Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық математик
American mathematician
Өмірбаян
Беллмен 1920 жылы Нью-Йорк қаласында поляк және орыс тегінен шыққан, дінге қатыспаған еврей ата-анасы Перл (құрметті есімі Саффиан) мен Джон Джеймс Беллменнің отбасында дүниеге келді. Ол діни көзқарастары бойынша атеист болған. 1937 жылы Бруклиндегі Авраам Линкольн орта мектебін бітірді, ал 1941 жылы Бруклин колледжінде математика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Кейін Висконсин университетінде магистр дәрежесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лос-Аламостағы Теориялық физика бөлімінде жұмыс істеді. 1946 жылы Соломон Лефшецтің жетекшілігімен Принстон университетінде философия докторы (Ph.D.) ғылыми дәрежесін алды. 1949 жылдан бастап Беллмен көп жылдар бойы RAND корпорациясында жұмыс істеді, осы кезеңде ол динамикалық бағдарламалауды жасады. Өмірінің кейінгі жылдарында Ричард Беллменнің қызығушылығы биология мен медицинаға ауысты, ол оларды "қазіргі ғылымның шекаралары" деп сипаттады. 1967 жылы ол "Математикалық биология" журналының негізін қалады, ол тез арада (және қазірге дейін) математикалық биология саласындағы ең маңызды журналдардың біріне айналды. 1985 жылы оның құрметіне Математикалық биоғылымдар саласындағы Беллмен сыйлығы тағайындалды, ол журналдың ең үздік зерттеу жұмысына екі жылда бір рет беріледі. Беллменге 1973 жылы ми ісігі диагнозы қойылды, ол хирургиялық жолмен алынып тасталды, бірақ салдарынан ол ауыр мүгедектікке ұшырады. Ол Оңтүстік Калифорния университетінің профессоры, Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі (1975), Ұлттық инженерлік академиясының мүшесі (1977) және Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1983) болды. 1979 жылы "шешім қабылдау процестері мен басқару жүйелері теориясына, әсіресе динамикалық бағдарламалауды жасау мен қолдануға қосқан үлесі үшін" IEEE Құрмет медалімен марапатталды. Оның негізгі еңбегі – Беллмен теңдеуі.
Bellman was born in 1920 in New York City to non practising Jewish parents of Polish and Russian descent, Pearl (née Saffian) and John James Bellman, On his religious views, he was an atheist. He attended Abraham Lincoln High School, Brooklyn in 1937, and studied mathematics at Brooklyn College where he earned a BA in 1941. He later earned an MA from the University of Wisconsin. During World War II, he worked for a Theoretical Physics Division group in Los Alamos. In 1946, he received his Ph. D. at Princeton University under the supervision of Solomon Lefschetz. Beginning in 1949, Bellman worked for many years at RAND corporation, and it was during this time that he developed dynamic programming. Later in life, Richard Bellman's interests began to emphasize biology and medicine, which he identified as "the frontiers of contemporary science". In 1967, he became founding editor of the journal Mathematical Biosciences, which rapidly became (and remains) one of the most important journals in the field of Mathematical Biology. In 1985, the Bellman Prize in Mathematical Biosciences was created in his honor, being awarded biannually to the journal's best research paper. Bellman was diagnosed with a brain tumor in 1973, which was removed but resulted in complications that left him severely disabled. He was a professor at the University of Southern California, a Fellow in the American Academy of Arts and Sciences (1975), a member of the National Academy of Engineering (1977), and a member of the National Academy of Sciences (1983). He was awarded the IEEE Medal of Honor in 1979, "for contributions to decision processes and control system theory, particularly the creation and application of dynamic programming". His key work is the Bellman equation.
Беллмен теңдеуі
Беллман теңдеуі, сондай-ақ динамикалық бағдарламалау теңдеуі деп те аталады, динамикалық бағдарламалау деп аталатын математикалық оңтайландыру әдісімен байланысты оптималдық үшін қажетті шарт болып табылады. Оптималды басқару теориясын қолдану арқылы шешілетін дерлік кез келген мәселені тиісті Беллман теңдеуін талдау арқылы да шешуге болады. Беллман теңдеуі алғаш рет инженерлік басқару теориясына және қолданбалы математиканың басқа да салаларына қолданылды, кейіннен экономикалық теориядағы маңызды құралға айналды.
A Bellman equation, also known as a dynamic programming equation, is a necessary condition for optimality associated with the mathematical optimization method known as dynamic programming. Almost any problem which can be solved using optimal control theory can also be solved by analyzing the appropriate Bellman equation. The Bellman equation was first applied to engineering control theory and to other topics in applied mathematics, and subsequently became an important tool in economic theory.
Гамильтон Жакоби Белман теңдеуі
Гамильтон-Джакоби-Белман теңдеуі (HJB) – оптималды басқару теориясының орталық теңдеуі болып табылатын дербес дифференциалдық теңдеу. HJB теңдеуінің шешімі – "құн функциясы", ол берілген динамикалық жүйе үшін қатысты шығындар функциясымен ең төмен шығынды қамтамасыз етеді. Мысалы, брахистохрондық проблема сияқты классикалық вариациялық есептер де осы әдіс арқылы шешіледі. Бұл теңдеу 1950 жылдары Ричард Беллман және оның әріптестері жасаған динамикалық бағдарламалау теориясының нәтижесі. Сәйкес дискреттік уақыт теңдеуі көбінесе Беллман теңдеуі деп аталады. Үзіліссіз уақытта бұл нәтиже Уильям Роуэн Гамильтон және Карл Густав Якобидің классикалық физикадағы Гамильтон-Джакоби теңдеуі жөніндегі бұрынғы жұмыстарын кеңейту ретінде қарастырылуы мүмкін.
The Hamilton–Jacobi–Bellman equation (HJB) is a partial differential equation which is central to optimal control theory. The solution of the HJB equation is the 'value function', which gives the optimal cost to go for a given dynamical system with an associated cost function. Classical variational problems, for example, the brachistochrone problem can be solved using this method as well. The equation is a result of the theory of dynamic programming which was pioneered in the 1950s by Richard Bellman and coworkers. The corresponding discrete time equation is usually referred to as the Bellman equation. In continuous time, the result can be seen as an extension of earlier work in classical physics on the Hamilton–Jacobi equation by William Rowan Hamilton and Carl Gustav Jacob Jacobi.
Өлшемілік қарғысы
Өлшемілік қарғысы – Беллманның (математикалық) кеңістікке қосымша өлшемдер қосылғандағы көлемнің экспоненциалды өсуінен туындайтын мәселені сипаттау үшін қолданған термині. Өлшемілік қарғысының бір салдары – Беллман теңдеуін сандық түрде шешуге арналған кейбір әдістерге, құндылық функциясында көптеген күй айнымалылары болғанда, әлдеқайда көп компьютер уақыты қажет болады. Мысалы, нүктелер арасындағы қашықтық 0,01-ден аспайтын бірлік аралықты үлгілеу үшін 100 тең араласқан үлгілік нүкте жеткілікті; ал 10 өлшемді бірлік гиперкубты, жанындағы нүктелер арасындағы қашықтығы 0,01 болатын тор арқылы үлгілеу үшін 1020 үлгілік нүкте қажет болады: демек, белгілі бір мағынада, 10 өлшемді гиперкуб бірлік аралықтан 1018 есе "үлкен" деп айтуға болады. (Р. Э. Беллманның мысалынан алынған, төмен қараңыз.)
The curse of dimensionality is an expression coined by Bellman to describe the problem caused by the exponential increase in volume associated with adding extra dimensions to a (mathematical) space. One implication of the curse of dimensionality is that some methods for numerical solution of the Bellman equation require vastly more computer time when there are more state variables in the value function. For example, 100 evenly spaced sample points suffice to sample a unit interval with no more than 0.01 distance between points; an equivalent sampling of a 10 dimensional unit hypercube with a lattice with a spacing of 0.01 between adjacent points would require 1020 sample points: thus, in some sense, the 10 dimensional hypercube can be said to be a factor of 1018 "larger" than the unit interval. (Adapted from an example by R. E. Bellman, see below.)
Беллман-Форд алгоритмі
Фордтан кейін алгоритмді ашқандықтан, ол Беллман-Форд алгоритмінде еске алынады, сонымен қатар кейде Лейбелді Түзету Алгоритмі деп те аталады. Бұл алгоритм кейбір қабырға салмақтары теріс болуы мүмкін салмақталған бағытталған графтардағы бір бастап нүктеден ең қысқа жолдарды есептейді. Дикстра алгоритмі осы мәселені аз уақытта шешеді, бірақ қабырға салмақтары теріс болмауын қажет етеді.
Though discovering the algorithm after Ford he is referred to in the Bellman–Ford algorithm, also sometimes referred to as the Label Correcting Algorithm, computes single source shortest paths in a weighted digraph where some of the edge weights may be negative. Dijkstra's algorithm accomplishes the same problem with a lower running time, but requires edge weights to be non negative.
Жарияланымдар
Өзінің мансабында 619 мақала және 39 кітап жариялады. Өмірінің соңғы 11 жылында ми операциясының салдарынан денсаулығы нашарлаған жағдайда да, 100-ден астам мақала жариялады (Дрейфус, 2003). Мысал ретінде:
Over the course of his career he published 619 papers and 39 books. During the last 11 years of his life he published over 100 papers despite suffering from crippling complications of brain surgery (Dreyfus, 2003). A selection:
Мақалалар
Беллмен, Р. Е., Калаба, Р. Е., Динамикалық бағдарламалау және кері байланыс басқару, RAND корпорациясы, P 1778, 1959.
Bellman, R. E, Kalaba, R. E, Dynamic Programming and Feedback Control, RAND Corporation, P 1778, 1959.