Кіріспе

Неміс-американдық бизнесмен, саясаткер Вернер Майкл Блюментал (3 қаңтар 1926 жылы туған) – неміс-американдық бизнес-лидер, экономист және саяси кеңесші. 1977 жылдан 1979 жылға дейін президент Джимми Картер басқаруы кезінде АҚШ қазынашылық министрі қызметін атқарды. Он үш жасында Блюменталь 1939 жылы еврей отбасымен бірге нацистік Германиядан құтылуға асықты. Ол Екінші дүниежүзілік соғысты 1947 жылға дейін Жапония басып алған Шанхай геттосында өткізуге мәжбүр болды. Содан кейін ол Сан-Францискоға барып, оқу үшін түрлі жұмыстар істеді. Ол колледжге түсіп, Калифорния университетін (Беркли) және Принстон университетін халықаралық экономика мамандығы бойынша бітірді. Мансабында ол бизнес және мемлекеттік қызмет салаларында белсенді болды. Жаңадан сайланған президент Джимми Картердің кабинетіне тағайындалғанға дейін Блюменталь табысты бизнес-лидер болды және президенттер Джон Ф. Кеннеди мен Линдон Джонсон басқаруында әкімшілік лауазымдарды иеленді. Картер әкімшілігінің мүшесі ретінде ол экономикалық саясатты жолға салуға көмектесті және Қытаймен қарым-қатынасты жаңартқанға қатысты. Ол отставкаға шыққаннан кейін Burroughs Corporation және Unisys компанияларының төрағасы және бас директоры болды, содан кейін Берлиндегі қайта жаңартылған еврей мұражайының директоры болып он жеті жыл қызмет етті. Ол «Көрінбейтін қабырға» (1998, Counterpoint Press) және «Сүргіннен Вашингтонға дейін: ХХ ғасырдағы көшбасшылық туралы естеліктер» (2013, The Overlook Press) кітаптарының авторы. Блюментал – қазіргі уақытта тірі АҚШ кабинетінің ең ескі мүшесі.

Ерте өмір және білім

Блюменталь Веймар Республикасының Ораниенбург қаласында (қазіргі Германия), Роза Валери (туған аты Маркт) мен Эвальд Блюментальдың ұлы болып дүниеге келді. Оның отбасы киім дүкенінің иесі болғандықтан, орташа жағдайда өмір сүрді. Анасы олардың қалған ақшасына Қытайдың Шанхай қаласына виза талап етпейтін ашық портына билет сатып алды. Олар 1939 жылы соғыс басталмас бұрын, жолаушы тасымалдайтын жүк кемесімен Германиядан қашып кетті. Оның білімі үздіксіз болған жоқ, ал күнкөріс күресі ата-анасының ажырасуына себеп болды. 1945 жылдың жазында Тынық мұхитындағы соғыс аяқталғаннан кейін, американдық әскерлер Шанхайға енді. Ол АҚШ Әуе күштерінде қойма жұмысына қабылданып, тіл білу дағдыларының арқасында пайда тапты. Білімі шектеулі және енді елсіз босқын болған ол өзін көрсетуге тырысты: «Мен осы елге келіп, өзімде қабілет пен талант бар екенін сезіндім. Көп оқыдым. Адамдармен сөйлестім. Бір нәрсе жасағым келді. Мен өзімді жақсы ұстай алатынымды түсіндім». 1952 жылы Блюменталь АҚШ азаматы болды. Көріну үшін әйелі хатшы болып жұмыс істесе, ол 1954 жылдан 1957 жылға дейін Принстон университетінде экономика пәнінен сабақ берді. Оның кандидатурасы бірауыздан мақұлданды. Блюменталь Картермен 1975 жылы Жапонияда өткен Үшжақты комиссияның мәжілісінде танысты. Ол Картердің Экономикалық саясат тобының (ЭПГ) төрағасы болғанымен және Картердің басты экономикалық саясатқа жауапты шенеуілі болғанымен, экономикалық саясатты анықтауға немесе әкімшіліктің басты экономикалық өкілі ретінде мойындалуға мүмкіндік алған жоқ. Оның орнына ол рөлді президентке жақын адамдармен бөлісуге мәжбүр болды, бұл сырттан келгендердің арасында шатасу тудырып, Блюментальдың тиімділігін төмендетті. Блюменталь олардан әскерді «қанша тез болса, сонша жақсы» кері қайтаруды сұрады, себебі бұл «ірі соғысқа қауқып төндіреді». Кацтың айтуынша, қытайлықтар Блюментальдың сөзіне қатты әсер етті. Оның сөзінің нәтижесі белгісіз болғанымен, қытай әскері оның сапарынан кейін бірнеше аптадан соң қайтарылды. 1979 жылдың шілдесінде Картер елдің экономикалық және энергетикалық дағдарысын шешу үшін қадамдарын жариялады және сонымен бірге Блюментальды қоса алғанда, кабинет мүшелерінің бесеуін отставкаға кетуге шақырды. Ол 1980 жылы «Барроуз» корпорациясына вице-президент болып қосылды, ал бір жылдан кейін басқарма төрағасы болды. Компания «Sperry Corporation»-пен біріктірілгеннен кейін 1986 жылы «Unisys Corporation» болып қайта құрылды, ал Блюменталь оның төрағасы және бас атқарушы директоры (CEO) болды. Ол 1990 жылға дейін «Unisys» компаниясында жұмыс істеді, содан кейін бірнеше жылғы зығырлықтан кейін Нью-Йоркте орналасқан «Lazard Freres & Company» инвестициялық банкінде шектеулі серіктес болды. Бос уақытында ол Принстон университетінде экономика курстарын оқытты. 2016 жылдың сәуірінде ол 2016 жылдың маусымында өтетін референдум алдында Ұлыбританияның Еуропалық Одақтың құрамында қалуын қолдауға шақырған сегіз бұрынғы қазынашылық хатшысының бірі болды.

Берлиннің еврей мұражайы

1997 жылы Блюменталь Германия Федералдық Республикасының жаңа астанасы Берлиндегі еврей мұражайының негізін қалаушы директоры болды. Ол сол жылдың желтоқсан айында Берлин қаласының шақыруын қабылдап, Берлин еврей мұражайының президенті және бас директоры қызметін атқарды. Берлиндегі алғашқы еврей мұражайы 1933 жылы құрылған, бірақ 1938 жылы нацистік режим таратып жіберді. Жаңадан құрылған мұражайда 2000 жылдық неміс-еврей тарихының, соның ішінде Холокосттың трагикалық беттері туралы құжатталған көрмелер ұсынылған. Бұл Еуропадағы ең ірі еврей мұражайы. Мұражайдың 2001 жылы аяқталып, ашылуы оның жетекшілігінің нәтижесі болды. Жоба Германияда және одан тыс жерлерде кең назар аударды. 1999 және 2006 жылдары Блюменталь Германия Федеративтік Республикасына қызметтері үшін Германияның жоғары ордендерімен марапатталды, бұл Берлиндегі жұмысын мойындау болды.

Жеке өмір

Ол колледжде оқып жүргенде мұғалім Маргарет Айлин Поллиге үйленді; олардың үш қызы болды: Энн, Джилл және Джейн. Қазіргі уақытта ол Нью-Джерси штатының Принстон қаласында екінші әйелі Барбарамен (Беннеттен туған) тұрады, олардың Майкл есімді ұлы бар. 2008 жылы ол Демократиялық ұлттық конвенцияға делегат болып сайланды және сол кездегі сенатор Барак Обаманы қолдауға уәде берді. Блюменталь 2020 жылы «Холокосттан Harbor» деректі фильмінде көрсетілген.

Марапаттар мен құрметтер

Нью-Йорктегі Халықаралық орталықтың «Үздік сыйлығының» иегері. 1980 жылы Блюментал «Horatio Alger Association of Distinguished Americans» ұйымынан Horatio Alger сыйлығын алды. 1999 жылы төзімділікті және әлеуметтік әділдікті қолдаған гуманитарлық қызметі үшін Лео Бэк медалімен, сондай-ақ Германия Федеративтік Республикасының Ұлы Еңбек орденімен марапатталды. 2002 жылы Гёте медалі, Берлиннің мәдениет сыйлығы және Берлиннің Еңбек медалімен марапатталды. 2013 жылы Люциус Д. Клей медалімен және Адамдық қадір-қасиет үшін Роланд Бергер сыйлығымен марапатталды. 2014 жылы ол Толеранттылық және азаматтық батылдық үшін Нахама сыйлығын алды, ал 2015 жылы Берлин еврей мұражайының Толеранттылық және өзара түсіністік сыйлығын алды. 2015 жылы ол Берлиннің және туған қаласы Ораниенбургтің құрметті азаматы болып сайланды. Блюментал АҚШ-тың жетекші университеттерінен көптеген құрметті ғылыми дәрежелерге ие. 1979 жылы Принстон университетінің көрнекті қоғамдық қызметі үшін «Мэдисон» медалімен марапатталды.