Кіріспе

Камбоджалық саясаткер Хоу Юон (1930 – 1975 жылдың тамызы (немесе кейінірек) – Камбоджадағы коммунистік қозғалыстың қарт жауынгері. Кампучия Коммунистік партиясының мүшесі, сондай-ақ «Қызыл кхмерлер» деп белгілі, ол 1960 жылдары (принц Нородом Сиануктың коммунистік емес үкіметінің құрамында) және 1970 жылдары бірнеше министрлік қызметтерде болды. Юон, саяси мәселелер бойынша «Қызыл кхмерлер» жетекшілерінің басқа мүшелерімен қайта-қайта қақтығысқан, 1975 жылдан кейін із-жайсыз жоғалып кетті. Оның қазасына байланысты мәліметтер әртүрлі.

Ерте мансап

Хоу Юон 1930 жылы Кампонг-Чам қаласында қытай-кхмер тегінен шыққан отбасында дүниеге келді. Кейінірек Қызыл кхмерлердің басқа да болашақ мүшелерімен бірге ол Сисоват лицейінде оқыды, бірақ сол мектептегі көптеген әріптестерінен өзгеше, ол кедей отбасыдан шыққан: оның әкесі күріш және темекі өсіретін шаруа болған. Ол экономика және құқық салаларын оқып, Париж университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Оның докторлық диссертациясында кейін Демократиялық Кампучияның экономикалық саясатының тұғырлы қағидаларына айналған маңызды идеялар жазылған. Оның 1955 жылғы «Камбоджа шаруалары және олардың модернизацияға қатысты перспективалары» атты диссертациясы ұлттық дамуда шаруалардың орталық рөлін көрсетті, бұл қалалану мен индустриализация дамудың қажет алғышарттары деген дәстүрлі көзқарасқа қарсы келді. Юон, өте кең танымал болған (оның «расында таңғажайып физикалық және интеллектуалдық күші» болған деп сипаттаған), Паридегі радикалды камбоджалық эмигранттар қауымдастығында маңызды тұлғаға айналды. Ол Кхмер студенттік қауымдастығының (КСҚ) төрағасы болып бірауыздан сайланды. 1952 жылы Салот Сар, Иенг Сари және басқа да солшылдармен бірге Юон сол кездегі король Нородом Сианукқа ашық хат жолдап, оны «жас демократияның тұншықтырушысы» деп атады. Француз билігі КСҚ-ны жапқаннан кейін Юон мен Кхье Самфан 1956 жылы Кхмер студенттік одағын құруға көмектесті. Камбоджаға оралғаннан кейін Хоу Юон жаңа жекеменшік лицейде, Lycée Kambuboth-та француз тілінің мұғалімі болды, оның құрылуына да көмектескен еді.

Камбоджаның ішкі саясатында 1958-1967

Тәуелсіз Камбоджаның премьер-министрі болған Сианук, оңшылдарға тепе-теңдік беру үшін өзінің Сангкум партиясы мен үкіметіне Хоу Юонды қоса алғанда, бірқатар белгілі солшылдарды шақырды. Юон 1958-1963 жылдар аралығында бірнеше министрлікте қызмет етті. Ол Ұлттық Ассамблеядағы сенімсіздік дауысынан кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды; ол Сианук талаптарын жеткілікті түрде орындамағаны үшін патшаға қарсы қылмыс жасады деп есептелді. Дегенмен, Сианукпен ашық пікір келіспеушіліктеріне қарамастан, ол бірде Сиануктың жеке көшесін жарықтандыру үшін сирек электр қуатын пайдаланғанын айыптады және 1964 жылдан кейін іске асырылған Сангкум саясатын қолдады, соның ішінде Сианукпен қатысты ең қаһарлы жеке шабуылдардың нысаны болды. 1964 жылы Юон 1956 жылғы "Кооперативтік мәселе" кітабының жаңартылған нұсқасын жариялады, онда социалистер мен Сианук режимі арасындағы одақ ресми түрде ұсынылды. Кітапта кооперативтік ұйымның кедей шаруалар мен еңбекшілерге, әсіресе адалсыз ақша қарыз берушілерді пайдалану қажеттілігін болдырмау және ауылдық аймақтардың қалалық "құғынынан" құтылуға қалай көмектесе алатыны туралы терең зерттеулер қамтылған: бірақ кейіннен Қызыл Кхмерлер қабылдаған бағытқа қайшы болса да, Юон қалалық жұмысшылардың немесе жер иеленуші шаруалардың кедей шаруаларды құғындамайтынын анықтады. 1966 жылғы Ұлттық Ассамблея сайлауында Сианук әр сайлау округінен бір кандидатты ұсыну саясатынан бас тартты. Көптеген солшыл Сангкум депутаттары енді дәстүрлі элита өкілдерімен бәсекелесуге тиіс болды: тек Хоу Юон, Ху Ним және Кхьеу Самфан ғана сайлауға түсуді жөн көрді, олардың міндеті Сианук оларға қарсы белсенді үгіт жүргізуімен қиындатылды: дегенмен, Юон өз сайлау округінде үлкен артықшылықпен жеңіске жетіп, дауыстардың 78% -ын алды. Сол жылы ол премьер-министр Лон Нолдың оңшыл кабинетіне тепе-теңдік беру үшін Сианук құрған "көк үкіметтің" құрамына қысқа мерзімге кірді. Алайда, 1967 жылғы Самлаут көтерілісінен кейін Сианук Юонды тәртіпсіздік тудырды деп айыптады және тұтқындаумен және мүмкін жазалаумен қорқытты: ол Салот Сар (Пол Пот), Йенг Сари және Сон Сен басқаратын коммунистік партизандық қозғалысына қосылу үшін орманға қашты.

ГРНК-те

1970 жылғы Камбоджа төңкерілісінде Сианук Лон Ноль тарапынан құлатылғаннан кейін Юон ГРУНК-тың құрамына кірді. ГРУНК – Сианук пен коммунистер арасындағы коалиция ретінде құрылған, Пекинде орналасқан эмиграциядағы үкімет болды. Юон кооперативтер министрі тағайындалды және «азат етілген» аймақтарда коллективтендірудің қарқынына наразылық білдіріп, өзі мен қызыл кхмерлер жетекшілері арасында қарым-қатынастың ушығуына себепкер болды. Ең ерте 1970 жылы ол Поль Потты жазалай сынай отырып, партия оның атын «жамылғы» ретінде пайдаланып, оны «қуыршақ министр» етіп отырғанын айтты. Сондай-ақ ол нарықтарды таратуға қарсы шығып, Поль Пот пен Нуон Чеаға: «Осылай жалғастырсаңдар, мен сіздердің режиміңізге үш жыл беремін. Сосын ол құлап қалады» деді. Режимнің зорлық-зомбылықтарын ашық сынауға бейімділігі бұрынғысынша сақталды: Пномпеньге кіргенде, қала бірнеше секторға бөлінген еді, әрқайсысы елдің әртүрлі айманының әкімшілігімен басқарылды, ол: «Бұл – Берлин!» деді. Оның қазасы туралы әртүрлі мәліметтер бар, ең көп таралғаны – коммунистер жеңіске жеткеннен кейін Пномпеньді эвакуациялауға қатысты даулы бұйрыққа байланысты, оған Юон қарсы болғандығы мәлім. Кампонг-Чамнан шыққан КПК кадрының айтуынша, 1975 жылдың тамызында Юон Прек-Порда (Срей-Сантор ауданы) эвакуацияланғандар тобына деген ықыласын білдіргеннен кейін қызыл кхмерлердің тобы тарапынан атылып өлтірілген, ал денесі Меконг өзеніне тасталған. Басқа куәгерлер Юонды 1976 жылдың соңында Стунг Тренгтегі лагерьде көргендерін айтады, және ол лагерьде ұсталғанда аурудан қайтыс болған немесе өз-өзіне қол жұмбаған болуы мүмкін. Қызыл кхмерлердің тағы бір дерегі Юонды Пномпеньге қайта шақырғаннан кейін, оны күзетшісі қателікпен атып өлтіргенін мәлімдеді. 1978 жылдан кейін қызыл кхмерлердің баяндамаларында Юонның қайтыс болғаннан кейін ақталуын көрсететін терминдер қолданылғаны байқалды.