Қытай қоңырауы: Тарихы, түрлері және қолданылуы

Кіріспе

Құлау цимбалының түрі

Батыс музыкасында қытай цимбалы (немесе қытай сыбызғысы) – жарық, айқын және жарылғыш дыбыс шығаруға арналған, оны "қоқыс цимбалы" деп атайтын ерекше құлау цимбалы. "Қытай цимбалы" атауы оның пішініне байланысты, ол қытай Босына ұқсас. Мұндай цимбалдар көбінесе цимбал тұғырларына төңкеріліп орнатылады, бұл оларды оңай соғуға және жақсы дыбыс алуға мүмкіндік береді. Қытай стиліндегі цимбалдар түрлі рок музыка жанрындарында, әсіресе хэви-метал және трэш-металда жиі қолданылады. Олар сондай-ақ джаз фьюжн, латын және бразилиялық музыкада, әсіресе күрделі барабан солистары бар аранжировкаларда жиі пайдаланылады. Латын және басқа да музыка стильдерінде қытай цимбалдары көбінесе домбыра жинағының орнына тимпани, октабан немесе сурдо сияқты басқа соққы аспаптарымен бірге ойнатылады. Қытай цимбалдары дәстүрлі джаз үшін де қолданылуы мүмкін, көбінесе "қара құлау" цимбалына ұқсас жұмсақ дыбыс алу үшін мойынтұмарлармен немесе щеткалармен ойнатылады. Кейде бұл цимбалдар оркестрлік шығармаларда қолданылады; мысалдарға Оливье Мессьеннің "Турангалила симфониясы" және Эдгард Варестің "Ионизация" шығармалары жатады.

Анатомия

Қытай типті сыбызғыларда әдетте цилиндр пішіндес немесе кесілген конус пішіндес қоңырау болады, оның табаны сыбызғының жоғарғы бөлігінде орналасқан, сыбызғының негізгі доғасына қарама-қарсы бағытта иілген сыртқы жиегі, қоңыраудан жиекке қарай аз немесе мүлдем қалыңдық өзгерісі болмайды, сондай-ақ қоңыраудың ішкі жағын қоса, жылтыратылмаған бөлігі болады. Дегенмен, көптеген қытай типті сыбызғыларда осы ерекшеліктердің бірнешеуі ғана кездеседі, ал кейбір жағдайларда мүлдем жоқ болады. Қытай типті сыбызғының ең қиын анықталатын ерекшелігі – оның дыбысы. Қытай сыбызғылары түрік емес, қытай сыбызғы жасау дәстүрінен туындаған дыбыстарға ие. Сыбызғылар екі немесе үш тональды топқа бөлінеді: түрік, қытай және кейбіреулер еуропалық дейді, бірақ басқалары еуропалық тональды топты түрік дыбыстарының дамуы ретінде қарастырады. Ең жақсы түрік (және еуропалық) сыбызғылардың дыбысы толық, құлпыратын және кейбірлер «әдемі» деп сипаттайды. Батыс құлағына ең жақсы қытай типті сыбызғылардың дыбысы кескіш, тікенді болып сезіледі, ал батыстық барабаншылар оны «шулы» деп атайды. Бұл топтар белгілі бір деңгейде бірімен-бірі байланысты. Атап айтқанда, панг және суиш сыбызғылары қытай типті сыбызғылардың және дәстүрлі түрік сыбызғыларының кейбір ерекшеліктерін бөліседі. Екінші жағынан, Sabian Rocktagon сыбызғылары мен кейбір Ufip үлгілері, қалыпты қытай типті сыбызғылардың физикалық ерекшеліктеріне ие болмаса да, қытай типті сыбызғылар саналады. Ал Paiste Crystal Crash сыбызғысы, шаршы пішіндес қоңырауына қарамастан, еуропалық сыбызғы ретінде қарастырылады. Қытайда сыбызғы жасау өнері әлемдегі басқа жерлерге қарағанда ертерек пайда болған деп есептеледі. Көптеген жағдайда қолданылатын қоңырау қоласы (bell bronze) Қытайда тәуелсіз түрде жасалған болуы мүмкін. Бүгінде Қытайда дәстүрлі және импортталған үлгілердегі сыбызғылардың кең ауқымы өндіріледі. Chung, jing және су сыбызғылары сияқты ерекше аттары мен дыбыстары бар дәстүрлі қытай типтері де бар, сондай-ақ көптеген басқа түрлері де кездеседі. Батыс музыкасында бұлардың барлығы қытай типті сыбызғылар деп аталады. Қытай типті сыбызғылар әртүрлі өлшемдерде қол жетімді, көбінесе жеке-жеке, бірақ кейбіреулері жұптарда болады. немесе одан кішкентай сыбызғылар батыстық музыкада қытай шашырату сыбызғылары (china splash cymbals) деп аталады. Барабан жиынтығында қолданылған кезде олар эффект сыбызғылары ретінде қарастырылады және дыбыс пен әртүрлілік қосу үшін қолданылады. Барабан жиынтығында қытай типті сыбызғыларды қоңырау бөлігі жоғары қарап тұратындай (басқа сыбызғылар сияқты) немесе төмен қарап тұратындай орнатуға болады. Қоңырау бөлігі төмен қарап тұрғанда, иілген жиек төмен қарап тұратын жиекке айналады, бұл көлік пен құлдырату үлгілері үшін қалыпты таяқ техникасын пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл қоңыраудың әдеттегі бағытта жасалғандығын болжайды; кейбір қытай типті сыбызғылар (мысалы, Paiste 2002 Novo China) кері қоңырауға және иілген жиекке ие, сондықтан осы төменгі жиек бағытын алу үшін қоңырау жоғары қарап тұруы керек.

China type cymbals typically have a bell that is cylindrical or shaped like a truncated cone with its base the top of the bell, an outer rim that is turned up in the reverse direction to the main bow of the cymbal, little or no taper (change in thickness) from bell to rim, and an area including the inside of the bell that is unpolished. However, many china type cymbals have only several or in some cases none of these distinguishing characteristics. The distinguishing feature of a china type cymbal is the one that is hardest to define: its sound. China cymbals are those whose sounds are derived from the Chinese, rather than the Turkish, tradition of cymbal making. Cymbals are classified into two or three tonal families: Turkish; Chinese; and some would say European, although others would include the European family of tones as a development of the Turkish sounds. The best Turkish (and European) cymbals have a rich, swelling tone that some describe as "sweet". To western ears, the best china types have an abrasive, cutting sound that is described by western drummers as "trashy". The families do to some extent overlap. Notably, pang and swish cymbals have some characteristics of china types, and some characteristics of traditional Turkish cymbals. On the other hand, the Sabian rocktagon cymbals, and some Ufip models, are considered china types while having none of the physical characteristics of the normal china type, while the Paiste crystal crash is considered a European cymbal despite its squarish bell. Cymbal making in China is claimed to predate the development of the art anywhere else in the world. The most universally acclaimed cymbal alloy, bell bronze, appears to have been independently developed in China. Today in China a wide range of cymbals are manufactured of both traditional and imported patterns. Traditional Chinese types with distinctive names and sounds include chung, jing, and water cymbals, as well as many other types. In Western music these are all referred to as china type cymbals. China type cymbals are available in a wide range of sizes from down to , most types singly but some in pairs. Those of or smaller are normally referred to in Western music as china splash cymbals. When used in a drum kit, they are regarded as effects cymbals and are used to give colour and variety. In a drum kit, china type cymbals can be mounted either with the bell facing upward (similar to other cymbals) as well as with the bell facing downward. When mounted bell down, the upturned rim becomes a downturned rim, allowing a normal stick technique to be used for both ride and crash patterns. This assumes that the bell is formed in the typical direction; some china type cymbals (e. g., the Paiste 2002 Novo china) have an inverted bell and an upturned rim, and so must be mounted bell up to achieve this downwards rim orientation.

Дәстүрлі

Ішкі беті жалаңдатылған конус тәрізді (квадрат деп аталатын) қоңырау, кері бұрылған жиегі бар.

Novo

Кәдімгі дөңгелек пішіндес қоңырау, жиегі кері қаратылған. Қоңырау кері бұрылған болуы да, болмауы да мүмкін.

Панг және шұбырт

Суиш және панг – қытай сымбалдарының кең диапазонындағы ерекше дыбыстар, бұрын экзотикалық атқылау сымбалдары ретінде дамытылған, бірақ жоғары дыбыс деңгейінде соққы сымбалдары ретінде де қолданылады.

Қытай шашырауы

"Қытай шашырауы" сымбалы әдетте 10 дюйм немесе кішірек болады. Sabian компаниясы өздерінің екі nova қытай үлгісін де "шағын қытай" деп атайды.

Роктагон

Rocktagon – Sabian эксклюзиві, сегізбұрышты тарелка, оның дыбысы құлақша мен қытай тарелкасының арасындағы кезеңде орналасқан. Тарелка дөңгелек түрінде жасалып, бүкіл бетіне жіп салынып, содан кейін пішініне келтіріледі. Қол жетімді өлшемдер: , , және бастапқыда , сондай-ақ және Rocktagon шашыратқыш тарелкасы.

Тігу әдістері

Қытайлық сыбызғылар музыка жанрына қарай әртүрлі ойнатылады. Мысалы, қазіргі заманғы метал музыкасында, ойыншылар көбінесе "қоқымды" дыбыс алу үшін таяқтың ұшы емес, иығын қолданады. Ал джаз сияқты басқа жанрларда (жеңілдеу және бұрмаланбаған эффект алу үшін аз соққыға түсетін сыбызғылар қолданылуы мүмкін), барабаншы көбінесе "сызылтайтын" дыбыс үшін таяқтың ұшымен ойнайды.