды ресейлік рубльдің жетіспеуіне байланысты гривна 2022 жылға дейін басым валюта болып қала берді.

Қазіргі сериялар

Номиналы мен өлшемдері СуретіНегізгі түсіСипаттамаШығарылған күніАйналымнан алынған күніАлдыңғы жағыАртқы жағыСу таңбасыАлдыңғы жағыАртқы жағы₴1 118 × 63 мм Сары көкКиев князі Владимир Великий (шамамен 958–1015), Новгород князі және Киевтің ұлы князіКиевтік Русьтің билеушісі (980–1015)Киевтегі Владимир I қамалының қабырғасы22 мамыр 20061 қазан 2020₴2 118 × 63 мм ТерракоттаНовгород князі және Киевтің ұлы князі Ярослав Мұдрый (шамамен 978 – 1054)Киевтік Русьтің билеушісі (1019–1054)Киевтегі Әйгілі София соборы24 қыркүйек 2004₴5 118 × 63 мм КөкУкраина гетманы Богдан Хмельницкий (шамамен 1595–1657)Суботов ауылындағы шіркеу14 маусым 2004₴10 124 × 66 мм Қызыл Иван Мазепа (1639–1709), Украина гетманыКиев-Печерск Лаврасының Әйгілі Домостроитель соборы1 қараша 2004₴20 130 × 69 мм ЖасылЖазушы және саясаткер Иван ФранкоЛьвов опера және балет театры25 қыркүйек 2018Ағымдағы₴50 136 × 72 мм КүлгінТарихшы және саясаткер Михаил Грушевский (1866–1934)Киевтегі Орталық Рада ғимараты ("Мұғалімдер үйі")20 желтоқсан 2019₴100 142 × 75 мм ЗәйтүнАқын және суретші Тарас ШевченкоКиев Тарас Шевченко атындағы Ұлттық университеті9 наурыз 2015₴200 148 × 75 мм ҚызғылтЛеся Украинка (1871–1913), ақын және жазушыЛутск қамалының кіреберіс мұнарасы25 ақпан 2020₴500 154 × 75 мм ҚоңырФилософ және ақын Григорий СковородаКиев университеті Могила академиясы11 сәуір 2016₴1,000 160 × 75 мм КөкТарихшы, философ, табиғаттанушы және ғалым Владимир ВернадскийУкраина Ұлттық ғылым академиясы25 қазан 2019

Валюталық бағамдар

Ресми НБУ бағамы 1 АҚШ долларына 1,76 грн болды. 1998 жылғы Азия қаржы дағдарысынан кейін валюта 2000 жылдың ақпан айында 5,6 грн = 1,00 АҚШ долларына дейін құнсыздалды. Кейіннен айырбас бағамы шамамен тұрақты болып, 1 АҚШ долларына 5,4 гривна болды және 2005 жылдың 21 сәуірінен 2008 жылдың 21 мамырына дейін 1 АҚШ долларына 5,05 гривна болды. 2008 жылдың қазан айының ортасында Украинаны қатты соқтырған әлемдік қаржы дағдарысы барысында жылдам девальвация басталды, гривна 2008 жылдың 23 қыркүйегінде 1 АҚШ доллары үшін 4,85 гривнадан 2008 жылдың 19 желтоқсанында 1 АҚШ доллары үшін 7,88 гривнаға дейін 38,4% құлдырады. Тұрақсыз кезеңнен кейін АҚШ долларына 8 гривна жаңа бағам орнатылды, ол бірнеше жыл бойы сақталды. 2012 жылы, евро және басқа еуропалық елдердің валюталары доллармен салыстырғанда еуропалық қарыз дағдарысынан кейін әлсіреп, 2012 жылдың ортасында бағам бір доллар үшін шамамен 8,14 гривна болды. 2014 жылдың 7 ақпанынан бастап Украинадағы саяси тұрақсыздықтан кейін Украина Ұлттық Банкі валютаның тұрақты бағасын Forex нарығында қамтамасыз ету үшін ХВҚ талаптарын орындауға және валютаның тұрақты бағасын қамтамасыз етуге тырысу үшін гривнаны ауыстырып, ауытқуы бар/айналы валютаға айналдырды. 2014 және 2015 жылдары гривна АҚШ долларына қатысты шамамен 70% құнын жоғалтты, валюта 2015 жылдың ақпан айында бір доллар үшін 33 гривнаға дейін төмендеді. 2019 жылдың 31 шілдесінде банкаралық валюта нарығында гривнаның АҚШ долларына бағамы 3 жылдағы ең жоғары деңгейге - 24,98 гривнаға дейін нығайды. Ресейдің Украинаны басып алуынан кейін гривнаның ресми айырбас бағамы АҚШ долларына 29,25 гривна және еуроға 33,17 гривна болды. 2022 жылдың 21 шілдесінде қара нарыққа сәйкестендіру үшін АҚШ доллары үшін 36.5686 гривнаға дейін құнсыздалды. Халықаралық орта нарықтағы валюта бағамы ауытқуы мүмкін, бірақ гривнаның бағамы ресми бағамнан сәл төмен.

USD EUR RUB CHF BTC 2000 5.3345 4.9415 3.2246 2001 5.4125 4.4860 3.1871 2002 5.3304 5.0023 3.4288 2003 5.3318 6.1980 3.9614 2004 5.3072 6.9395 0.1986 4.2818 2005 5.2799 6.1312 0.1805 4.1275 2006 5.0500 6.3620 0.1843 4.0278 2007 5.0500 7.0010 0.1943 4.2116 2008 6.8777 8.9879 0.2433 4.8609 2009 7.7038 11.2046 0.2619 7.1950 0.0000 2010 7.9356 10.5329 0.2610 7.6261 3.2992 2011 7.9930 11.0921 0.2720 9.0141 105.3409 2012 7.9880 10.2706 0.2570 8.5208 38.6018 2013 7.9930 10.6122 0.2510 8.6233 1,573.15 2014 12.2967 15.7159 0.3110 12.9501 5,428.19 2015 21.5751 24.2287 0.3620 22.6973 7,956.56 2016 25.2860 28.2919 0.3830 25.9546 13,427.58 2017 27.1194 30.0042 0.4560 26.9990 115,302.94 2018 27.4550 32.1429 0.4360 27.8305 219,979.42 2019 24.4558 28.9518 0.3990 26.0025 189,893.73 2020 25.4555 30.7900 0.3740 28.7600 313,830.20 2021 27.7235 32.3100 0.3700 29.8600 1,304,733.15 2022 34.5886 35.9210 0.4476 35.5610 815,943.77 2023 36.4136 38.3263 0.4054 40.1478 1,052,340.81 2024 38.3109 41.5476 0.4189 43.6031 1,818,454.39