Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Галл-герман тайпасы
Gallic Germanic tribe
Эбурондар (грекше: Ἐβούρωνες, Ἐβουρωνοί) – Галлияның солтүстік-шығысында, қазіргі Нидерландының оңтүстігі, Бельгияның шығысы және Германияның Рейнланд аймағында, Арден тауларының солтүстігінде қоныстанған галликалық-герман тайпасы. Галлияда тұрғанмен, олар бельгтер мен германдардың бірі болып есептелген (осы терминдер туралы төменде қараңыз). Эбурондар Юлий Цезарьдің "Галл соғыстары" еңбегінде Рейн өзенінің батысындағы герман тайпаларының ішіндегі ең ірі тайпа ретінде маңызды рөл атқарды. Цезарь Галл соғыстары кезінде оның әскерлеріне қарсы көтеріліс жасағаны үшін эбурондар тайпасының аты жойылғанын, көптеген адамдарының қырылғанын мәлімдеді. Кейіннен осы аймақта пайда болған Тунгри тайпасының эбурондардан тарағаны белгісіз, бірақ мүмкін деп саналады.
The Eburones (Greek: Ἐβούρωνες, Ἐβουρωνοί) were a Gaulish Germanic tribe dwelling in the northeast of Gaul, who lived north of the Ardennes in the region near that is now the southern Netherlands, eastern Belgium and the German Rhineland, in the period immediately preceding the Roman conquest of the region. Though living in Gaul, they were also described as being both Belgae and Germani (for a discussion of these terms, see below). The Eburones played a major role in Julius Caesar's account of his "Gallic Wars", as the most important tribe within the Germani cisrhenani group of tribes — Germani living west of the Rhine amongst the Belgae. Caesar claimed that the name of the Eburones was wiped out after their failed revolt against his forces during the Gallic Wars, and that the tribe was largely annihilated. Whether any significant part of the population lived on in the area as Tungri, the tribal name found here later, is uncertain but considered likely.
Куәліктер
Олар Цезарь (б.з.д. 1-ші ғасырдың ортасы) және Орозий (б.з. 5-ші ғасырының басы) есімдерімен, Страбон (б.з. 1-ші ғасырының басы) – Ебоуронес (Ἐβούρωνες) деп, Кассий Дио (б.з. 3-ші ғасыры) – Ебуроной (Ἐβουρωνοί) деп аталады.
They are mentioned as Eburones by Caesar (mid 1st c. BC) and Orosius (early 5th c. AD), as Eboúrōnes (Ἐβούρωνες) by Strabo (early 1st c. AD), as Ebourōnoí (Ἐβουρωνοί) by Cassius Dio (3rd c. AD).
Этимология
Көптеген ғалымдар "Eburones" этнонимін галли тіліндегі "сары ағашқа" (yew tree) жататын "eburos" сөзінен шығарады, ол прото-кельт тіліндегі *eburos ("сары ағаш"; мысалы, ежегі ирланд тілінде ibar "сары ағаш", бретон тілінде euor "көктемгі қайың", валли тілінде efwr "сиыр тамыры, шошқа шөбі") сөзінен туындаған. Бұл түсіндірме Юлий Цезарь баяндаған оқиғамен дәлелденеді, онда Эбурон корольі Катувольк өзіне-өзі зиян келтіру үшін улағы бар сары ағаштан жасалған нәрсемен өлімге келеді. Балама германдық этимологиясы *eburaz ("доңыз"; мысалы, ескі норвеж тілінде jofurr, неміс тілінде Eber) да ұсынылған. Ксавье Деламарр Нормандиядағы Аулерки Эбуровиц монеталарында жабайы доңыздың басы бейнеленгенін көрсетіп, герман-кельт Рейн аймақтарында галли тіліндегі "eburos" пен герман тіліндегі *eburaz сөздерінің арасында "семантикалық араласу" болған болуы мүмкін деп санайды. Жозеф Вендриес сары ағаш атауының артында кельт "доңыз құдайы" *epro тұрғанын көрсетеді, сондай-ақ доңыз бен сары ағаш екеуі де герман және, аз дәрежеде, кельт дәстүрлерінде билік пен ұзақ өмір сүру ұғымдарымен байланысты екендігі айтылады, бұл мұндай "араласуға" себеп болуы мүмкін. Этнонимнің екінші бөлігі – "ones" – Рим дәуіріндегі кельт (Lingones, Senones және т.б.) және герман (Ingvaeones, Semnones және т.б.) руларының аттарында жиі кездеседі. Мауриц Гисселинг Авербоде және Авернас (Ханну) сияқты жер аттарының Эбурондардан шыққан болуы мүмкін екенін болжайды.
Most scholars derive the ethnonym Eburones from the Gaulish word for 'yew tree', eburos, itself stemming from Proto Celtic *eburos ('yew'; cf. OIr. ibar 'yew', MBret. euor 'alder buck thorn', MW. efwr 'cow parsnip, hog weed'). This interpretation is supported by the story, as told by Julius Caesar, of how the Eburonean king Catuvolcus killed himself with poisonous yew in a ritualistic suicide. An alternative Germanic etymology from *eburaz ('boar'; cf. ON jofurr, Ger. Eber) has also been proposed. Xavier Delamarre points out that coins of the Aulerci Eburovices, in Normandy, show the head of a wild boar, and argues that there might have been, further northeast, a "semantic contamination, in the mixed Germano Celtic Rhenish areas, of the Gaulish eburos by the Germanic quasi homonym *eburaz." Joseph Vendryes saw a Celtic 'boar god' *epro behind the name of the yew, and it has been noted that the boar and the yew are both associated with concepts of lordship and longevity in the Germanic and—to a lesser extent—Celtic traditions, which may provided a reason for such a "contamination". The second part of the ethnonym, ones, is commonly found in both Celtic (Lingones, Senones, etc.) and Germanic (Ingvaeones, Semnones, etc.) tribal names in the Roman era. Maurits Gysseling has suggested that place names such as Averbode and Avernas (Hannut) might be derived from the Eburones.
Аумағы
Эбурондар оңтүстіктегі Арден және Эйфель аймақтары мен солтүстіктегі Рейн-Мауза дельтасы арасында орналасқан аймақта өмір сүрді. Олардың аумағы Атуатучилердің (өздері Нервийлердің шығысында), Менапийлердің оңтүстігінде және Сегни мен Кондрузилердің (өздері Треверилердің солтүстігінде) солтүстігінде жатқан. Шығыста Сугамбрилер мен Убийлер Рейннің қарсы жағалауындағы көршілері болды. 55 ж.б.д. германдық Тенктери мен Усипеттер Германиядан Рейн өзенін кешіп, алдымен Менапийлерге шабуыл жасап, оңтүстікке қарай "Треверилердің қорғауында" болған Эбурондар мен Кондрузилердің аумақтарына енді. Цезарь берген сипаттамаға сәйкес (б.з.д. 1-ғасырдың ортасы), Эбурондардың көп бөлігі Мез және Рейн өзендерінің арасында өмір сүрді. Бірақ Цезарь олардың жері солтүстік жағалаудағы Менапийлермен шектесетінін, ал Эбурондардың "океанға жақын" болғандары римдіктерге қарсы жеңілгеннен кейін аралдарға тығылғанын да айтады. Кондроз аймағы мен Рейн-Мауза дельтасына жақын осы географиялық орналасқандықтан көптеген ғалымдар олардың аумағының үлкен бөлігі Мез бен Рейн арасында емес, Мездің батысына қарай созылған деп болжайды. Мысалы, Йоханнес Генрихс (2008) Рейннен Солтүстік теңізге дейінгі аумақтың "өте үлкен және реалистік емес" болады деп мәлімдейді, әсіресе олар б.з.д. 57 жылға дейін көрші Атуатучилердің қарауында болған. Археологиялық зерттеулер Эбурондардың территориясы Рейнге қарай Мездің шығысына қарай кеңірек созылмағанын көрсеткендіктен, Генрихс олардың аумағы негізінен Мездің батысындағы аймақта орналасқан деп санайды. Бельгиялық археологтар оларды солтүстік Лимбург пен Кампин аймағындағы материалдық мәдениетпен байланыстырады. Эдит Уайтманның (1985) айтуынша, "бұл Цезарь айтқан Эбурондар мен Менапийлердің жақындығын түсіндіруге болады; Эбурондарға тиесілі соғыс кезіндегі статерлердің таралуы (трансрейн және Треверан элементтерінің қоспасы) да осы топқа сәйкес келеді". Монеталардың шоғырлануына сүйене отырып, Нико Ройманс (2004) Рейн-Мауза дельтасының шығыс жартысын да Эбурондардың бір бөлігі ретінде қарастыруды ұсынады. Кейін бұл аймақты Батавиялықтар мекендеген, олар осы жағдайда жергілікті Эбурондарды сіңіріп алған болуы мүмкін. Эбурондардың тағы бір бөлігі Арденнің шалғай аймағына қашып кетті, онда Амбиорикс өзінің бір бөлігімен бірге кеткендігі айтылады. Цезарь Шелда өзенінің (Скалдис) Мезге құятынын да сипаттаған, бұл өзенді Самбрамен шатастырған болуы мүмкін. Бұл ғалымдарды Цезарь немесе кейінгі көшірмешілер өзендердің аттарын шатастырған немесе кейінгі жазушылар қолданғаннан өзгеше қолданған деген тұжырымға әкелді. Кейбір ғалымдар солтүстік Эйфель аймағында орналасқан деп болжайды, бірақ бұл Кондроз айматына атын берген Кондрузилердің Треверилер мен Эбурондардың арасында тұрғаны туралы Цезарьдің сипаттамасына қайшы келеді. Уайтман "Эйфельдің солтүстігінде Эбурондарға сәйкес келетін мәдени топтарды бөліп алу мүмкін емес" деп атап көрсетеді.
The Eburones lived in an area broadly situated between the Ardennes and Eifel region in the south, and the Rhine Meuse delta in the north. Their territory lay east of the Atuatuci (themselves east of the Nervii), south of the Menapii, and north of the Segni and Condrusi (themselves north of the Treveri). To the east, the Sugambri and Ubii were their neighbours on the opposite bank of the Rhine. When the Germanic Tencteri and Usipetes crossed the Rhine from Germania in 55 BC, they first fell on the Menapii and advanced into the territories of the Eburones and Condrusi, who were both "under the protection of" the Treveri to the south. According to a description given by Caesar (mid 1st century BC), the greatest part of the Eburones lived between the Meuse and Rhine rivers. However, Caesar also notes that their land bordered on that of the coastal Menapii in the north, and that those among the Eburones "who were nearest the ocean" managed to hide in islands after their defeat against the Romans. This apparent geographical situation, near both the Condroz region and the Rhine–Meuse delta, has suggested to many scholars that a significant part of their territory stretched west of the Meuse rather than between the Meuse and the Rhine. For instance, Johannes Heinrichs (2008) contends that a territory stretching from the Rhine to the North Sea would be "unrealistically large", especially since they were portrayed as clients of the neighbouring Atuatuci until 57 BC. Since archaeological findings suggest that the Eburonean territory did not extend substantially east of the Meuse in the direction of the Rhine, Heinrichs argues that their territory was rather principally centred in an area located west of the Meuse. They have been identified by Belgian archaeologists with a material culture in northern Limburg and the Campine region. According to Edith Wightman (1985), "this would certainly account for the propinquity of Eburones and Menapii mentioned by Caesar; the distribution of war time staters attributed to the Eburones (a mixture of transrhenine and Treveran elements) also corresponds with this group." Based on the concentrations of coins, Nico Roymans (2004) has proposed to also regard the eastern half of the Rhine–Meuse delta as part of the Eburonean polity. The area was later inhabited by the Batavians, who likely assimilated the local Eburones in this scenario. Another part of the Eburones also fled to a remote area of the Ardennes, where Ambiorix himself is said to have gone with some cavalry. Caesar also portrays the Scheldt river (Scaldis) as flowing into the Meuse, apparently confusing this river with the Sambre. This has led scholars to argue that Caesar or later copyists sometimes confused river names or used them differently than later writers did. Some scholars have argued for a location in the northern Eifel region, but this is difficult to reconcile with the fact that the Condrusi, who gave their name to the Condroz region, are described by Caesar as dwelling between the Treveri and Eburones. Wightman further notes that "no cultural groupings can be isolated to suit the Eburones in the north Eifel".
Елді мекендер
Цезарь Атуатуканы Эбурония аумағының ортасында орналасқан castellum ("бекініс, қорғаныс, паналау орны") деп сипаттайды, бұл кейде Меза және Рейн өзендері арасында орналасқандығын білдіреді, ал басқа бір жерде Цезарь Эбурония халқының көп бөлігі осы аймақта мекен еткенін айтады. Олардың бекінісінің нақты орны әлі де белгісіз; ол, әрине, кейінірек салынған Atuatuca Tungrorum емес, ол шамамен б.з.д. 10 жылы римдік әскери база ретінде құрылған. Уайтманның айтуынша, "Цезарьдан кейін Рейннің ар жағынан келген жаңа тайпалардың және бұрынғы тайпалардың қайта ұйымдастырылуы осы жерді анықтауды қиындатады". Атуатука Амбиорикс басқарған Римге қарсы көтерілісте (б.з.д. 54–53 жылдары) және Цезарьдің 53 және 51 жылдары осы тайпаны жоюға жасаған әрекеттерінде маңызды рөл атқарды. Вилли Ванвинкенрой (2001) эбурондардың өздеріне бекіністері болмағанын, ал олар көршілес Атуатуци тайпасының бекінісін әскер орналастыру үшін пайдаланғанын болжайды, себебі олар оларға салық төлеген. Бұл осы жер атауының пайда болуына түсінік береді. Екеуі де тілдік жағынан байланысты, бірақ осы елді мекенді тайпамен тарихи тұрғыдан байланыстыру мүмкін емес.
Caesar describes Atuatuca as a castellum ('fort, stronghold, shelter') located in the middle of the Eburonean territory, which has sometimes been taken to imply that it was between the Meuse and the Rhine rivers where, in another passage, Caesar locates the greatest part of the Eburonean population. The exact location of their stronghold remains uncertain; it is almost certainly not the same as the later Atuatuca Tungrorum, which appears to have been erected ex nihilo as a Roman military base ca. 10 BC. In the words of Wightman, "changes which took place after Caesar, involving new folk from across the Rhine and reorganization of existing peoples, make localization difficult." Atuatuca played an important role in the revolt of Ambiorix against Rome in the winter of 54–53 BC, and in Caesar's subsequent attempts to annihilate the tribe in 53 and 51 BC. Willy Vanvinckenroye (2001) has suggested that the Eburones did not have their own strongholds and used instead the fortress of the neighbouring Atuatuci to house troops, since they were tributary to them. This would provide any origin for the place name. Both are linguistically related to each other, although the settlement cannot be historically linked to the tribe with certainty.
Сабис шайқасы (б.з.д.
Сабис шайқасы кезінде Цезарь әскерлері б.з.б. 57 жылы бельгиялық тайпалар одағымен шайқасты. Бұл оқиғадан бұрын, Риммен одақтас Реми тайпасы берген мәлімет бойынша, германдықтар (Кондрузи, Эбуроне, Керези және Паэмани) барлығы 40 000-ға жуық адам жіберуге уәде берген. Олар 60 000 белловак, 50 000 суессион, 50 000 нервий, 15 000 атребат, 10 000 амбиан, 25 000 морин, 9 000 менапий, 10 000 калети, 10 000 велокасс, 10 000 виромануи және 19 000 адуатуцтармен бірігуге тиіс болды. Бүкіл әскерге Суессион патшасы Галба басшылық етті. Дегенмен, одақ құрылған жоқ. Римдіктер Ремиді қорғағаннан кейін суессиондар мен белловактар бағынды, сосын олар өз жерлеріне қайта шегінді. Осыдан кейін амбиандықтар қарсылық көрсетпеді, ал нервийлер, атребаттар мен виромануилар шайқас күні ең ірі күштердің бірі болды. Ебурондар шайқастың сипаттамасында тікелей айтылмаған, бірақ жеңілістен кейін римдік үстемдігіне қарсы күресті жалғастырған тайпалардың бірі ретінде маңызға ие болды.
During the Battle of the Sabis, Caesar's forces clashed with an alliance of Belgic tribes in 57 BC. Before that event, information from the Remi, a tribe allied with Rome, reported that the Germani (the Condrusi, Eburones, Caeraesi, and Paemani) had collectively promised to send around 40,000 men. These were to join 60,000 Bellovaci, 50,000 Suessiones, 50,000 Nervii, 15,000 Atrebates, 10,000 Ambiani, 25,000 Morini, 9,000 Menapii, 10,000 Caleti, 10,000 Velocasses, 10,000 Viromandui, and 19,000 Aduatuci. The whole force was led by Galba, king of the Suessiones. However, the alliance did not work. The Suessiones and Bellovaci surrendered after the Romans defended the Remi and then moved towards their lands. And after this the Ambiani offered no further resistance and the Nervii, along with the Atrebates and Viromandui, formed the most important force on the day of the battle. The Eburones are not mentioned specifically in the description of the battle itself, but after the defeat the Eburones became important as one of the tribes continuing to resist Roman overlordship.
Атуатука қоршауы (б.з.д.
54 жылы Цезарь әскерлері Бельгия аумағында болды, Британияға екінші жорылысынан оралғаннан кейін қыстауға дайындық жасап жатты. Құрғақшылық салдарынан егін жақсы өспеді, бұл аймақ тұрғындарына жаңа қақтығыстардың туындауына себеп болды. Бұл көтеріліс, Цезарьдің легаттары Квинт Титурий Сабин мен Луций Аврункулей Котта басқаратын легион мен бес когорта (бір жарым легион) Эбурон еліндегі қысқы лагерьлеріне келгеннен кейін 15 күн өткен соң басталды. Эбурондар Тревер патшасы Индутиомардан келген хабарлармен жігерленіп, екі патшасы Амбиорикс және Кативольк басшылығымен римдік лагерьге шабуыл жасады. Римдіктерді қауіпсіз өтуге уәде бергеннен кейін, олардың шамамен 6000 адамын қырғынға ұшыратты. Осы жеңістен соң Амбиорикс жеке өзі Адуатукиге, содан кейін Нервтерге барып, римдіктерге қарсы жаңа шабуыл жасауға шақырды. Нервтер келісіп, өз билігіндегі Центрон, Грудий, Леваки, Плеумкси және Гедуни тайпаларынан жылдам күш жинады. Цезарь өзінің уақтылы араласуының арқасында бұл жоспардың орындалуына жол бермегенін, ал Бельгиялық одақтастар тарап кеткенін мәлімдеді, сонымен қатар «орман мен батпақтардың арасында оларды тым алыс қуу қиын болды, және олар өздерінің позицияларын тастап кетуден де едәуір шығынға ұшырады» деді. Осы уақытта Цезарьдің ең сенімді генералдарының бірі Лабиен Тревер аумағында қыстап жатқан еді, және Эбурондардың көтерілісі туралы хабар тарағаннан кейін ол да қауіпке ұшырады. Ақырында ол Тревер патшасы Индутиомарды өлтірді. «Бұл оқиға белгілі болғаннан кейін, жиналған Эбурон және Нервтер әскерлері тарап кетті, ал Цезарь осыдан кейін біраз уақыт бойы Галлияны басқаруда аз қысымға ұшырады». Келесі жылы Цезарь Эбурон еліне кірді, ал Амбиорикс одан қашып кетті. Кативольк ырысқағылдан жасалған уытты ішіп өзіне-өзі қол жұмсады. Эбурондықтардың жері римдіктер үшін қиын болды, себебі ол орманды және батпақты аймақтарға толы еді. Цезарь көрші тайпаларды Эбуронды тонауға шақырды, «Галлиялықтардың өмірі легионерлерге қарағанда орманда тәуекелге ұшырауы үшін, сонымен қатар олардың айналасына үлкен күш жиналып, осы мемлекеттің аты-жөні осы қылмыс үшін жойылсын» деді. Рейннен шығысқа қарай келген Сикамбр тайпасы басты шабуылшылардың бірі болды. Цезарь Эбурондықтардың жерін қиратып жатқанда, ол Квинт Туллий Цицеронды жүк пен қоймаларды қорғау үшін легионмен қалдырды, бұл жер Адуатука деп аталды, ол бұрын аталмағанмен, Сабин мен Коттаның қаза болған жері еді. Сикамбр тайпасын пайдалану жоспары сәтсіз аяқталды, себебі Эбурондықтар Сикамбр тайпасына босқындар емес, римдіктердің азық-түліктері мен олжасы тонау үшін тартымдырақ екенін түсіндірді.
In 54 BC, Caesar's forces were still in Belgic territory, having just returned from their second expedition to Britain, and needed to be wintered. Crops had not been good, due to a drought, and this imposition upon the communities led to new conflict. This insurrection started only 15 days after a legion and five cohorts (one and a half legions) under the command of Caesar's legates, Quintus Titurius Sabinus and Lucius Aurunculeius Cotta arrived in their winter quarters in the country of the Eburones. The Eburones, encouraged by messages from the Treveran king Indutiomarus, and headed by their two kings, Ambiorix and Cativolcus, attacked the Roman camp; and after inducing the Romans to leave their stronghold on the promise of a safe passage, massacred nearly all of them (approximately 6000 men). Encouraged by this victory, Ambiorix rode personally first to the Aduatuci and then to the Nervi, arguing for a new attack on the Romans wintering in Nervian territory under the command by Quintus Tullius Cicero, brother of the famous orator. The Nervii agreed and summoned forces quickly from several tribes under their government, Centrones, Grudii, Levaci, Pleumoxii, and Geiduni. Caesar reported that this was thwarted by his timely intervention, and the Belgic allies dispersed, Caesar "fearing to pursue them very far, because woods and morasses intervened, and also [because] he saw that they suffered no small loss in abandoning their position". In the meantime Labienus, one of Caesar's most trusted generals, was wintering in the territory of the Treveri, and also came under threat when news of the Eburones rebellion spread. Eventually, he killed the king of the Treveri, Indutiomarus. "This affair having been known, all the forces of the Eburones and the Nervii which had assembled, depart; and for a short time after this action, Caesar was less harassed in the government of Gaul." In the following year Caesar entered the country of the Eburones, and Ambiorix fled before him. Cativolcus poisoned himself with a concoction from a yew tree. The country of the Eburones was difficult for the Romans, being woody and swampy in parts. Caesar invited the neighboring people to come and plunder the Eburones, "in order that the life of the Gauls might be hazarded in the woods rather than the legionary soldiers; at the same time, in order that a large force being drawn around them, the race and name of that state may be annihilated for such a crime". The Sicambri, from east of the Rhine, were one of the main raiders. While Caesar was ravaging the country of the Eburones, he left Quintus Tullius Cicero with a legion to protect the baggage and stores, at a place called Aduatuca, which he tells us, though he had not mentioned the name of the place before, was the place where Sabinus and Cotta had been killed. The plan to take advantage of the Sicambri backfired when the Eburones explained to the Sicambri that the Roman supplies and booty, not the refugees, were the most attractive target for plundering.
Геноцид (53-51 б.з.д.)
Цезарь Эбурон аумағында тапқан барлық ауылдар мен ғимараттарды өртеп жібергенін, барлық малды қуғандарын, ал оның әскері мен жануарлары күзгі ауа райының жоймаған барлық астығын жегенін хабарлайды. Ол жасырынып қалғандарды, егер олар болса, қыста аштықтан өлетініне үміттенді. Цезарь Эбурондарды және олардың атын жоюды қалағанын жазды, және шындығында, Галлия соғыстарынан кейін тайпа тарихтан жоғалып кетті. Дэниел Чирот пен Дженнифер Эдвардс осы жаулап алуды геноцид деп сипаттайды, бірақ егжей-тегжейлі талдау жасамайды. Қоныстар туралы зерттеулер осы кезеңнен кейін Эбурон аумағындағы демографиялық төмендеуді көрсетеді, оны Цезарьдің жорықтарымен байланыстыруға болады. Роймансқа сәйкес, "осы аймақтағы римдік зорлық-зомбылықтың жоғары деңгейіне бірнеше өзара байланысты түсіндірулер берілуі мүмкін: Цезарьдің әскери мақсаттар үшін пайдалана алатын урбанизацияланған елді мекендердің немесе мықты қорғалған оппидалардың болмауы; германдық топтардың орталықтандырылмаған, партизандық соғыс стратегиясын қолдануы; және, әрине, Цезарьдің Эбурондардың басшысы Амбиорикс жасаған рим әскеріне жасалған шабуылға кек алу ниеті". Генрихс 53 жылғы Эбурондардың геноциді Цезарь айтқандай болмауы мүмкін деп санайды. Рим әскерлерінің инфрақұрылымды жүйелі түрде жоюы жергілікті халықтың билікті қайтаруына кедерес келтіру мақсатында болса, онда оларды физикалық жою іс жүзінде мүмкін болмаған. Рим легиондарына қол жеткізу қиын болған көптеген паналау орындары болды: Арденнің төменгі таулары, Менапийлерге қарай батпақтар мен шөлейттер, жағалау аралдары және т.б. Сонымен қатар, екі жылдан кейін Цезарьдің тайпаны жоюға жасаған екінші әрекеті осы қоғамның қандай да бір жолмен аман қалғанын және тіпті, одан әрі зорлық-зомбылық қажет болғандай, қайта жаңғырғанын көрсетеді. Роймансқа сәйкес, олардың саяси картадан жоғалуы "Рим билігінің damnatio memoriae саясатымен, Эбурон аумағын тартып алумен байланысты болуы мүмкін". Олардың алтынының көп бөлігі б.з.д. 53-51 жылдары Эбурондарға жасалған рим шабуылдары кезінде римдіктердің қолына түсті, содан кейін ерітіліп, алынып кетті.
Caesar reports that he burnt every village and building that he could find in the territory of the Eburones, drove off all the cattle, and his men and beasts consumed all the grain that the weather of the autumnal season did not destroy. He left those who had hid themselves, if there were any, with the hope that they would all die of hunger in the winter. Caesar writes that he wanted to annihilate the Eburones and their name, and indeed the tribe vanished from history after the Gallic wars. Daniel Chirot and Jennifer Edwards describe the conquest as a genocide, but provide no analysis of the particulars. Studies of settlement evidence suggest a significant demographic decrease in the Eburonean territory after that period, which can be plausibly linked with the Caesarian campaigns. According to Roymans, "several interrelated explanations can be given for the high degree of Roman violence in this region: the absence of urbanised settlements or heavily defended oppida that could be used by Caesar as military targets; the employment by Germanic groups of a strategy of decentralised, guerrilla type warfare; and, of course, Caesar’s intent to revenge the ambush of a Roman army by the leader of the Eburones, Ambiorix." Heinrichs argues that the genocide of the Eburones in 53 BC could not realistically have happened as it is claimed by Caesar. If the systematic destruction of infrastructures by the Roman forces was intended to prevent the local people from regaining power, physical extermination likely proved to be impractical. The available areas of refuge hardly accessible to the Roman legions were numerous: the low mountain range of the Ardennes, the swamps and wastelands towards the Menapii, the coastal islands, etc. Moreover, Caesar's second attempt to annihilate the tribe two years later demonstrates that the community survived in some way, and even probably regenerated in such a way that further violent actions were apparently needed. According to Roymans, their disappearance from the political map could have resulted from "a policy of damnatio memoriae on the part of the Roman authorities, in combination with the confiscation of Eburonean territory". A great part of their gold fell into Roman hands during repeated Roman raids on the Eburones in 53–51 BC, and was then melted down and carried off.
Рим дәуірі
Галлия соғыстарынан кейін, Римнің қолдауымен Төменгі Рейн аймағына қоныстанған жаңа тайпалар бұрын Эбурондар мекендеген жерлерде қоныстанды. Тациттің айтуынша, тунгрилер Рейнді кесіп өтіп, галлдарды ығыстырған алғашқы герман тайпасының ұрпақтары, сондықтан кейбір ғалымдар бұрынғы Эбуроний конфедерациясының қалдықтары тунгрилердің этникалық құрамына үлес қосуы мүмкін деген болжам айтады. Б.з.д. 1-ғасырдың соңында Рейн-Мос дельтасына қоныстанған батавилер, бұл аймақта сақталған жергілікті Эбуроний топтарының қалдықтарымен біріккен болуы мүмкін. Рим дәуірінде тунгрилермен байланысты тайпалардың бірі, олардың солтүстігінде (қазіргі Кампине аймағында) тұрған тексуандрилер болды. Тунгрилер сияқты, олар да Цезарьдың еңбектерінде есімдері жоқ. Кондрузилерге (Цезарь айтқан және Рим үкімдігі кезінде де болған тайпа) ұқсас, тексуандрилер әскер жинау мақсатымен әкімшілік тұрғысынан жеке топ ретінде танылды.
After the Gallic Wars, the new tribal entities that settled in the Lower Rhine region with Roman support lived on territories previously occupied by the Eburones. Based on a comment by Tacitus, who identifies the Tungri as descendants of the first group of Germani which crossed the Rhine and drove away the Gauls, some scholars have proposed that remnants of the former Eburonean confederation may have contributed to the ethnic composition of the Tungri. The Batavi, who settled in the Rhine–Meuse delta in the late 1st century BC, may also have merged with remnants of indigenous Eburonean groups that had survived in the area. Under the Romans, one of the tribes associated with the Tungri, and apparently living in the north of their area (in modern Campine), were the Texuandri. Like the Tungri, they had not been mentioned by Caesar. Similarly to the Condrusi (whom Caesar had mentioned, and who continued to exist under Roman rule), the Texuandri were recognized as a distinct grouping for the administrative purpose of mustering troops.
Мәдениет
Белгиялық галл тайпалары галлиялық және германдық көршілерінен мәдени жағынан ықпал алғаны белгілі, бірақ олардың қандай тілдерде сөйлегені сияқты нақты мәліметтер әлі де белгісіз. Эбурондардың құрамында да галликалық және германдық элементтер болған болуы мүмкін.
It is clear that the Belgic tribes of Gaul were culturally influenced by both Gaulish and Germanic neighbours, but the details, for example which languages they spoke, remain uncertain. It is also probable that the Eburones contained both Gallic and Germanic elements.
Классикалық көздер
Бүгінде «герман» терминінің лингвистикалық анықтамасы бар болғанымен, Цезарь мен Тацит сияқты рим авторлары кельттерді, олар «герман» деп атаған халықтардан тілдік ерекшеліктері бойынша нақты ажырата алмады. Керісінше, екеуі де, ішінара саяси себептермен, қол жеткізілген өркениет деңгейі тұрғысынан айырмашылықтарды көрсетуге ұмтылды, германдық халықтарды жабайы және аз өркениетті халықтар деп санады, оларға әскери және саяси назар қажет болды. Белг халқының бір түрі ретінде қарастырылса да, Юлий Цезарь кондруси, эбурондар, керези, паэмани және сегнилерді «герман» деген жалпы атаумен атады және олар Рейн өзенінің қарсы жағалауынан келген, біраз уақыт бұрын осы жерге қоныстанды деді. Сондықтан эбурондар «Рейннің осы жағындағы германдар» деп аталған герман цисреньандарының қатарына жатты, яғни Рейннің оңтүстігінде және батысында тұрған германдық халықтар, және олар белг халқынан ерекше болуы мүмкін. Кейіннен Тацит осы аймақта «герман» терминінің қолданыла бастағанын жазды, тіпті ол Цезарь есімдерін атамаған тунгри тайпасын да еске алды. Ал «Германия» деген атау, олардың айтуынша, заманауи және жақында ғана пайда болған, себебі Рейн өзенін кесіп өтіп, галлдарды ығыстырған тайпалар, қазір тунгриандар деп аталса, сол кезде «герман» [Germani] деп аталды. Осылайша, бір тайпаның аты, нәсілдің емес, біртіндеп басымдық танытты, содан кейін барлығы осы өздері ойлап тапқан «герман» атын қабылдады, оны жаулап алушылар алғашқыда қорқыныш сезімін тудыру үшін қолданды. Бұл көбінесе тунгри, кейіннен осы аймақтағы барлық тайпаларды атау үшін қолданылған есім, бірнеше тайпалардың ұрпақтары болды, соның ішінде Цезарь «герман» деп атаған тайпалар да бар еді. Бұл атау тіпті «қасам жегендер» немесе одақтастар деген мағынаны білдіретін жасанды есім болуы мүмкін. Екінші жағынан, Мауриц Гисселингтің жер-су атауларын зерттеулері Арденнің солтүстігіндегі аумақта герман тілдерінің өте ерте кезде кездесетінін көрсеткені айтылады. «Гримм заңы» сипаттаған дыбыс өзгерістері б.з.д. II ғасырдағы ескі формалары бар атауларға әсер еткен сияқты. Кейбір ғалымдар бұл аймақтың ежелгі тілі, көрінетін болса да, индоевропалық болғанымен, келт тілі емес деп мәлімдеді (Nordwestblock-қа қараңыз), сондықтан келт тілі, элиталар арасында ықпалды болғанымен, эбурондар тұрған аймақтың тілі болмауы мүмкін.
Although the term Germanic has a linguistic definition today, Roman authors such as Caesar and Tacitus did not clearly divide the Celts from what they called the Germans based on languages. On the contrary, both authors tended to emphasize, partly for political reasons, the differences in terms of the levels of civilization which had been attained, with Germanic peoples being considered wilder and less civilized peoples, requiring military and political considerations. Despite being regarded as Belgae, a type of Gaul, Julius Caesar says that the Condrusi, Eburones, Caeraesi, Paemani, and Segni were called by the collective name of Germani and had settled there some time ago, having come from the opposite bank of the Rhine. The Eburones are therefore amongst the so called Germani cisrhenani 'Germans on this side of the Rhine', i. e. Germanic peoples who lived south and west of the Rhine and may have been distinct from the Belgae. Tacitus later wrote that it was in this very region that the term Germani started to be used, even though he mentions a tribe Caesar did not mention, the Tungri. The name Germany, on the other hand, they say, is modern and newly introduced, from the fact that the tribes which first crossed the Rhine and drove out the Gauls, and are now called Tungrians, were then called Germans [Germani]. Thus what was the name of a tribe, and not of a race, gradually prevailed, until all called themselves by this self invented name of Germans, which the conquerors had first employed to inspire terror. This is often interpreted as implying that the Tungri, a name later used to refer to all the tribes of this area, were descendants of several tribes including the ones Caesar said were called Germani collectively. The name may even be an artificial name meaning "the sworn ones" or confederates. On the other hand, studies of place names such as those of Maurits Gysseling, have been argued to show evidence of the very early presence of Germanic languages throughout the area north of the Ardennes. The sound changes described by "Grimm's Law" appear to have affected names with older forms, seemingly already in the 2nd century BC. It has been argued by some scholars that the older language of the area, though apparently Indo European, was not Celtic (see Nordwestblock) and therefore that Celtic, though influential amongst the elite, might never have been the language of the area where the Eburones lived.
Жеке есімдер
Жалпы алғанда, Галл соғыстары кезінде (б.з.д. 58–50 жж.) Цезарьға қарсы тұрған Эбурондық патшалар Катувольк пен Амбиорикстің жеке есімдері кельт тіліне жатады деп қабылданады. Алғашқысы, көбінесе, галл тіліндегі catu uolcus ("соғыс бүркіті") күрделі сөзі болып табылады, ол catu ("шайқас") түбіріне uolcos ("бүркіт, сұңқар") қосылу арқылы жасалған. Эбурондық есімнің Уэльс тіліндегі cadwalch ("батыр, чемпион, жауынгер") сөзімен нақты сәйкестігі бар. Прото-индоевропалық *katu ("күрес") түбірінің жеке есімдердегі күрделі бөлік ретінде қолданылуы галликалық және германдық дәстүрлерге тән (мысалы, Catu rīx және Haðu rīh, олар бір-бірімен байланысты). "Ambiorix" есімі әдетте галл тіліндегі ambio префиксі мен rix ("патша") сөзінен тұрады деп қарастырылады; оны "айналасының патшасы" немесе "патшаның қорғаушысы" деп түсіндіруге болады.
It is generally accepted that the personal names of Catuvolcus and Ambiorix, the Eburonean kings who opposed Caesar during the Gallic Wars (58–50 BC), are of Celtic origin. The former is most likely the Gaulish compound catu uolcus ('war falcon'), formed with the stem catu ('combat') attached to uolcos ('falcon, hawk'). The Eburonean name has an exact parallel in the Welsh cadwalch ('hero, champion, warrior'). It has been noted that the use of the Proto Indo European stem *katu ('fight') as a compound in personal names is common to both Gallic and Germanic traditions (e. g., Catu rīx and Haðu rīh, which are cognates). The name 'Ambiorix' is generally analyzed as the Gaulish prefix ambio attached to rix ('king'); it could be interpreted as meaning 'king of the surroundings' or 'king protector'.
Материалдық мәдениет
Археологтар аймақтың материалдық мәдениетінің кельттердің ықпалында болғанын анықтады, бұл орталық Галлия кельттерімен байланыс екенін көрсетеді, бірақ Жерорта теңізінен әкелінген сәнді заттардың саны аз болған. Олар Рейннің шығысымен тығыз байланысқа түспеген. Бұл кем дегенде, билік ететін топтың кельттерден шыққан немесе кельт тілі мен мәдениетін қабылдаған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ебурондардың құрамы әртүрлі болуы мүмкін деген мәселе де бар. Жоғарыда айтылғандай, археологиялық зерттеулер Урнфилд дәуірінен бастау алатын үзіліссіздікті көрсетеді, бірақ сонымен бірге, әскериленген элиталар бірнеше рет қоныс аударғанын, Халштат және кейіннен Ла Тене мәдениеттерінің элементтерін әкелгенін көрсетеді. Цезарьдің ебурондар Рейннің арғы жағынан келген деген сөзін растайтын археологиялық деректер табылмады. Дегенмен, осы кельт мәдениеттері сол жерде де болған, және Цезарь олардың келгенін есептеген кезеңде Рейннің арғы жағындағы халықтар герман тілінде сөйлемегені анық.
The material culture of the region has been found by archaeologists to be highly Celtised, clearly in contact with the Celts of central Gaul, though far less rich in terms of Mediterranean luxury goods. They were not so strongly linked to the east of the Rhine. This would at the very least seem to suggest that at least the upper echelons were Celtic or had adopted a Celtic language and culture. A further complication is that the population of the Eburones may have been made up of different components. As mentioned above, archaeological evidence implies continuity going back to Urnfield times, but with signs that militarized elites had moved in more than once, bringing forms of the Celtic associated cultures known as Hallstatt and later La Tène. No clear archaeological evidence has been found to confirm Caesar's account that the Eburones came specifically from over the Rhine. However, these Celtic cultures were also present there, and in the period when Caesar supposes that they arrived, the peoples immediately over the Rhine were most likely not speakers of a Germanic language.
Саяси ұйым
Эбурондар бірнеше кіші рулардың бос конфедерациясы болған, бұл қос билік институтын түсіндіруге болады. Сугамбрлардың саяси жүйесіне ұқсас, олардың әртүрлі аумақтарда билік ететін бірнеше басшылары болды. Эбурондық трискельдердің таралуы да бірнеше ықпал ошағы бар полицентрлік саяси құрылымдарға нұсқайды. Ройманс айтуынша, "эбурондар, ал кейінірек сугамбрлар римдік әскерлерін жеңе білді, бұл осы қоғамдардағы топтар мен жеке адамдардың, кем дегенде дағдарыс кезінде, айтарлықтай күш жинауға қабілетті екенін көрсетеді". Комитаттардың құрылуы, бәлкім, соңғы темір дәуірінде кең таралған, мұны Амбиорикс римдік әскерлерінен қашқанда оны сүйемелдеген атты әскерлердің құрамы және көршілес тайпалардағы ұқсас практикалар растайды. Римдіктер басып алған кезде эбурондар треверлердің қарауында болды, ал Цезарь эбурондық басшы Амбиорикс треверлердің талабы бойынша римдіктерге қарсы көтеріліс бастағанын айтады. Олар сондай-ақ, эбурондық басшы Амбиорикске қарасты ұл мен жүрген інісін шынжырлармен және құлдыққа ұстап отырған Атуатуциге салық төлеп тұрды. Осы екі тайпамен бірігіп, эбурондар Цезарь әскеріне қарсы әскери одақ құрды. Цезарь сондай-ақ, қақтығыс кезінде эбурондар треверлер арқылы ұйымдастырылған Рейннен бері герман тайпаларымен одақ құрғанын хабарлайды.
The Eburones were probably a loose federation of several small clans, which may explain the dual kingship institution. Their political system, similar to that of the Sugambri, included several kings ruling on different territories. The distribution of Eburonean triskeles staters also points to a polycentric political structures with several cores of influence. According to Roymans, "the fact that the Eburones and, somewhat later, the Sugambri were in a position to triumph over Roman armies attests to the ability of groups and individuals in these societies to summon considerable strength, at least in periods of crisis." The formation of comitati was probably common during the Late Iron Age, as evidenced by the retinue of equites that escorted Ambiorix as he fled the Roman troops, and by similar practices attested in neighbouring tribes. At the time of the Roman conquest, the Eburones were clients of the Treveri, and Caesar mentions that the Eburonean king Ambiorix began his revolt against the Romans at the insistence of the Treveri. They were also paying tribute to the Atuatuci, who were holding Eburonean hostages in chains and slavery, including the son and nephew of the Eburone king Ambiorix. It was with these two tribes that the Eburones quickly formed a military alliance against Caesar's forces. Caesar also reports that, during the conflict, the Eburones had some sort of alliance, organized via their allies the Treveri, with the Germanic tribes over the Rhine.