Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Германия Демократиялық Республикасындағы білім берудің шолуы
Overview of education in the German Democratic Republic
Германия Демократиялық Республикасындағы (Шығыс Германия) білім беру коммунистік үкімет үшін аса маңызды басымдыққа ие болды және 6 жастан 16 жасқа дейін міндетті оқыту жүргізілді. Мемлекеттік білім беру жүйесіне балалар бағдаршалары, балабақшалар, политехникалық мектептер, ерекшеленген орта мектептер, кәсіптік-техникалық білім беру және жоғары оқу орындары кірді.
Education in the German Democratic Republic (East Germany) was a high priority for the communist government and was compulsory from age 6 until age 16. State run schools included crèches, kindergartens, polytechnic schools, extended secondary schools, vocational training, and universities.
Балабақшалар
Шығыс Германиядағы ата-аналардың көпшілігі (85%) үйден тыс жұмыс істеді, нәтижесінде бүкіл елде бала күтіміне зәрулік туды. Үш жасқа дейінгі балалар мемлекеттік бөбекжайларға (Kinderkrippen) қатысты, олар көбінесе балабақша ғимараттарының жанында орналасқан. Шығыс Германия тарихы бойында жас әйелдер өз балаларын тәрбиелеуде көбірек әсер ету үшін бөбекжайларда жұмыс істеп немесе ерікті болып қызмет еткен. Көптеген бөбекжайлар мен политехникалық мектептерде өз дәрігерлері мен тіс дәрігерлері сияқты мамандар жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қайта құрылыс кезеңінде көптеген бөбекжайлар салынып, дамытылды. Бөбекжайлар көбінесе тұрғын үйлерден жаяу арақашықтықта немесе зауыдтар мен ұжымшарларда орналасқан. Бөбекжайлар Шығыс Германиядағы жас балалардың шамамен 80%-ын, ал кейбір қалалық орталықтарда 99%-ға дейін қамтыды. Бөбекжайдағы толық күндізгі күтім үшін айына 27,50 Шығыс Германия маркасы төленді. Көптеген бөбекжайлар сағат 6:00-дан 18:00-ге дейін жұмыс істеді.
The majority of East German parents (85%) worked outside of the home which resulted in a significant need for childcare services throughout the country. Children up to the age of three attended state run crèches (Kinderkrippen) which were often situated next to kindergarten buildings. Throughout the history of East Germany, young women would serve or volunteer in crèches in order to have more of an influence in raising their children. Many crèches and polytechnic schools had a number of specialists on site, such as their own doctors and dentists. A considerable number of crèches were built and developed during the post Second World War construction period. The crèches were often situated within walking distance of residential blocks or on site at factories and collective farms. Crèches were able to support approximately 80% of young East German children with rates as high as 99% in several urban centres. It cost 27.50 East German marks per child per month for full day care at the crèches. Most crèches were open from 6 am to 6 pm.
Балабақшалар
Батыс Германиядан өзгеше, Шығыс Германияда білім беруде кең ауқымды реформалар жасалды және жоғары деңгейдегі білім беру мекемелерінің, әсіресе балабақшалардың тығыз желісі құрылды. Шығыс Германия балабақшаларының ерекшелігі – осы мекемелердің білім берудегі берік негізі, тіпті бүгінгі Германия балабақшаларымен салыстырғанда да айқын байқалды. Үш жастан алты жасқа дейінгі балалар бір-бірімен қарым-қатынас жасауға үйренді, тұрақты күн тәртібіне бейімделді және оқуға деген қызығушылықты дамыта бастады. Балалар үш жыл бойы бір топта, бір тәрбиешімен бірге болды. Үш жастағы балаларға арналған топ «кіші топ» (kleine Gruppe), төрт жастағы балаларға арналған топ «орта топ» (mittlere Gruppe), ал бес жастағы үлкен балаларға арналған топ «үлкен топ» (große Gruppe) деп аталатын. Күнделікті екі рет барлық балалардың міндетті түрде қатысуымен, мектепке дейінгі дайындық сияқты сабақтар өткізілді (Beschäftigungen). Бұл сабақтарды топ тәрбиешісі жоспарлап, кіші топта 20 минут, орта топта 25 минут, ал үлкен топта 30 минутқа дейін созылған. Сабақтардың мазмұны еліміз бойынша бірыңғай оқу жоспарымен реттелді және неміс тілі мен сөйлеу дамыту, балалар әдебиеті, математика, социалистік өмірге таныстыру (зауыттарға сапарлар, жол жүру ережелері, мәдени өмір, маңызды мамандықтармен танысу), табиғат және ғылым құбылыстарымен таныстыру (ауа райы, жыл мезгілдері, аспан, жұлдыздар, тау жыныстары және т.б.), музыка, спорт, қолөнер және көркемдік жұмыстар, сондай-ақ өнер туындыларын бағалауды қамтыды. Оқу, жазу және арифметика сабақтары жүргізілмеді, бірақ зиялы және моторлық дағдыларды дамыту үшін негізгі ұғымдар оқытылды. Мысалы, 10-ға дейінгі сандар жиынымен таныстыру, 20-ға дейін санау, мөлшерлерді түсіну, қолөнер және жазуға дайындық үшін моторлық жаттығулар, қарындаш, қайшы, мата және желімді пайдалану, сондай-ақ басқа да дағдылар үйретілді. Балалар балабақшаның жұмысына белсенді қатысуға ынталандырылды. Олар бір-біріне тамақ беріп, балабақшаны таза және тәртіпті ұстауға көмектесті. Балабақшалардағы толық күндізгі күтімге ақы алынбады және Шығыс Германиядағы балалардың 94-99% орынмен қамтылды.
Unlike West Germany, East Germany accomplished large scale education reform and introduced a dense network of high standard education facilities, especially kindergartens. A unique characteristic of East German kindergartens was the strong educational background of these institutions, even compared to today's kindergartens in Germany. Children from age three to six learned to interact with other children, got used to a stable daily routine and were introduced to the idea of learning. The children stayed together in the same group with the same group educator during the three years. The groups were called the little group (kleine Gruppe) for the young children of the age of three, the middle group (mittlere Gruppe) for the children of the age of four and the big group (große Gruppe) for the older children of the age of five. Two times a day there were lesson like pre school activities (Beschäftigungen) which all children had to participate in. These activities were planned by the group educator and lasted 20 minutes in the little group, 25 minutes in the middle group and 30 minutes in the big group. The contents of the activities were regulated nationwide by a uniform teaching plan and included German language and speech, children's literature, mathematics, introduction to the socialist life (visiting factories, traffic education, cultural life, introduction to important professions), introduction to natural and scientific phenomena (weather, seasons, sky, stars, rocks etc. ), music, sports, artistic and constructive handicrafts and esteeming pieces of art. There was no teaching of reading, writing or arithmetic, but the fundamental concepts were taught to develop intellectual and motor skills. For instance, introduction to set theory within the numbers up to 10, counting up to 20, handling of quantities, crafts and motor skills exercises to prepare the handwriting, the handling of pencils, scissors, fabrics and glue, and other skills. Children were also encouraged to take an active role in the running of their kindergartens. Children often served each other meals and helped keep the kindergarten clean and tidy. There were no fees charged for the full day care in kindergartens and there were enough places for 94% to 99% of East German children.
Политехникалық мектептер
Политехникалық орта мектеп, қысқарту POS "Polytechnische Oberschule" үшін 1957-1958 жылдары әзірленді және 1959 жылы құрылды. POS неміс тілі, математика, физика, химия, биология, астрономия, физикалық география, спорт, тарих, саяси білім және, әрине, технологиямен байланысты теориялық және практикалық жұмысқа, оның ішінде бау-бақша шаруашылығына, ағаш өңдеуге, металл өңдеуге баса назар берді. Дін мектепте оқытылмады, бірақ мектептен тыс уақытта тиісті діни қауымдастықта оқуға болады. Бастауыш және орта білім беретін жалпы білім беретін мектептердің орнына, POS классикалық білім беру процесін толыққанды қайта құрылымдап, орта білім берудің принциптерін төменгі сыныптарға кеңейткен жүйелі оқу жоспарын енгізді. Мысалы, математикада айнымалыларды қолдану, көп деңгейлі шешімі бар математикалық есептер, геометрия бойынша толыққанды курс, векторларға кіріспе, қарапайым теңдеулерді шешу және т.б. бірінші сыныптан бастап оқытылды. Дегенмен, өнер, музыка және басқа да пәндер де ескерусіз қалмады, олар жан-жақты, толық білім беру үшін маңызды деп есептелді. Сабақ 45 минутқа созылды және оқушылар аптасына алты күн мектепке баратын. Сенбі күндері шамамен төрт-бес сабақ болады. Білім министрлігі сабақ кестесін (Stundentafel) бекітті, ол оқу жоспарының идеяларын қазіргі заманғы жалпы білім беру үшін маңызды деп саналатын пәндерді атау арқылы және әр пән үшін апталық сабақтар санын көрсете отырып, жүзеге асырды. Сабақ кестесі міндетті оқыту (obligatorischer Unterricht) және қосымша оқыту (fakultativer Unterricht) бөлімдеріне бөлінді. Кейіннен үшінші компонент – шартты міндетті оқыту (wahlweise obligatorischer Unterricht) енгізілді. POS жүйесімен бірге мектептерде бағалау жүйесі де қайта ұйымдастырылды. Сабақтар әдетте таңғы 7-ден 8-ге дейін басталды. POS сенімді толық күндік мектеп (verläßliche Tagesschule) ретінде жоспарланды, яғни міндетті сабақтар таңертең өткізілді және әр сыныптың кестесі бос сағаттар болмайтындай және сабақтар күн сайын бір уақытта аяқталуындай етіп құрылды. Білім беру жүйесіне жеткілікті қаржы бөлу арқасында Шығыс Германияда көптеген мұғалімдер жұмыс істеді, сондықтан бір сыныптағы оқушылардың орташа саны 50-жылдары 26-дан 70-жылдары 19-ға дейін азайды. Міндетті сабақтар аптаның алты күніне тең бөлінді, мұғалімдердің ауруы немесе жетіспеуі салдарынан сабақтардың тоқтауы болған жоқ. Міндетті оқыту түскі уақытқа дейін аяқталып, түстен кейін қосымша сабақтар, үйірмелер, жобалық топтар, балалар спорты және кіші сыныптардағы оқушыларға арналған күтім сияқты түрлі іс-шараларға мүмкіндік берді. Оқу жылы 1 қыркүйекте басталды, егер бұл күн бейсенбі, жұма немесе сенбіге түсетін болса, онда мектеп келесі дүйсенбіде басталды. Оқу жылында әрқашан 38 апта сабақ өткізіліп, оның 30 аптасы жалпыұлттық бірыңғай оқу жоспарымен қамтылды. 1951 жылдан бастап орыс тілін шет тілі ретінде міндетті түрде оқу енгізілді, себебі Шығыс блогында Кеңес Одағы жетекші рөл атқарды. Ағылшын және француз тілдері де қосымша пәндер ретінде қолжетімді болды (Жоғары оқу орындары екі шет тілін талап етті). Орыс тілі сабақтарында кириллица әрпіне, орыс тілінің жазуына, оқу-жазуына және грамматикасына баса назар аударылды. Мақсат – еркін әңгімелесу емес, кәсіби және техникалық орыс әдебиетін пайдалану болды. Ауызекі сөйлеу дағдылары жергілікті тұрғындармен қарапайым сөйтісуге жеткілікті деңгейде болуы керек еді. Студенттермен алмасу мүмкіндігі шектеулі болды. Ата-аналар оқушының мінез-құлқы, еңбекқорлығы, тәртіптілігі және ынтымақтастығын бағалайтын бас белгілерін (Kopfnoten) жоғары бағалады. Бұл белгілер мұғалімнің оқушының мінез-құлқы, жетістіктері немесе прогресі туралы қысқаша эссесімен және социалистік көзқарас тұрғысынан болашаққа қатысты кеңестермен толықтырылды. Жетінші сыныптан бастап оқушылар аптасына бір күн, 4 сағат бойы фабрикаға, электр стансасына немесе шаруашылыққа барып, орналасқан жеріне байланысты жұмыс істейтін. Кейбір жағдайларда оқушылар штаттық қызметкерлермен бірге жұмыс істейтін. Әр жыл сайын түрлі пәндер бойынша чемпионаттар өткізіліп, жеңімпаздар жүлделер алды. Орыс тілі мен математика чемпионаттары өте беделді және бәсекеге толы болды, сондай-ақ Спартакиада деп аталатын спорт чемпионаттары да тұрақты түрде өткізілді (Спартак сөзінен). Кіші сыныптарда, әсіресе оқу сабағында да маңызды рөл атқарды.
The polytechnic secondary school, abbreviation POS for "Polytechnische Oberschule", was developed from 1957 to 1958 and established in 1959. The POS focused strongly on German language, mathematics, physics, chemistry, biology, astronomy, physical geography, sports, history, political education and of course, technology related theoretical and practical work, including gardening, woodwork, metal work. Religion was not taught in school, but could be learned in the respective religious community outside of school. Instead of a comprehensive school with primary education followed by secondary education, the POS restructured the classic education process completely by establishing a systemic curriculum which expanded the concepts of secondary education into the lower classes. For instance in mathematics, handling of variables, math text problems with a multi level solution, a fully developed embedded course in geometry, the introduction to vectors, the handling and solving of simple equations etc. were taught from the beginning of the first grade. But nevertheless other subjects like arts, music and so forth were not neglected but emphasised to be important for an all around, gapless general education. One lesson would last 45 minutes and students went to school six days a week. On Saturdays, there were approximately four or five lessons. The Ministry of Education determined a table of lessons (Stundentafel) which expressed the ideas of the curriculum by naming the subjects that were believed to be crucial for a modern general education together with the number of weekly lessons for every single subject. The table of lessons fragmented in two parts, the compulsory teaching (obligatorischer Unterricht) and the elective teaching (fakultativer Unterricht). Later a third component was introduced, the optionally compulsory teaching (wahlweise obligatorischer Unterricht). Together, with the introduction of the POS grading at schools was reorganized as well. School started early, usually between 7 am or 8 am. The POS was designed as a reliable all day school (verläßliche Tagesschule), which means the compulsory lessons took place in the morning and the timetable for each class was organised in a way that there should not be any free periods while classes should end at the same time every day. Therefore, by allocating sufficient resouces to the education system, East Germany employed a high number of teachers and educators, so the average number of students per class lessened from 26 in the fifties to 19 and less in the seventies, the high number of compulsory lessons were evenly spread throughout the six schooldays of the week, there was de facto no loss of class time because of ill teachers or shortage of teachers, the compulsory teaching was finished around noon and the afternoon was free for a variety of optional activities like elective teaching, study groups, project groups, children's sports and organised afternoon care for students in the lower classes. The beginning of the school year was September 1 unless that day was a Thursday, Friday or Saturday, then school started the following Monday. The school year always had 38 weeks of classes with 30 weeks covered by the nationwide unified curriculum. Since 1951, the learning of the Russian language as the foreign language was obligatory, because of the leading role of the Soviet Union in the Eastern bloc. It was also available in English and French, but only as additional elective foreign languages (Universities required two foreign languages). The Russian lessons focused on the Cyrillic script, the writing, the reading and the grammar of the Russian language. To be able to have a substantial conversation was not an aim, but to be able to use professional and technical Russian literature. The speaking skills should reach a level of sufficient fluency to have a small conversation with a local. There were only few opportunities for student exchanges. Appreciated by parents were the so called head marks (Kopfnoten) which assessed behavior, industriousness, order, and cooperation. These were combined with a short teacher's essay about the student's character, success or progress, advice for future improvements here and there from a socialistic point of view. From the seventh year onwards, students visited a factory, power station or farm one day per week for 4 hours, depending on their location. At some of these places, the student would work alongside regular employees. There were annual championships on various subjects with the winners receiving prizes. The Russian language and mathematics championships were very prestigious and competitive as well as regular championships in sport, called Spartakiade (from the word Spartacus). In minor classes especially reading too.
Кәсіптік оқыту
Егер студент 8-ші сыныптан кейін EOS-ке Abitur (Англиядағы A деңгейіне ұқсас) алуға түспесе, 9-шы сыныптан кейін кәсіптік білім алуға өтініш берді. Сондықтан 9-шы сыныптың нәтижесі әдетте түпкілікті емтиханнан маңыздырақ болды. Шарт 10-шы сыныпта жасалды, сондықтан 10 жылдық политехникалық училищені бітіргеннен кейін студент 2 немесе 3 жыл (мамандығына қарай) кәсіптік білім алатын. Кәсіптік білім университеттерде оқытылмаған кез келген мамандық бойынша ұсынылды, мысалы, диқандық, фермерлік, есепші, балабақша тәрбиешісі, медбике, механик, электрик, ағаш шебер, қасапшы және т.б. Кәсіптік білім беру практикалық жұмыс пен теориялық оқудан тұратын, олар таңдалған мамандыққа бағытталған және сертификат пен ресми аталыммен аяқталатын. Оқу мерзімінің соңында студент болашақта жұмыс істейтін ұжымға енгізілді. Кәсіптік оқыту студенттің туған қаласында жүргізілуі мүмкін, бірақ көбінесе басқа қалада өтті. Студенттер интернатта тұрды. Көп жағдайларда, бұл жас адамның өмірінде ата-анасынан бір-екі жыл "тәуелсіз" өмір сүрген алғашқы тәжірибесі болды. Студенттерге демалыс күндері үйлеріне баруға рұқсат етілді. Кәсіптік білімін аяқтағаннан кейін жұмысшы/фермер басшы (Meister) немесе технологиялық училищені (Ingenieurschule) бітіру үшін қосымша оқуға қабілетті болды. Университетке түсу үшін Abitur қажет болды. Ірі компаниялар көбінесе қабылдай алатынынан артық шәкірт даярлады. Өйткені оқу бітіргеннен кейін адамдар әскерлік қызметке шақырылып, қалаға көшіп, университеттерге түсіп, үйге жақын жұмыс табу үшін жұмысын ауыстыратын. Сондықтан компанияларда 16 жастағылардан бастап зейнеткерлерге дейін барлық жас санаттары болды, олар зейнеткерлікке шығар алдында жастарды тәлімгерлікке алды.
If a student did not enter into the EOS to take the Abitur (similar to the A level in England) after the 8th year of POS, they applied for vocational training after the 9th year. The result of the 9th year was therefore often more important than the final exam. The contract was then signed during the tenth year, so that after the tenth year of polytechnical school, a student went on to 2 or 3 years (depending on subject) of vocational training. Vocational training was offered for every subject that was not taught at university, such as masonry, farming, accountancy, kindergarten teacher, nurse, mechanics, electricians, carpentry, butchery, etc. Vocational training was split in practical work and theoretical learning which focused both on the studied subject of career, and ended with a certificate and a formal title. In the latter part of the apprenticeship the student was integrated into the team where they would work after the apprenticeship. The vocational training could take place in the students home town, but often occurred in another city. Students lived there in an Internat (boarding school). In most cases that was the first time in the young persons life they lived "independent" from their parents' home for one or two years. The students were allowed to visit home on the weekends. With a completed apprenticeship the worker/farmer was qualified to have additional training for supervisor (Meister), or technological school (Ingenieurschule). To go to university, Abitur was necessary. Big companies often trained more apprentices than they could absorb. Because after apprenticeship people went to national service, moved town, went to universities, changed jobs to work closer to home, etc. Hence companies had all age levels from 16 year olds to seniors, who then trained up the juniors before retiring.
Университеттер
Шығыс Германия университеттеріне түсу өте шектеулі болды. Шығыс Германияда университет білімі алу үшін erweiterte Oberschule-ге түсу қажет еді. Бұл мектептерге кіру әр POS сыныбындағы ең үздік 2-3 оқушымен шектелді. EOS-қа 8-сыныптан кейін 4 жылдық оқуға түсуге болады еді. 18 жасқа келген кезде әрбір жас адам EOS немесе кәсіптік білім алуды аяқтаған болуы керек еді. Абитурмен кәсіптік оқытудың ерекше түрі де болды, ол POS-тен кейін үш жылға созылды. Шығыс Германия университеттері мектептермен де, өнеркәсіппен де тығыз байланыста болды. Университеттер өтініш білдірушілердің арасынан өз студенттерін таңдады. Мектеп жүйесі орталықтандырылғандықтан, барлық мектеп аттестаттары салыстыруға жарамды болды. Университетке түсу үшін емтихан тапсыру қажет болмады. Көбінесе техникалық білім беруге баса назар аударылатын бұл университеттер бүкіл әлемде жоғары деңгейде деп есептелді. Университетке түсудің екі жолы болды: EOS арқылы немесе оқушылықпен бірге абитур арқылы. Өздерінің шақыруын кейінірек тапқандар үшін Volkshochschulen (Халық колледждері) кешкі сабақтар ұйымдастырды, ал ABF (Arbeiter und Bauern Fakultät; Жұмысшы және шаруалар факультеті) жатақханадағы 1 жылдық университетке дайындық курсын ұсынды. VHS-ке кез келген адам қатыса алса, ABF-ге кіру кем дегенде бес жыл жұмыс тәжірибесі бар жұмысшылар мен шаруаларға ғана рұқсат етілді. Мұны әдетте жұмыс істейтін компанияның кадрлар бөлімі ұйымдастыратын. Міндетті әскери қызмет 18 мен 26 жас аралығындағы ер адамдар үшін 18 айға созылды. Көптеген болашақ студенттерді университетке ертерек түсу үшін үш жылдық офицерлік лауазымда қызмет етуге мәжбүр етті. Ақпараттық технологиялар сияқты танымал немесе құқық, медицина сияқты беделді мамандықтарға үміткерлер саны орындардан көп болды. Бірнеше критерийлер ескерілді: мектеп емтихандары, міндетті әскери қызмет мерзімі, патриотизм, идеология, діни көзқарас (дінге қарағанда атеист болу артық), коммунистік партияға мүшелік және т.б. 1980 жылдардың ортасында маңызды өзгеріс болды: информатиканы оқығысы келгендердің міндетті әскери қызмет мерзімі жартысына дейін қысқартылып, тоғыз айға дейін төмендетілді.
Entrance to East German Universities was very limited. To attend University education in East Germany, one had to attend the erweiterte Oberschule. Access to these schools was restricted to the 2 3 best students per POS class. Entry to the EOS was after grade 8 for 4 years. At 18 years of age, every youth either had finished EOS or vocational training. A special form was vocational training with Abitur, which lasted three years after leaving the POS. East German universities were closely linked to both schools and to industry. The universities selected their own students from the applicants. As the school system was centralized, all school certificates were comparable. No university entry exam was necessary. Mostly focused on technical education, these universities were highly regarded all over the world to be of a very high standard. There were two ways to get into a university: either via EOS or via apprenticeship plus abitur. For those who found their calling later in life, there were Volkshochschulen (People's Colleges) for night classes and a special university preparation course in a boarding school lasting 1 year in an ABF (Arbeiter und Bauern Fakultät; Workers and Farmers College). While everyone could visit the VHS, access to the ABF was restricted to workers and farmers with at least five years of working experience. This was usually organized by the HR department of the company where they worked. National service was 18 months for males between the age of 18 and 26. Often prospective students were intimidated into serving three years as NCO in order to begin university early. For popular subjects, such as information technology, or prestigious subjects, such as law or medicine, there were more applicants to university than places. Several criteria were taken into account: school exams, national service time, patriotism, ideology, religious affiliation (better to be atheist than religious), communist party membership, etc. In the mid 1980s, there was an important change: those who wanted to study informatics could have their national service halved to nine months.