Кіріспе

Қару ретінде қолданылатын патогендер – зиянды биологиялық агенттер. Биологиялық қару – қару ретінде пайдаланылатын патогендер. Тірі немесе көбейіп жатқан патогендерден өзге, токсиндер мен биотоксиндер де биологиялық агенттерге жатады. Бүгінгі күнге дейін 1200-ден астам түрлі, қару ретінде қолданылуы мүмкін биологиялық агенттер сипатталған және зерттелген. Кейбір биологиялық агенттер адам денсаулығына түрлі жолдармен зиян келтіруі мүмкін, олар жеңіл аллергиялық реакциялардан бастап, ауыр медициналық жағдайларға, соның ішінде ауыр жарақаттарға, сондай-ақ қатыгез немесе тұрақты мүгедектікке, тіпті өлімге де әкелуі мүмкін. Осы организмдердің көпшілігі табиғи ортада кең таралған, олар суда, топырақта, өсімдіктерде немесе жануарларда кездеседі. Биологиялық агенттерді қолдануды немесе таратуды жеңілдету үшін оларды "қаруландыруға" болады. Гендік модификация олардың қабілетсіздендіретін немесе өлімге әкелетін қасиеттерін күшейтуге, немесе оларды дәстүрлі емдеулерге немесе профилактикалық шараларға төзімді етуге мүмкіндік береді. Көптеген биологиялық агенттер жылдам көбейіп, көбею үшін минимал ресурстарды қажет ететіндіктен, олар түрлі кәсіби орталарда да қауіпті болып табылады.

Заңдық

1997 жылдан бері АҚШ заңдары АҚШ Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаменті немесе АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі белгілеген, "халық денсаулығы мен қауіпсіздігіне ауыр қауіп төндіру мүмкіндігі бар" биологиялық агенттердің тізімін ресми түрде "ерекше агенттер" деп жариялады. Оларды иелену немесе тасымалдау қатаң түрде бақыланады. Ерекше агенттер "HHS ерекше агенттері мен токсиндері", "USDA ерекше агенттері мен токсиндері" және "Қайталасатын ерекше агенттер мен токсиндері" болып бөлінеді.

Реттеушілік

АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) биологиялық агенттерді үш санатқа бөледі: А, В және С санаттары. А санаты агенттері АҚШ үшін ең үлкен қауіпті құрайды. А санаты агенті болу критерийлері жоғары деңгейдегі ауру және өлім-жітім көрсеткіштері; таралу мен жұқтырудың оңайдығы; халық арасында үлкен қорқыныш тудыру қабілеті; және денсаулық сақтау органдарының жауап беруі үшін қажетті арнайы шараларды қамтиды. А санаты агенттеріне көкжар, ботулизм, оба, шаңқа ауруы және вирустық геморрагиялық қызбалар жатады.

Әскери маңызы бар биоагенттердің тізімі

Келесі патогендер мен токсиндер әлдебір елдердің бірі белгілі бір уақытта қару ретінде пайдаланылды. Қолданылатын жағдайларда НАТО аббревиатуралары қосылған.

Биологиялық токсиндер

Токсин Токсиннің көзі (әскери символ) Абрин Розалық бұршақ (Abrus precatorius) Ботулиновый токсиндер (A-дан G-ге дейін) Clostridium botulinum бактериялары немесе споралары, сондай-ақ басқа да Clostridial түрлері. (X немесе XR) Рицин Кастор бұршағы (Ricinus communis) (W немесе WA) Сакситоксин Анабаена, Афанизомен, Лингбия және Цилиндроспермопсис (TZ) сияқты әр түрлі теңіз және тұзды судың цианобактериялары Стафилококк энтеротоксині B Staphylococcus aureus (UC немесе PG) Тетродотоксин Вибрио алгинолитик, Псевдоальтермонас тетраодонис (PP) және басқа да әр түрлі теңіз бактериялары Трихоцен микотоксиндері Fusarium, Trichoderma және Stachybotrys сияқты әр түрлі саңырауқұлақ түрлері.

Халықаралық құқық

Биологиялық қаруды қолдану тарихы 1346 жылғы Каффа қамалына дейін алты ғасырдан астам созылғанмен, биологиялық қаруға халықаралық шектеулер 1925 жылғы Женева хаттамасымен ғана басталды. Бұл хаттама халықаралық қарулы қақтығыстарда химиялық және биологиялық қаруды қолдануға тыйым салады, бірақ оларды иеленуге немесе әзірлеуге тыйым салмайды. Женева хаттамасын ратификациялаған бірнеше ел оның қолданылуы және жауап ретінде қолданылуына қатысты шарттар қосты. Осы шарттардың салдарынан, бұл келісім іс жүзінде тек "бірінші болып қолдануға болмайды" деген келісім ретінде танылды. 1972 жылғы Биологиялық қару туралы конвенция (БҚК) Женева хаттамасын толықтырады, биологиялық қаруды әзірлеуге, өндіруге, иеленуге, беруге, жинақтауға және қолдануға тыйым салады. 1975 жылдың 26 наурызында күшіне енген БҚК – жаппай қырып-жоятын қарулардың толық санатын өндіруге тыйым салған алғашқы көпжақты қарусыздандыру шарты болды. БҚК биологиялық қаруларға қарсы күшті жаһандық норманы қалыптастырды деп есептеледі, бұл келісімнің кіріспесінде көрсетілген, онда биологиялық қаруды қолдану "адамзаттың санасына қайшы" екені айтылған. Дегенмен, БҚК-нің тиімділігі институционалдық қолдаудың жеткіліксіздігі және сәйкестікті бақылау үшін формалды тексеру механизмінің болмауына байланысты шектеулі болды. 1985 жылы химиялық және биологиялық қарудың таралуын болдырмау мақсатында 43 елден тұратын Австралия тобы құрылды, ол көпжақты экспортты бақылау жүйесі болып табылады. 2004 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 1540 қаулысын қабылдады, ол БҰҰ-ның барлық мүше мемлекеттерін химиялық, биологиялық, радиологиялық және ядролық қарудың, сондай-ақ оларды жеткізу құралдарының таралуына қарсы тиісті заңдық және нормативтік шараларды әзірлеуге және күшіне енгізуге міндеттейді, әсіресе жаппай қырып-жоятын қарудың мемлекеттік емес актілерге таралуын болдырмау үшін.