Кіріспе
1981 жылы Джеймс Клавэллдің романы. "Асыл үй" – Джеймс Клавэллдің 1981 жылы жарық көрген романы, оқиғасы 1963 жылы Гонконгта өрбітеді. Бұл Клавэллдің Азия сагасындағы төртінші, ал хронологиялық ретімен бесінші кітап. Роман аталымындағы "Асыл үй" – Струан компаниясының лақап аты, бұл сауда фирмасы алғаш рет Клавэллдің "Тай Пан" романында таныстырылған. Романның көлемі мыңнан астам беттен тұрады, ондаған кейіпкерлер мен көптеген өріліп жатқан сюжеттік желілер бар. 1988 жылы роман Пирс Броснанның басты рөлде ойнауымен NBC телеарнасы үшін мини-сериал ретінде бейімделді. Мини-сериал романның оқиғасын 1980-ші жылдарға дейін жаңартады.
Noble House is a novel by James Clavell, published in 1981 and set in Hong Kong in 1963. It is the fourth book published in Clavell's Asian Saga and is chronologically the fifth book in the series. The "Noble House" in the title is the nickname of Struan's, the trading company first introduced in Clavell's Tai Pan. The novel is over a thousand pages long, and contains dozens of characters and numerous intermingling plot lines. In 1988, it was adapted as a television miniseries for NBC, starring Pierce Brosnan. The miniseries updates the storyline of the novel to the 1980s.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Noble House 1963 жылы жазылған және Клавэллдің Tai Pan романының жалғасы болып табылады. Struan's компаниясының 10-шы тайпаны және негізін қалаушы Дирк Струанның ұрпағы Иан Дунрос, компанияны алдыңғы басшысы қалдырған қиын қаржылық жағдайдан құтқаруға тырысады. Осы мақсатта ол американдық миллионер Линкольн Бартлеттпен серіктестікке келуге ұмтылады, сонымен бірге өзінің басты қарсыласы Куиллан Горнттың Struan's компаниясын толығымен жоюға жасаған әрекеттерін тойтарып, сақтауға тырысады. Осы уақытта қытай коммунистері, тайвандық ұлтшылдары және совет шпиондары Гонконгтағы ықпал үшін заңсыз күреседі, ал британ үкіметі олардың іс-әрекеттерін тоқтатуға тырысады. Оларды тоқтатуға тырысқандар Гонконгтың қылмыстық әлемінің көмегінсіз сәттілікке жете алмайды. Су тапшылығы, жер көшкіні, банкроттықтар мен қор нарығының құлдырауы да кедергі келтіреді. Noble House романында Дунрос өзінің компаниясының жаулап алу қаупіне тап болатынын көреді, Struan's компаниясының қаржылық жағдайы аса қиын болған кезде. Ол сондай-ақ КГБ және MI6 қатты мүңкітіп іздейтін құпия құжаттарды тапқандықтан, халықаралық тыңшылыққа да тартылады. Роман Дунросстың осы жағдайдан шығуға және Struan's, яғни Асыл үйді құтқаруға жасаған әрекеттерін көрсетеді. Дунрос Тай Панда алғаш айтылған "монеталық қарыз" міндеттемесін де мұраға алады. Struan's тайпаны ретінде ол Дирк Струан мен саудагер Джин Куаның күміс қарызын өтеу үшін бастапқыда бөлінген жарты монетаны ұсынған әркімге заңды немесе заңсыз талапты орындауы керек. Бірінші жарты монета бұрынғы романдағы оқиғалар барысында, ал екіншісі Тай Пан мен Noble House арасындағы оқиғалар кезінде қолданылды. Noble House үшінші жарты монетаның тағдырын баяндайды (монетаның суреті романның көптеген басылымдарының мұқабасында маңызды орын алады).
Өмірбаян
Struan and Company Jardine Matheson & Company негізінде жазылған, ол Азиядағы сауда компаниясы ретінде әлі де жұмыс істеуде. Басты кейіпкер Иан Данрос – екі нақты Джардин Матесон тайпанының, сэр Хью Бартон мен сэр Майкл Херристің біріктірілген образы деп саналады. Rothwell Gornt Butterfield пен Swire компанияларының негізінде құрылған, қазір Swire Pacific деп аталады. Quillan Gornt екі Swire тайпаны, Джон Кидстон "Жок" Swire және Уильям Чарльз Годдард Ноулздың образында жасалған. Азия сагасының басқа романдарынан өзгеше, Noble House нақты оқиғалар тізбегіне емес, Гонконгтағы 1960 жылдардың көрінісі ретінде сипатталады. Пролог 1960 жылғы 8 маусымдағы нағыз Мэри тайфуны кезінде жазылған, бірақ оқиға 1963 жылғы 18 тамызда басталып, АҚШ президенті Джон Кеннедиге жасалған қастандылыққа дейінгі күндерді қамтиды. 1961 жылы Jardine Matheson акционерлік қоғамға айналды, ал акцияларға деген сұраныс 56 еседен асып түсті, бұл роман бойынша тайпан Иан Данростың еңбегімен байланысты. 1963 жылы Jardine Matheson-ның еншілес компаниясы Hongkong Land (романдағы Азиялық мүлік ретінде бейнеленген) Mandarin Oriental қонақүйін ашты, ол бүгінде әлемдегі жетекші қонақүйлердің біріне айналды. Jardine Matheson-ның Dairy Farm еншілес компаниясы 1964 жылы Wellcome (романдағы Гонконгтың жалпы дүкендері ретінде бейнеленген) компаниясын сатып алып, супермаркеттер саласына енді. 1963 жылы Австралияда Jardine Matheson өкілдігі ашылды (романда Линбар Струанның келесі тапсырмасы ретінде көрсетілген). Хо Пак банкіне шабуыл сюжеті 1965 жылы болған Хан Сенг банкіне шабуылға ұқсас. Екі ірі банк, Victoria Bank және Blacs, сәйкесінше HSBC және Standard Chartered банктерінің ойдан шығарылған нұсқалары болды. Көлемді сахналық көріністер – қайықтағы өрт және жер көшкіні – нақты оқиғаларға (1971 жылғы Jumbo Floating Restaurant өртін және 1972 жылғы Kotewall Road апатын) сәйкес жасалған. Алтын саудасын Струанмен серіктестікте жүзеге асырған Макао бизнесмені Ландо Мата екі белгілі Макао бизнесмені, Педро Хосе Лобо мен Стэнли Хоның біріктірілген образында бейнеленген. Noble House-тың компадор отбасы, Чендер, Hotung отбасына негізделген. Қытайға қашып, Қытайдың алғашқы атом бомбасын жасауға көмектескен америкалық қытай ғалымы доктор Джозеф Ю – белгілі Caltech ғалымы доктор Цян Сюйсеннің ойдан шығарылған нұсқасы. Сэр Дунстан Барр сэр Дуглас Клэгке негізделген, ал Тсу Ян кейіпкері Гонконг бизнесмені Генри Фокке негізделген. Түпнұсқа роман мен телесериалдың арасындағы басты айырмашылық – телесериалда оқиға орны 1963 жылдан 1980 жылдардың соңына ауыстырылып, технология мен атмосфера сәйкес жаңартылған. 1997 жылы Гонконгтың Қытайға қайтаруы туралы жиі айтылады, бірақ бұл мәселе 1960 жылдары үлкен алаңдау тудырмаған.
Негізгі кейіпкерлер
Иан Дунрос: Струан компаниясының оныншы тайпаны, 1960 жылы осы лауазымға көтеріліп, компанияны акционерлік қоғамға айналдырған. Осыған дейін ол Struan компаниясының өмір бойы жұмыс істеген қызметкері, бұрынғы тайпандардың ұлы және немересі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дунрос ұшақ ұшқышы болып қызмет етті, бірақ атып түсірілгеннен кейін ұшуға тыйым салынды. Дунрос компаниясының өзінің жауласы Куиллан Горнттың жаулап алуының нысанасына айналады, ол өте қиын жағдайда жүрген кезде. Ол сондай-ақ халықаралық тыңшылыққа қатысады, өйткені ол КГБ мен MI6 екеуі де қатты қажет ететін құпия құжаттарды иеленеді. Романның көптеген кейіпкерлерінің арасында Дунрос – барлық негізгі сюжеттік желілерге қатысқан жалғыз адам. 1988 жылы NBC телеарнасының "Noble House" мини-сериалында Дунросты Пирс Броснан сомдады. Куиллан Горнт: Rothwell Gornt компаниясының тайпаны, нақты Butterfield and Swire компаниясының (қазір Swire Pacific деп аталады) негізінде құрылған Гонконгтағы ірі сауда компаниясы. Тайлер Броктың ұрпағы ретінде ол Иан Дунростың және Горнт жоюға тырысатын Struan компаниясының қан жауы. Горнт миллионер Линкольн Бартлеттті Дунростың емес, өзімен серіктес болуға көндіруді жоспарлайды. Ол осы мақсатына жету үшін барлық айлакерлік пен қулық-сұмдықты қолданады, сонымен қатар Бартлетттің серіктесі және вице-президенті Кейси Чолокты азғыруға тырысады. Куиллан Горнт екі нақты Swire тайпаны – Джон Кидстон "Жок" Swire және Уильям Ноулздың жиынтық бейнесіне негізделген. Мини-сериалда оның рөлін Джон Рис-Дэвис ойнады. Линкольн Бартлетт: американдық миллионер, Par Con Industries компаниясының басшысы. Ол Сунь Цзының ізбасары, бизнесті соғыс түрінде қарастырады. Ол корпоративтік тыңшылыққа сенеді және басымдыққа ие болу үшін серіктестерін жаңылыстырады. Бірақ ол – қабылдаған ережелеріне сәйкес адал кәсіпкер және заңсыз әрекеттерге араласпайды. Ол өзінің атқарушы вице-президенті Кейси Чолокты жақсы көреді. Кейси Чолок: Камалиан Чиранош (К. С.) Чолок, Par Con Industries компаниясының вице-президенті. Кейсиге Struan компаниясымен серіктестік келісімін жасау тапсырылған, бұл келісім Struan компаниясын құлдыраудан құтқару үшін өте маңызды. Осы уақытта Бартлетт Struan компаниясының қарсыласы Куиллан Горнтпен келісім жасау мүмкіндігін қарастырып жатыр. Роберт Армстронг: Армстронг Гонконгтағы полиция инспекторы болып қызмет етеді. Оның шеберлігі мен интеллектуалдық қабілетінің арқасында ол арнайы барлау қызметіне көтерілді, ол қарсы тыңшылықпен айналысатын бөлім. Филип Чен: Struan компаниясының директоры және төртінші компрадор, компанияның негізін қалаушы Дирк Струанның және екінші компрадор Гордон Ченнің ұрпағы. Оның толық аты – Филип Т'Чунг Шенг Чен. Джон Чен: Филип Ченнің сүйікті ұлы. Ол әкесінен компрадор атағын мұраға алуға тиіс, бірақ Бартлеттке құпия ақпаратты беру арқылы сатуды жоспарлайды. Джон Гордон Ченге берілген Жин Куаның жарты монетасын ұрлап, отбасына жеткізеді. Бірақ ол монетаны Бартлеттке беру немесе сату мүмкіндігін алмай, Джонды бір топ адам ұрлап, ақырында ұстап алғандар өлтіреді. Роджер Крос: аға инспектор, арнайы барлау қызметінің директоры, яғни Гонконгтағы британдық барлау қызметінің аға офицері. Крос Гонконгтағы кеңес агенттерімен құпия сауда жасайды және кітаптың көп бөлігінде ол құпия коммунист және Гонконг пен Қытайды бұзу мақсатымен жасалған "Севрин" деп аталатын КГБ жоспарының жетекшісі болып көрінеді. Кітаптың соңында оның қос, тіпті үш агент екені айтылады және "Севрин" жоспарының шын мәнінде кеңестіктерді алдау үшін MI6 жасаған жоспар екені анықталады. Брайан Квок: Гонконг полициясының инспектор, арнайы барлау қызметінде жұмыс істейді. Ол Қытайдан келген бірінші полиция комиссарының орынбасары болуға дайындалуда. Ол 6 жасында Қытайдан Гонконгқа жіберілді, 12 жасында ағылшын жеке мектебіне стипендия алды, ал екі жылдан кейін 1939 жылы соғысқа байланысты Канадаға көшіп барды. Ол Гонконгқа ауысудан бұрын Ванкувердің қытай ауданында Корольдік Канадалық атты полициясында қызмет етті. Төрт саусақты Ву: Ву Сан Фанг – "Теңіздегі Ву" атты ірі контрабандалық флоттың басшысы. Ол сонымен қатар Тайпандағы қытайлық қарақшы Ву Фан Чойдың ұрпағы, оған Джин Куа жарты монетаның бірін берді, кейін ол Дирк Струанға сатты. Ол өзінің флоты кез келген затты кез келген жерге әкете алады деп мақтанады. Бұл алтын мен есірткі контрабандасын қамтиды. Ол Struan компаниясымен "Ескі дос" мәртебесіне ие, бұл екі отбасы ұзақ жылдар бойы жұмыс істегенін және үлкен сенімге ие екенін көрсетеді. Struan компаниясының қазіргі тайпаны Иан Данрос бұл қарым-қатынасты дамыта береді, бірақ Вуны есірткі айналымынан аулақ болуға шақырады, өйткені ол өте қауіпті. Ву ұрланған Джон Ченді табуға көмектесуге келіскеннен кейін, ол ұрланған жарты монетаны ұрлаушылардың иелігінде табады және оны өзіне алады. Пол "Табысты" Чой: Төрт саусақты Вудың жетінші ұлы, көпшілікке оның жүйесі ретінде танымал. Әкесінен айырмашылығы, ол Америкада білім алды және ақырында Гарвардта MBA дәрежесін алды. Оның "Табысты" деген лақабын оның үлкен бизнеске қатысу шеберлігінен және үлкен байлық құру қабілетінен алған. Әкесінің қайтысынан кейін "Табысты" Чой Джин Куаның жарты монетасын алып, Гонконгтағы қытай биржасын құру үшін, Иан Данростың көмегімен және Struan компаниясының басқарушы директоры болып тағайындалды. "Whirlwind" уақытына дейін ол Гонконгтағы ең бай және қуатты қытай бизнесмендерінің біріне айналды. Орланда Рамос: жартылай португал, жартылай қытай Орланда Рамос Куиллан Горнтқа му джай ретінде берілді, яғни қарызкор (оның әкесі) кредиторға (Горнтқа) есебін төлеу үшін берілген сыйлық. Горнт оның 18 жасқа дейін білімін төледі, содан кейін ол оның әйелі болды. Орланда Линкольн Бартлеттті Гонконгта болған кезде қызықтырады, және ол Par Con компаниясының бас директорына шынымен қызығушылық танысты ма, әлде Горнтқа қарсы Noble House-ты тарту үшін Бартлеттті азғындыру ма деген сұрақ туындайды. Бартлетттің Орландаға өркендеген сезімі оның Кейсимен арасында үлкен шиеленіс тудырады, бірақ ол кез келген қауіпке қарамастан оған толығымен тартылып қалады. Питер Марлоу: Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күштерінің бұрынғы офицері және ұшқышы, содан кейін ол тұтқынға алынып, Чанги түрмесіне, содан кейін жапондық соғыс тұтқындық лагеріне қамалды. Ол сондай-ақ "King Rat" романының екінші басты кейіпкері болды. Марлоу кітап авторы Джеймс Клавеллдің ойшалы бейнесі. Ол Гонконг тарихы туралы роман жазу үшін әйелі Флермен бірге Гонконгқа келді.
Brian Kwok: Hong Kong police Superintendent, working in Special Intelligence. He is being groomed to be the first ever Chinese assistant police commissioner. He was sent to Hong Kong from mainland China at age 6, won a scholarship to an English public school at age 12, and two years later in 1939 moved to Canada because of the war. He served in the Royal Canadian Mounted Police in Vancouver Chinatown, before transferring to Hong Kong. Four Finger Wu: Wu Sang Fang is the head of the Seaborne Wu, a large smuggling fleet. He is also a descendant of Wu Fang Choi, a Chinese pirate in Tai Pan to whom Jin Qua gave one of the half coins, which he later redeemed to Dirk Struan. He boasts his fleet will smuggle anything, anywhere. This includes gold and narcotic smuggling. He has Old Friend status with Struan's, indicating that the two families have had a long working relationship and have built up a great deal of trust. Ian Dunross, the current tai pan of Struan's, continues to cultivate this relationship, though he encourages Wu to avoid narcotics trafficking as being too dangerous. After Wu agrees to help find the kidnapped John Chen, he discovers the stolen half coin in the possession of the kidnappers, and takes it for his own. Paul "Profitable" Choy: The seventh son of Four Finger Wu, publicly known as his nephew. Unlike his father, he was educated in America, eventually receiving a Harvard MBA. His nickname Profitable comes from his skill at effecting tremendous business coups and creating huge wealth. Following the death of his father, Profitable Choy took and redeemed Jin Qua's half coin to establish a Chinese stock exchange in Hong Kong with the aid of Ian Dunross, and to be appointed as a managing director of Struan's. By the time of Whirlwind, he has become one of the richest and most powerful Chinese businessmen in Hong Kong. Orlanda Ramos: the half Portuguese, half Chinese Orlanda Ramos was given to Quillan Gornt as mu jai, a gift given by a debtor (her father) to his creditor (Gornt) to settle his account. Gornt paid for her education until she was 18, at which time she became his mistress. Orlanda entertains Linc Bartlett during his time in Hong Kong, and the question arises as to whether she is truly interested in the CEO of Par Con or merely seducing Bartlett into taking Gornt's side against the Noble House. Bartlett's growing attachment to Orlanda causes a great deal of tension between himself and Casey but he continues to be completely drawn to her in spite of any imminent danger. Peter Marlowe: a former Royal Air Force officer and pilot during World War II before he was taken prisoner and imprisoned in Changi Prison, then a Japanese prisoner of war camp. He was also the second main character in King Rat. Marlowe is the fictional counterpart of the book's author, James Clavell. He is visiting Hong Kong with his wife, Fleur, to research and write a novel about Hong Kong's history.
Жазу
Клавэллдің алғашқы романы "Король крыса" (1962) 1940-шы жылдардағы Сингапурда өтеді. Оның екінші романы "Тай Пан" (1966) 1840-шы жылдардағы Гонконгта өтеді. 1963 жылы "Тай Панды" зерттеу үшін Гонконгқа барғаннан кейін, Клавэлл аралға үнемі қайта оралды. Ол қазіргі Гонконг туралы роман жазуды қалады, онда "Король крыса" романының кейіпкерлері мен "Тай Пан" романының кейіпкерлерінің ұрпақтары пайда болар еді. "Асыл үй" – ол Азия сагасының бір бөлігі ретінде жазуды жоспарлаған "бір-бірімен байланысты романдардың" алғашқысы болды. Клавэлл: "Мен Нобл үйін тартып алуға тырысатын және көптеген оқиғаларға қатысатын екі американдық туралы әңгіме жазуды қаладым. Басқаша айтқанда, мен осыдан бұрын ештеңе білмейтінмін. Ескі күндерде, мысалы, "Тай Панда", қиын жағдайға түсіп қалсам, мен әрқашан біреуді өлтіре алатынмын. Бірақ "Асыл үйде" бұл оңай болған жоқ", – дейді. Ол 1978 жылдың сәуір айында бастады, бірақ "Шогун" (1975) романының түсірілімі оны тоқтатты. Клавэлл "Асыл үйді" зерттеуге және жазуға үш жыл кеткенін айтады. Ол күн сайын бес беттен жазатын. Клавэлл американдық әйел кейіпкердің бірін армян қылып жасағанын, себебі ол "күтпеген нәрсе" еді және оның досы Дэвид Хедисон армян болғандықтан түсіндірді. "Менің ойымша, бұл мен жасаған ең жақсы нәрселердің бірі", – деді Клавэлл 1980 жылғы сұхбатта. Клавэлл өзінің жұмыс процесін былай сипаттады:
Роман 1200 беттен тұрды. Клавэллдің редакторы Жена Бернкопфтың көмегімен ол 30%-ға дейін қысқартылды. Гувер институтының қызметкері Альвин Рабушка роман Гонконгты соншалықты жақсы бейнелегенін, сарапшы емес адамдар оның дәлдігін байқамайтынын айтты.