Кіріспе

Американдық жарыс жүргізушісі (1958 жылы туған)

Эдвард Маккей Чивер кіші (1958 жылдың 10 қаңтарында туған) – Формула-1, спорттық автомобильдер, CART және Indy Racing League жарыстарында шамамен 30 жыл жарысқан американдық бұрынғы жарыс жүргізушісі. Чивер Формула-1 әлем чемпионатының 143 жарысына қатысып, 132-сінде старт алды, бұл көрсеткіш бойынша ол кез келген американдықтан басым, ол 1978 жылдан 1989 жылға дейін тоғыз түрлі команда үшін жарысты. 1996 жылы ол өзінің IRL командасын – Team Cheever құрды және 1998 жылы Индианаполис 500 жарысын команда иесі және жүргізуші ретінде жеңіп алды. Кейін команда спорттық автомобильдермен де жарысты. Оның кіші інісі Росс Чивер, сіңілі баласы Ричард Антинуччи және ұлы Эдди Чивер III де жарыс жүргізушілері болды.

Ерте өмір

Финикс қаласында туылғанымен, Чивер бала кезінде Италияның Рим қаласында тұрып, Сент-Джордж Британдық халықаралық мектебінде, кейіннен Римдегі Жаңа мектепте оқыды. Ол сегіз жасында әкесі Монцадағы спорттық автомобильдер жарысына алып кеткенде, мотор спортымен танысты. Ұзақ өтпей ол гоу-карт жарыстарына қатысып, 15 жасында Италия және Еуропа чемпионаттарында жеңіске жетті. Ол Еуропалық Формула жарыстарының сатыларымен жоғалап, 1975 жылы Формула 3-те америкалық Дэнни Салливанмен бірге команда құрды. 1975 жылдың соңында Гуннар Нильсон мен Руперт Киганға қарсы маңызды жеңіске қол жеткізді, ал 1976, 1977 және 1978 жылдары Рон Деннистің "Project Four" командасы үшін Формула 2-де жүріп, 1977 жылғы чемпионатта Рене Арноудан кейін екінші орынды иеленді. 1977 жылдың соңына қарай ол F1-ден басқа әлемдегі ең перспективті жүргізуші деп есептелді, 1977 жылы Нюрбургринг пен Руандағы F2 жарыстарында жеңіске жетті.

Формула бірінші

Чивер алғаш рет 1978 жылы, 20 жасқа толғаннан кейін Формула-1-ге қатысты. Аргентина мен Бразилиядағы алғашқы екі жарыста «Теодор» командасымен қатыса алмағаннан кейін, ол Оңтүстік Африкада «Хескет» командасымен жарысқа қатысып, бірақ ерте зейнетке шықты. Содан кейін 1978 және 1979 жылдардың қалған бөлігінде Формула-2-ге шоғырланды. 1979 жылғы F2 чемпионатында Чивер Project Four командасынан шығып, итальяндық Osella командасына қосылды. BMW қозғалтқышымен жұмыс істейтін FA2 машинасында үш жеңіске жетіп, жалпы есепте төртінші орын алды. 1980 жылғы F1 маусымында Osella командасы Формула-1-ге көтерілді, Чивер команданың Cosworth қозғалтқышымен жұмыс істейтін FA1 машинасын басқарды. Алайда, машинаның сенімділігі төмен болды және Чивер бүкіл маусым бойы тек бір рет финиш сызығын кесті, команданың Италиядағы үй жарысында он екінші орын алды. Гридте жоғары көтерілуге тырысып, командаларды жиі ауыстырған Чивер 1981 жылғы F1 маусымында Tyrrell командасы үшін бес ұпай жинады, ал келесі жылы Ligier командасы үшін үш мәрте тұғырға көтерілді, оның ішінде 1982 жылғы Детройт Гран-приінде екінші орын алды. 1983 жылғы F1 маусымы Чивер үшін Формула-1-дегі ең табысты кезең болды. Ол француз Ален Простпен бірге зауыттық Equipe Renault командасына қосылды, екеуі де осы жылғы Чемпионаттың фавориттері саналды. Чивер Renault RE30C машинасында алғашқы екі жарыста төрт мәрте тұғырға көтеріліп, 22 Чемпионат ұпайы жинады, содан кейін маусымның қалған бөлігінде оның жақсырақ нұсқасы – RE40 машинасын басқарды. Бірақ маусым соңында команданың Жүргзушілер (Прост) және Конструкторлар титулдарын жоғалтуы Чивер мен Простың командадан кетуіне әкелді. Renault үшін ең жақсы нәтижесі Монреальдегі Жиль Вильнёв трассасында өткен Канада Гран-приінде екінші орын болды, ал маусым басында ол француз Гран-приінде командаласы Просттан кейін екінші орын алып, мансабындағы ең жоғары біліктілік көрсеткішіне қол жеткізді. Растықталмаған ақпараттар бойынша, Renault Чиверге қол қойған, себебі француз өндірушісі Солтүстік Америкада көбірек автомобильдерді сатуға тырысқан және зауыттық командада американдық жүргізуші болуы осы мақсатқа көмектесер еді (1983 жылы Солтүстік Америкада үш F1 жарысы өтті – Лонг-Бич, Детройт және Канада). Алты маусым бойы ол бәсекеге қабілетті F1 машинасына отырмады. Renault командасынан кеткеннен кейін, Чивер итальяндық Риккардо Патреземен командаласып, Alfa Romeo командасында екі сәтсіз маусым өткізді. Alfa машиналарында қолданылатын 890T V8 турбо қозғалтқышының қуаты жеткіліксіз болды, бірақ Чивер 1984 жылғы Монако Гран-приіне қатыса алмағанына қарамастан, командаласынан жақсы өнер көрсеткеніне сендірілді. Алайда, Патрезе 1984 жылғы Италия Гран-приінде үшінші орын алып, осы екі жылда команда үшін жалғыз тұғырға көтерілді. Чивер жарыс аяқталуға алты айналым қалғанда үшінші орында болды, бірақ оның Alfa машинасы жанармайсыз қалды, нәтижеде орын Патрезеге берілді (команда Чивердің 890T қозғалтқышын жылдамдыққа, ал Патрезенің қозғалтқышын экономиялық режимде жұмыс істеуге орнатқан, жақсы нәтиже алу үмітімен). 1985 жылғы F1 маусымында команданың машинасы, Alfa Romeo 185T, өте бәсекеге қабілетсіз болды, команда 1984 жылғы F1 машинасы 184T-ны 1985 жылғы ерекшеліктерге сәйкес жаңартуға және маусымның соңғы жартысында пайдалануға мәжбүр болды, бірақ ескі машина отын мәселесі шешілмегендіктен нәтижелерді жақсартпады. 1985 жылғы маусымның соңында Alfa командасы жыл соңында F1-ден шығатынын жариялады, нәтижесінде Чивер F1 жүргізу мүмкіндігінен айырылды, ал Патрезе Нельсон Пике орнына Brabham командасына оралды, ол Williams командасына көшті. Том Уолкиншоу Racing командасының Jaguar командасы үшін Әлемдік спорттық автомобильдер чемпионатында жарысқан кезде, Чивер 1986 жылғы F1 маусымында тек бір F1 Гран-приіне қатысты. Бұл америкалық иеліктегі және демеушілік ететін Haas Lola командасы үшін Детройтте, жарақат алған Патрик Тамбейдің орнына болды. Чивер таныс емес Lola THL2 машинасымен турбокомпрессорлы Ford V6 қозғалтқышымен оныншы орынға ие болды. 1980 жылғы F1 чемпионатының чемпионы Алан Джонс өзінің машинасымен тек 21-ші орынға ие болды. Екі Lola да жарыста рульге зақым келгендіктен шықты, Джонс 33-ші айналымда, ал Чивер 4 айналымнан кейін. Чивер Тамбейдің орнын басу үшін үшінші таңдау болды. Команда иесі Карл Хаас бастапқыда өзінің CART командасының жетекші жүргізушісі, 1978 жылғы әлем чемпионы Марио Андреттиге жүргізуді ұсынды. Алайда Марио ұсыныстан бас тартты, бірақ оның орнына өзінің ұлы Майклды ұсынды. Бірақ Майкл жарысқа FIA Суперлицензиясын ала алмағандықтан, Хас тәжірибелі Чиверге жүгінді, ол F1-ге қайта оралуға тез келісті. 1987 жылғы F1 маусымында ол Arrows командасының бастығы Джеки Оливермен келісім шарт жасады, британдық жүргізуші Дерек Уорвикпен серіктес болды (Чивердің тағайындалуымен бірге АҚШ-тағы USF&G қаржылық тобы команданың негізгі демеушісі болды). Чивер мен Уорвик (бұрын TWR командасында бірге ойнаған) жарыс барысында көптеген бәсекелерге қатысты және 1987 және 1988 жылдарғы F1 маусымдарында жақын тартысқа түсті. Ол 1988 жылғы Италия Гран-приінде Монцада үшінші орын алды; бір кезде оның Arrows A10B машинасының 150 литрлік жанармай бакінің ішінде 151 литр жанармай бар екені анықталғандықтан, оны дисквалификациялауға жақын болды. Алайда, одан әрі тексерулер бактың көлемі 149 литр екенін көрсетті және оның үшінші орыны күшінде қалды. Тұғырға көтерілуіне команданың бас механігіне жаңа көзілдірік сыйлауға тура келді. Монца, Ферраридің Герхард Бергері жеңіске жеткен, 1988 жылы Ален Прост пен 1988 жылғы әлем чемпионы Айртон Сеннаның McLaren Honda машиналары жеңіске жетпеген жалғыз жарыс болды. Чивердің 1988 жылғы Италия Гран-приіндегі үшінші орыны турбокомпрессорлы l4 BMW M12 қозғалтқышы үшін соңғы тұғырға көтерілу болды (1987 және 1988 жылдары «Megatron» деп аталды). Ол Формула-1-де ең көне турбо қозғалтқыш болды, алғаш рет 1982 жылы Brabham командасымен қолданылды. Оның соңғы тұғырға көтерілуі 1989 жылғы АҚШ Гран-приінде, өзінің туған жері Финиксте болды, онда ол бұрынғы Alfa Romeo командаласы Риккардо Патреземен екінші орын үшін ұзақ жарыс жүргізді, бірақ жарыс соңында тежегіштері нашарлағандықтан оны Патрезеге беруге мәжбүр болды (оның алдыңғы тежегінің бірі тоқтағанын айтты). Чивердің Формула-1-дегі соңғы жарысы 1989 жылғы Австралия Гран-приінде Аделаидада өтті. Біліктілік кезегінің соңғы секундтарында ол Fosters Hairpin-нен шығып, пит-страйтке шығу кезінде Arrows A11 Ford машинасымен қабырғаға соқтығысып, машинаның артқы бөлігін қиратты. Жарыста ол соңғы болып шықты, 42-ші айналымда қарсылас машинасының алдыңғы қанаты Arrows машинасының бүйініне кіріп кеткеннен кейін. Формула-1-дегі соңғы маусымында Чивер бәсекеге қабілетті болды (финишқа жеткен кезде орташа финиш орны жетінші болды), бірақ нашар біліктілік көрсеткіштеріне байланысты алаңдады (оның орташа біліктілік орны 23-ші болды, Уорвикпен салыстырғанда 14-ші). Маусымдағы ең жақсы біліктілік көрсеткіші Канада мен Венгрияда 16-шы орын болды, тіпті ол Ұлыбритания Гран-приінде Сильверстоунда және Италия Гран-приінде Монцада қатыса алмады, онда ол өткен жылы үшінші орын алған. Барлығында ол 143 Гран-приге қатысты, тоғыз тұғырға көтерілді және жалпы сомада 70 чемпионат ұпайы жинады. Оның ең табысты жылы 1983 жыл болды, ол чемпионатта жетінші орын алды, үш тұғырға көтерілді және Renault үшін бір алдыңғы қатарда старт алды.

Индианаполис 500 және Инди Ресинг Лигасы

1996 жылы Инди-рейсинг лигасы құрылды, ал Чивер CART-тан оған көшті. Чивер үш жарыс сериясында Team Menard командасы үшін қатысты, ал 1996 жылғы Индианаполис 500-де ол сол кезге дейінгі ең жылдам жарыс шеңберін көрсетті. Содан кейін Чивер өз командасын құрып, сол жылдың тамызында Нью-Гэмпширде жүргізуші/иеленуші ретінде алғашқы жарысын өткізді, бұл келесі маусымның бірінші жарысы болды. 1998 жылы Чивер үшін барлық мүмкіндіктер қалыптасып, ол өміріндегі ең маңызды жеңіске қол жеткізді. Ол 17-орыннан старт алып, 200 айналымның 76-сын жетектеп, жарыстың бірінші айналымындағы сырғанауына қарамастан, 82-ші Индианаполис 500-де жеңіске жетті, бұл жарыстың бірінші сақтық кезеңін шығаруға көмектесті. 1977 жылы Чивердің бұрынғы басшыларының бірі болған А. Дж. Фойттен кейін жарысты жеңген алғашқы иеленуші/жүргізуші ол болды. Чивердің IRL командасы 2006 жылдың шілдесіне дейін жұмыс істеді, 2005 жылы Алекс Баррон мен Патрик Карпентьер үшін машиналармен жарысты. 2002 жылы карьерасын аяқтағаннан кейін, 2006 жылғы Дейтонаның 24 сағаттық жарысында жаңа Grand Am сериясының командасымен қатысқан сияқты, кейбір жағдайларда Эдди 2006 жылдың 21 ақпанында IRL-дің алғашқы төрт жарысында, соның ішінде Индианаполис 500-де өзінің машинасымен қатысатынын жариялады. Ол маусымның сегізінші жарысынан кейін демеушілік таппағандықтан командасын жапты. Команда Grand Am Rolex спорттық автомобильдер сериясында бәсекелесуді жалғастырды. Чивер 2008 жылдан 2018 жылға дейін ABC телеарнасында IndyCar Series және Индианаполис 500 жарыстарына телекомментарий берді, оның ішінде 2001 жылы Чивер командасы үшін де жарысқан, үш мәрте Indy 500 жүлдегері болған Скотт Гудйер және Аллен Бествик болды.

GP шеберлері

2005 жылы Чивер 45 жастан асқан бұрынғы Формула-1 жүргізушілеріне арналған GP Masters сериясында қатысты. Оңтүстік Африкадағы Kyalami International Raceway трассасында өткен чемпионаттың алғашқы жарысында Чивер сегізінші орынды иеленді. Чивер 2006 жылғы 29 сәуірде Катардағы Losail International Circuit трассасында өткен GP Masters жарысының екінші кезеңінде төртінші орынды алды. 2006 жылғы 13 тамызда Англиядағы Сильверстоун трассасында өткен үшінші GP Masters жарысында ол жаңбырлы жағдайда жеңіске жетті.

Еңбек жолы

МаусымСеріктегі командалар жарыстарыЖеңісПольдерF/LapsПодиумдарҰпайларПозиция1975Британ Формула 3Henry Morrogh Racing Driving School112112217th1976Еуропалық Формула 2Project Four Racing100001109th1977Еуропалық Формула 2Project Four Racing122116402ndӘлем чемпионаты (конструкторлар үшін)BMW Alpina200020NC1978Еуропалық Формула 2Project Four Racing120013224thӘлемдік спорттық жарыстар чемпионатыBMW Italia Osella300010NCФормула 1Olympus Cameras Hesketh Racing100000NC1979Еуропалық Формула 2Osella Squadra Corse123123324thBMW M1 Procar ChampionshipOsella Squadra Corse10000324thӘлемдік спорттық жарыстар чемпионатыLancia Corse100000NC1980Формула 1Osella Squadra Corse1000000NCӘлемдік спорттық жарыстар чемпионатыLancia Corse710040NCBMW M1 Procar ChampionshipGS Team100000NC1981Формула 1Tyrrell Racing Team1400001012thӘлемдік спорттық жарыстар чемпионатыMartini Racing4000020111th1982Формула 1Equipe Talbot Gitanes14000031512th1983Формула 1Equipe Renault Elf1500004227th1984Формула 1Benetton Team Alfa Romeo150000316th1985Формула 1Benetton Team Alfa Romeo1600000NC1986Әлемдік спорттық жарыстар чемпионатыSilk Cut Jaguar91013615thФормула 1Haas Lola100000NCPPG Indy Car World SeriesArciero Racing100000NC1987Формула 1USF&G Arrows Megatron160000810thӘлемдік спорттық жарыстар чемпионатыSilk Cut Jaguar731141004th1988Формула 1USF&G Arrows Megatron160001612thӘлемдік спорттық жарыстар чемпионатыSilk Cut Jaguar840061824th1989Формула 1USF&G Arrows140001611th1990PPG Indy Car World SeriesChip Ganassi Racing160002809th1991PPG Indy Car World SeriesChip Ganassi Racing170001919th1992PPG Indy Car World SeriesChip Ganassi Racing1600018010th1993PPG Indy Car World SeriesTurley400002117thKing Racing30000Dick Simon Racing10000Team Menard100001994PPG Indy Car World SeriesA. J. Foyt Enterprises70000527thTeam Menard100001995PPG Indy Car World SeriesA. J. Foyt Enterprises1500003318th1996Indy Racing LeagueTeam Menard2001014716th1996–97Indy Racing LeagueTeam Cheever1010012303rd1998Indy Racing LeagueTeam Cheever1110022229th1999Indy Racing LeagueTeam Cheever1010012227th2000Indy Racing LeagueTeam Cheever910112573rd2001Indy Racing LeagueTeam Cheever1310122618th2002Indy Racing LeagueRed Bull Cheever Racing15011028010th2005Grand Prix MastersTeam Altech10000N/ANC2006IndyCar SeriesCheever Racing7000011419thGrand Prix MastersTeam Altech10000N/ANCTeam GPM11001

CART нәтижелері

Жыл Команда Шасси Қозғалтқыш 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Қорытынды ұпайлар Сілтеме 1986 Arciero Racing March 86C Ford Cosworth DFXPHXLBHINDYMILPORMEACLETORMISPOCMDOSANMIS2ROALSPHX2MIANC0 1990 Chip Ganassi Racing Penske PC 18 Chevrolet 265APHXLBHINDYMILDETPORCLEMEATORMISDENVANMDOROANAZLS9-шы80 1991 Chip Ganassi Racing Lola T91/00 Chevrolet 265ASRFLBHPHXINDYMILDETPORCLEMEATORMISDENVANMDOROANAZLS9-шы91 1992 Chip Ganassi Racing Lola T91/00 Ford XBSRF10-шы80 Lola T92/00PHXLBHINDYDETPORMILNHATORMISCLEROAVANMDONAZLS 1993 Turley Penske PC 21 Chevrolet 265BSRFPHXLBHDETPORCLETORMISNHA17-шы21 Team Menard Lola T92/00 Buick V6 (t/c)INDYMIL Dick Simon Racing Lola T93/00 Ford XBROAVAN King Racing Chevrolet 265CMDONAZLS 1994 Team Menard Lola T93/00 Menard V6 (t/c)SRFPHXLBHINDYMILDETPORCLETOR27-шы5 A. J. Foyt Enterprises Lola T94/00 Ford XBMISMDONHAVANROANAZLS 1995 A. J. Foyt Enterprises Lola T95/00 Ford XBMIASRFPHXLBHNAZINDYDETPORROATORCLEMISMDONHAVANLS18-шы33 Lola T94/00MIL

IRL IndyCar сериясының нәтижелері

Жыл Командасы Шасси No Двигатель 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Рейтинг Ұпайлар Сілтеме 1996 Team Menard Lola T95/00 3 Menard V6 (t/c)WDWPHXINDY 16-шы 147 1996–1997 Team Cheever 51NHMLVS 3-ші 230 G Force OldsmobileWDWPHXINDYTXSPPIRCLTNH2LV2 1998 DallaraWDWPHXINDYTXSNHMDOVCLTPPIRATXLT2LVS 9-шы 222 1999WDWPHX 7-ші 222 Infiniti CLTC1INDYTXSPPIRATLDOVPPI2LVSTX2 2000 Riley & ScottWDWPHX 3-ші 257 DallaraLVSINDYTXSPPIRATLKTYTX2 2001PHXHMSATLINDYTXSPPIRRIRKANNSHKTYSTLCHITX2 8-ші 261 2002 Red Bull Cheever RacingHMSPHXFONNZRINDYTXSPPIRRIRKANNSHMISKTYSTLCHITX2 10-шы 280 2006 Cheever Racing HondaHMSSTPMOTINDYWGLTXSRIRKANNSHMILMISKTYSNMCHI 19-шы 114

1 1999 жылғы Шарлоттада өткен VisionAire 500K жарысы көрермендердің қаза болуына байланысты 79 айналымнан кейін тоқтатылды. Чивер 18-ші орынды иеленді.

Индианаполис 500

Жыл Шасси Двигательді бастау Аяқтау Команда 1990 Penske PC 18 Chevrolet 265A 14 8 Chip Ganassi Racing 1991 Lola T91/00 Chevrolet 265A 10 31 Chip Ganassi Racing 1992 Lola T92/00 Ford XB 2 4 Chip Ganassi Racing 1993 Lola T92/00 Buick V6 (t/c) 33 16 Team Menard 1994 Lola T93/00 Menard V6 (t/c) 11 8 Team Menard 1995 Lola T95/00 Ford XB 14 31 A. J. Foyt Enterprises 1996 Lola T95/00 Menard V6 (t/c) 4 11 Team Menard 1997 G Force Oldsmobile 11 23 Team Cheever 1998 Dallara Oldsmobile 17 1 Team Cheever 1999 Dallara Infiniti 16 18 Team Cheever 2000 Dallara Infiniti 10 5 Team Cheever 2001 Dallara Infiniti 26 25 Team Cheever 2002 Dallara Infiniti 6 5 Team Cheever 2006 Dallara Honda 19 13 Cheever Racing

Халықаралық Чемпиондар жарысының нәтижелері

(түйін) (Қалың – Бірінші орын. * – Көптеген айналымдарды жетекшілік етті.) Халықаралық жарыс чемпиондарының нәтижелері Маусым 1 2 3 4 Орын Ұпай Сілтеме 1999 Pontiac DAY TAL MCH IND 7-ші 31 2000 DAY TAL MCH IND 5-ші 46 2001 DAY TAL MCH IND 4-ші 47

Мастерстердің толық нәтижелері

(key) Қалың әріппен көрсетілген жарыстар – поул позициясы, курсивпен көрсетілген жарыстар – ең жылдам айналым. Жыл Команда Шасси Қозғалтқыш 1 2 3 4 5 2005 Team Altech Delta Motorsport GPM Nicholson McLaren 3.5 V8 RSA 2006 Team Altech Delta Motorsport GPM Nicholson McLaren 3.5 V8 QAT ITA Team GPM GBR MAL RSA