Кіріспе

Фусан – Жапонияның поэтикалық атауы.

Фусан ежелгі қытай әдебиетінде сипатталған Қытайдың шығысындағы мифтік ағаш немесе орын сияқты әртүрлі ұғымдарды білдіреді. «Таулар мен теңіздер кітабында» және бірнеше заманауи мәтіндерде 499 жылы будда миссионері Хуй Шэн (Хвюй Шань деп те аталады) Фусан деп аталатын елді Даханның шығысында, 20 000 қытай ли қашықтықта орналасқан жер ретінде сипаттаған. Ол 499 жылы қайтып келген соң, өз жаңалықтарын қытай императорына жеткізді. Оның сипаттамалары Яо Силианның 7 ғасырлық «Лян кітабында» жазылған, онда Фусан елінде тұратын өркениет туралы айтылады. Хуй Шэн сипаттаған Фусан Америка, Сахалин аралы, Камчатка түбегі немесе Курил аралдары болуы мүмкін деп саналады. Америкалық гипотеза 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында, 18 ғасырдағы Жозеф де Гиньестің еңбектерін 1875 жылы Чарльз Годфри Лиланд қайта басып, таратуынан кейін ең көп талқыланған. Эмиль Бречнейдер, Бертольд Лауфер және Анри Кордье сияқты шығыстанушылар бұл гипотезаны жоққа шығарды, бірақ Нидхамның сөзіне сүйенсек, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін американдық гипотеза толығымен жоққа шығарылған еді. Қытай мифологиясында Фусан – күннің шығыстан туатын құдайлық ағаш пен аралды білдіреді. Батыста осыған ұқсас Руому (若木) ағашы бар, және күн әр таңда Фусаннан шығып, Руомуға батуы керек деп есептелген. Қытай жырларында он құс (көбінесе қарғалар) осы ағашта мекендеген, тоғыз құс демалып тұрса, оныншы құс Күнді сапарында алып жүрген. Бұл жырлар, әлемді құтқарып, бір күні бірдей көтерілген тоғыз күнді атып түсірген батыр Хуйи туралы қытай ертегісімен ұқсас. Кейбір ғалымдар Сансиндуй археологиялық қазбаларынан табылған қола ағаштарды осы Фусан ағаштары деп санайды.

Шығыс Жапония

Жапония – Фусангтың интерпретацияланған жерлерінің бірі болды. Дегенмен, Хуй Шеннің баяндамасы Фусангты Кинки, Кюсю аралдарында немесе Рюкю аралдарында орналасқан ежелгі Жапон патшалығы Водан ажыратады. Кейіннен «Фусанг» термині қытай поэзиясында «Жапония» деген атау ретінде қолданыла бастады. Жапонша атауы Нихон (日本, әдеби мағынасы – «Күннің түбірі») немесе қытайша Рибен атауы Жапонияның есімі болғандықтан, Тан әулетінің кейбір ақындары Фусангтың «материк пен Жапонияның арасында жатқандығына» сенді. Мысалы, Ван Вэй 753 жылы Абе но Накамароның (қытайша Чжао Хенг 晁衡) Жапонияға қайтқанда, «Сіздің үйіңіздің ағаштары Фу Сангтан тыс» деген қоштасу өлеңін жазды. Фусанг жапон тілінде Фусо деп айтылады, ол классикалық Фусаудан шыққан және ежелгі Жапонияның атауы ретінде қолданылатын атаулардың бірі. Жапон императорлық теңіз күштерінің бірнеше кемелері Фусо деп аталды (жапондық темір кеме Фусо немесе Екінші дүниежүзілік соғыс кемесі Фусо). Fuso сияқты бірнеше компания да осы атауды таңды. Густаф Шлегель Фусангтың «Қарафутоның ұзын аралы», яғни Сахалин болғанын болжады. Джозеф Нидхам «Камчатка мен Курил аралдарын да ескерсек, оны қазіргі уақытта анықтаудың жақсы жолы жоқ» деп қосты. Сондай-ақ, Жапонияның шығыс Хонсюында Фуса но куни («Фуса елі») деп аталатын ежелгі провинция болған, ол бүгінгі Чиба префектурасының барлық аумағын және бүгінгі Ибараки префектурасының оңтүстік-батыс бөлігін қамтыды.

Америка

Кейбір тарихшылар, мысалы Чарльз Годфри Лиланд және Джозеф де Гиньес (Le Fou Sang des Chinois est il l'Amérique? Мемори de l'Académie des Inscriptions et Belles Lettres, том 28, Париж, 1761), Хуэй Шэннің (20,000 қытай ли) көрсеткен қашықтықтары, егер қытай лиінің ежелгі Хань кезеңіндегі анықтамасы ескерілсе, Фусангтың Америка құрлығының батыс жағалауында орналасқандығын көрсетеді. 18-шы ғасырдағы еуропалық карталар Фусангты Калифорнияның солтүстігінде, Британ Колумбиясы аймағында көрсетеді. Америкада орналасқандығы туралы болжам, сол кезде Солтүстік немесе Оңтүстік Америкада жылқы болмағандықтан, жылқылардың көрілгені туралы мәлімдемемен үйлеспейді, сондай-ақ бұғылардың үйретіліп сүті алынғаны туралы мәлімдемемен де сәйкес келмейді. Фусанг Марко Полоның Шығысқа жасаған саяхаттарының картасында көрсетілген, бұл карта оның отбасы жасаған (немесе көшірген) болуы мүмкін. Картада Камчатка түбегі мен Аляска да бар. Картаның 15-ші немесе 16-шы ғасырға жататыны анықталды, демек ол түпнұсқа картаның көшірмесі болуы мүмкін. Дегенмен, сияның жасалған мерзімі көрсетілмеген, сондықтан Алясканың бар екені белгілі болғаннан кейін картаға қосылған болуы да мүмкін.