Кіріспе

Ішек қабырғасының жағдайы
Қабынусыз ішек қуыстары

Дивертикулез – бұл ішекте қабынусыз көптеген қуыстардың (дивертикулалардың) болу жағдайы. Бұл ішек қабырғасының бұлшық ет қабаттарындағы әлсіз жерлер арқылы ішек қабықшасы мен астыңғы қабықшаның сыртқа қарай итерілуі. Дивертикулалар клиникалық түрде қабынған кезде дивертикулярлық ауру пайда болады, бұл жағдай дивертикулит деп аталады. Дивертикулалар көбінесе сигмоидты ішекте пайда болады, онда қысымның артуы жиі кездеседі. АҚШ-та сол жақ ішек көбірек зардап шегеді, ал Азияда оң жақ ішек көбірек зардап шегеді. Дивертикулалар 40 жасқа дейін сирек кездеседі, ал одан кейін олардың саны артады. Африкада осы көрсеткіш төмендеу.

Белгілері мен симптомдары

Дивертикулезбен ауыратын кейбір адамдар құрсақ ауруы, ісіну, газ жиналу және дұрыс емес дефекация сияқты белгілерге шағымданады. Дегенмен, осы белгілердің дивертикулездің салдары екені немесе ішек синдромымен бірге жүретін ауру екені әлі анық емес. Дивертикулярлық аурудың сол жақ ішектің қатерлі ісігіне алып келу қаупі жоғары екендігі анықталды.

Қан кету

Дивертикулярлық аурулар ауыртпайтын ректальді қан кетумен, яғни тіктөшенде жарқыраған қызыл қанмен көрініс беруі мүмкін. Дивертикулярлық қан кету – жедел төменгі асқазан-ішек жолынан болатын қан кетудің ең көп кездесетін себебі. Дегенмен, осы жағдайлардың 80% дерлік өздігінен тоқтатылып, ешқандай арнайы ем қажет етпейді деп есептеледі.

Дивертикулит

Дивертикулярдың жұқпасы дивертикулитке алып келуі мүмкін. Жақында жасалған зерттеу көрсеткендей, мұндай жағдайдың тек 4% ғана кездеседі. Бұл дивертикулезбен ауыратын адамдардың 10-25% дивертикулитке шалдығады деген бұрынғы пікірге қайшы келеді. Ішекте жарылыс пайда болып қан кету немесе тесілу болуы мүмкін; ішек түйілуі (қабыздық немесе диарея бұл мүмкіндікті жоққа шығармайды); сондай-ақ перитонит, абсцесс пайда болуы, ретроперитонеалдық фиброз, сепсис және фистула қалыптасуы да мүмкін. Сирек жағдайларда энтеролит пайда болуы мүмкін. Дивертикулярдың жұқпасы көбінесе дивертикулярға нәжіс жиналу нәтижесінде пайда болады. Дивертикулит – дивертикулярлық ауру, оның ішінде дивертикулярлық қабынудың белгілері мен симптомдары бар. Жіті дивертикулиттің клиникалық көріністеріне тұрақты іш ауруы, іштің сол төменгі бөлігіндегі жергілікті сезімталдық, лоқсығу, құсу, іш қату немесе диарея, қызба және лейкоцитоз жатады. Көптеген адамдардың тоқ ішек дивертикулезі бар екенін білмейді. Егер 40 жастан асқан адамда симптомдар пайда болса, медициналық кеңес алу және тоқ ішек немесе тік ішек рагы сияқты қауіпті жағдайларды жоққа шығару маңызды.

Дивертикулезге байланысты сегменттік колит

Дивертикулезбен байланысты сегменттік колит (ДСК) – дивертикулалар (интердивертикулярлық шырышты қабық) арасындағы ішек бөлігінің жергілікті қабынуымен сипатталатын жағдай, дивертикулалық тесіктері зақымдалмайды. ДСК іш ауыруына, әсіресе сол жақ төменгі бөлігінде, үдемелі ректальді қан кетуге және созылмалы диареяға алып келуі мүмкін.

Диета

АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институттары дивертикулездің себебі туралы талшықтардың жетіспеушілігі туралы теория ең басты болып саналатынын, бірақ оның әлі дәлелденбегенін хабарлады.

Патофизиология

Дивертикулалардың қалыптасуының нақты механизмдері белгісіз. Белгілері жоқ адамдарда олар көбінесе басқа зерттеулер барысында кездейсоқ табылады. Дивертикулез немесе дивертикулит диагнозын қою үшін егжей-тегжейлі анамнез көбінесе жеткілікті болғанымен, диагнозды растау және басқа ауруларды (әсіресе, колоректальды қатерлі ісік) және асқынуларды жоққа шығару маңызды.

Суреттеу

Барий клизмасы бейнелеу сапасы тұрғысынан колоноскопиядан нашарлап, көбінесе науқаста тарылулар немесе қисық сигмоидтық ішек болғанда қолданылады, онда колоноскопия жасау қиын немесе қауіпті. Колоноскопия дивертикулані көрсетеді және қатерлі ісікті жоққа шығарады. Жіті жағдайдан кейін 4–6 аптадан соң колоноскопия жасалуы тиіс. Контрастты КТ дивертикулиттің жедел жағдайларын және асқынуларын анықтау үшін таңдаулы әдіс болып табылады. МРТ құрсақ қуысының жұмсақ тіндерін анық көрсетеді, бірақ оның құны көбінесе контрастты КТ немесе колоноскопиямен салыстырғанда артық. Қарапайым құрсақ рентгені қабырға қалыңдауы, ілеус, іш қату, кіші ішек обструкциясы немесе перфорация болған жағдайда еркін ауа белгілерін көрсетуі мүмкін. Қарапайым рентген сәулелері дивертикулярлық ауруды диагностикалау үшін жеткіліксіз. Дивертикулезді анықтау үшін қан сынағы жоқ. Барий клизмасы мен колоноскопия дивертикулиттің жедел жағдайларында қолдануға болмайтынын ескеру маңызды, себебі барий құрсақ қуысына ағып кетуі мүмкін, ал колоноскопия ішек қабырғасын тесіп жіберуі мүмкін.

Менеджмент

Дивертикулезбен ауыратын көптеген адамдарда аз симптомдар болады немесе мүлдем симптомдар болмайды және оларға ешқандай арнайы ем қажет емес. Ішек қозғалтқыштарын қолданудан аулақ болу керек. Кейбір ішек тазалағыштар сияқты, қатты нәжіс, іш қату және күш салуға себеп болатын емдеулер ұсынылмайды.

Диета

Қабазаттың алдын алу үшін жоғары талшықты диета және талшық қоспаларын қабылдау ұсынылады. Американдық диетологтар қауымдастығы күніне 20–35 грамм ішуді ұсынады. Бидай қабығы ішек ішіндегі қысымды төмендетуге көмектеседі. АҚШ-тың Диабет және ас қорыту және бүйрек аурулары ұлттық институты (NIDDK) жаңғақ, кептірілген жүзімнің қабығы, күнбағыс тұқымы, тымақұрық тұқымы, қарақұмық тұқымы және күнділ тұқымы сияқты тағамдар дәстүрлі түрде осы жағдайға шалдыққан адамдар үшін проблемалық тағамдар деп есептелген; алайда, бұл гипотезаны растайтын ғылыми деректер жоқ. NIDDK томат, кабачок, қияр, құлпынай, расторопша және мак тұқымдарындағы тұқымдарды зиянды деп санамайды.

Асқынулар

Күрделі дивертикулез асқынулардың емделуін қажет етеді. Бұл асқынулар көбінесе дивертикулит деген жалғыз диагнозбен топтастырылады және инфекция, қан кету және перфорацияға білікті медициналық көмек қажет, оған қарқынды антибиотикпен емдеу, тамырға сұйықтық құю және хирургиялық араласу кіруі мүмкін. Асқынулар АЭҚҚ немесе аспирин қабылдап жүрген науқастарда жиірек кездеседі. Дивертикулез көбінесе егде жастағы адамдарда болатындықтан, мұндай асқынулар қауіпті жағдайлар болып табылады.

Эпидемиология

Дивертикулездің таралуы жас өскен сайын бірте-бірте артады. 60 жастан асқан адамдардың шамамен 50 пайызында және 80 жастан асқандардың 70 пайызында дивертикулез кездеседі. Бұл ауру АҚШ, Ұлыбритания, Австралия және Канадада кең таралған, ал Азия мен Африкада сирек кездеседі.

Тарих

Қазіргі кезде диетадағы талшықтың маңыздылығына назар аударған Томас Л. Клив болды. Нейл Пейнер мен Адам Смит диеталық талшықтың жетіспеушілігі дивертикулярлық аурудың себебі екенін нақты дәлелдеді. Олардың пікірінше, талшық жетіспейтін диетамен байланысты шағын нәжісті ішек арқылы жылжыту және шығару үшін тоқ ішек бұлшықеттерінің күшті қысылуы қажет. Жылдар бойы ішектің сегменттелген бөлігіндегі қысымның артуы нәтижесінде қан тамырлары ішек қабырғасына кіретін әлсіз жерде ісік пайда болды.

Экономика

АҚШ-та дивертикулездің асқынулары айтарлықтай ауруға себеп болады; осы ауруға жұмсалатын денсаулық сақтау шығындары жылына 2,5 миллиард долларға бағаланады.