Кіріспе

Жаңа өсиетте кездесетін термин. Христиандық теологияда Киелі Рухпен шомылдыру, сондай-ақ Киелі Рухпен дүрбілеу немесе Киелі Рухпен шомылдыру деп те аталады, құтқарылу және шіркеутану доктриналарындағы айырмашылықтарға байланысты әртүрлі христиандық тармақтар мен дәстүрлерде әртүрлі түсіндіріледі. Ол көбінесе христиан шіркеуіне қосылумен, рухани сыйлардың берілуімен және христиандық қызметке күш берумен байланысты. Киелі Рухпен шомылдыру шіркеуге қабылдаудың қасиетті рәсімдерінің бір бөлігі, қайта жаратудың синонимі немесе христиандық толықтықтың синонимі ретінде әртүрлі анықталады. Киелі Рухпен шомылдыру термині Жаңа өсиеттен бастау алады және барлық христиандық дәстүрлер оны теологиялық ұғым ретінде қабылдайды. 18 ғасырға дейін көптеген конфессиялар христиандардың Киелі Рухпен шомылдыруды немесе қайта тууды немесе су шомылдыру және растау сияқты христиандық қабылдау рәсімдері арқылы алатынына сенген. 18 ғасырдың ортасында пайда болған методизм және киелілік қозғалысы Киелі Рухпен шомылдырудың толық қасиеттілікке тең екенін үйретеді, ол екінші рақымның ісі деп есептеледі.

Ескі Келісімнің негізі

Христиандық теологияда Киелі Рухтың Ескі Ғаһдаттағы қызметі, Пенткост күні басталған Жаңа Ғаһдаттағы қызметінен кем деп есептеледі. Рух белгілі бір таңдалған адамдармен, мысалы, бас жұбылармен және пайғамбарлармен шектелген. Раввиндердің жазбаларында "пайғамбарлық рухы" деп аталатын Киелі Рух, пайғамбарлықпен және құдайлық шабытпен тығыз байланысты болды. Болашақта мессиандық дәуірде Құдай Өзінің Рухын бүкіл Израиль халқына төгеді деп күтілді, осы арқылы Израиль пайғамбарлар еліне айналады деп болжанды.

Қасиетті кітаптар

Жаңа өсиетте "Киелі Рухпен шомылдыру" деген нақты сөз тіркесі кездеспесе де, канондық Евангелияларда "шомылдыру" етіп қолданылатын осы сөз тіркесінің екі түрі бар, грек тіліндегі "baptizein" сөзі "суға батыру" немесе "шомылдыру" деген мағына береді. Бұл шомылдыру туралы Жақия пайғамбар айтқан, ол күнәлардың кешірілуі үшін сумен шомылдыру рәсімін Исаның шомылдыру рәсімімен салыстырған. Марк 1:8 және Жохан 1:33-те Пайғамбар Исаның "Киелі Рухпен шомылдыратынын" жариялаған, ал Матай 3:11 және Лұқа 3:16-да ол "Киелі Рухпен және отпен шомылдыратынын" айтқан. Иса – Киелі Рухпен шомылдырылған алғашқы адам. Киелі Рух Исаның шомылдырылуы кезінде Оның үстіне түсті (Лұқа 3:21–22). Шомылдырылғаннан кейін Иса шөлге кетеді және сынақтан өтеді, бірақ ол "Рухтың күшімен қайтып келді" (Лұқа 4:14). Содан кейін Иса өзінің қызметін бастап, демон шығару, ауруларды емдеу және билікпен үйрету арқылы өзінің күшін көрсетті (Лұқа 4:16–44).

Елшілердің істері

"Құдайдың Киелі Рухымен шомылдырылу" деген тіркес Елшілердің істері кітабында екі рет кездеседі, біріншісі – Елшілердің істері 1:4–5, екіншісі – Елшілердің істері 11:16. Елшілердің істері кітабында Рухпен шомылдырылуды білдіретін "толысу" сияқты басқа терминдер де қолданылады (Елшілердің істері 2:4). "Рухта шомылдырылу" Киелі Рухтың шындығына сыртқы енуді білдіреді, ал "Рухпен толысу" ішкі таралуды көрсетеді. Екі термин де Рухты толық қабылдауды білдіреді. Киелі Рухпен шомылдырылу әр түрлі жерлерде Рухтың "құйылуы" (Елшілердің істері 2:17–18, 33), "түсуі" (Елшілердің істері 10:44), "келуі" (Елшілердің істері 1:8; 8:16; 19:6) арқылы сипатталады. "Құю" сөзі молшылықты білдіреді және Жақия 3:34-тегі "Құдай Рухты шексіз береді" деген сөздерге сілтеме жасайды. Тағы бір сөз – "келу", ол Лұқа 24:49-дағы Исаның сөзімен байланысты: "Мен Әкемнің уәдесін сіздерге жіберемін. Бірақ жоғарыдан келген күшпен киінбейінше қалада болып тұрыңыз". "Келу" және "киіну" тілі Рухтың иелігін және оның күшімен қарулануды көрсетеді. Пентекост тарихшысы Х. Винсон Синанның айтуынша, "Пентекосттықтың негізгі қағидасы – адамның бастауышқа/керуге ие болғаннан кейін Рухтың кейінгі құйылуын алуы, христиандық тарихында батыс шіркеулеріндегі растау рәсімінің басталуынан бастап анық байқалады".

Реформация дәуірі мен пуритандық (16 және 17 ғасырлар)

Швейцариядағы протестанттық реформаторлардың бірі – Гулдрих Цвингли үш түрлі крещение (шомылу) туралы үйретті: сумен крещение, білім беру арқылы крещение (христиан діні туралы білім алғаннан кейін) және Рухпен крещение. Цвингли толық крещение үш түрді де қамтиды десе де, сумен және білім беру арқылы жасалатын сыртқы крещениелер құтқаруға жеткізбейтінін айтты. Тек Рухпен болатын ішкі крещение ғана сенім сыйлағандықтан құтқара алады. Цвинглидің сөзіне қарағанда, үш крещение де бөлек-бөлек берілуі мүмкін; Рухпен крещение тізбек бойында бірінші немесе соңғы болып жүзеге асуы мүмкін. Көптеген пуритандар нанымға келгеннен кейін, Киелі Рухтың жекелеген тәжірибесі болатынына сенді. Бұл тәжірибе өз құтқарылуына сенімділікке ие болумен сипатталады. Ағылшын пуританы Томас Гудвин осы тәжірибені Киелі Рухпен крещениеге және Ефестіктерге 1-тауда айтылған "Рухтың мөріне" теңестірді.

Методизм және қасиеттілік қозғалысы (18 және 19 ғасырлар)

Уэсли жаңадан туу (алғашқы ізгілік) христиан өмірінің бастауы болғанымен, "іштей туған күнә" қалды және оны христиандық кемелділік арқылы жою қажет деп үйретті, ол бірден және біртіндеп дамуға ие екенін айтты. Джон Флетчер, Уэслидің тағайындалған ізбасары және методизмнің жүйелі теологы, христиандық кемелділікті (толық қасиеттенуді) "Киелі Рухта шомылу" деп атады. Бұл екінші нығмат (немесе екінші ізгілік) деп белгілі болды, ол христиандарға күнәнің билігінен азат болуға мүмкіндік берді. Методист теологы Джон Флетчерді ұстанған қасиеттілік қозғалысының жақтастары Киелі Рухта шомылуды толық қасиеттенумен бірдей ұғым ретінде қолданады. Бұл түрлі Веслиан конфессияларының діни ұстанымдарында көрінеді, мысалы, Миссионерлік методист шіркеуі былай деп үйретеді: "Біз сенушінің құтқарылғаннан кейін қасиеттенуі немесе Киелі Рухпен толуы мүмкін екеніне және қасиетті өмір сүруге және жоғалған, өліп бара жатқан әлемге куәлік беруге күш алатынына сенеміз". Синан Джон Уэслидің христиандық кемелділік немесе толық қасиеттену туралы іліміне католик және англикандық мистикалық дәстүрлердің ықпалын зерттейді. Сонымен қатар, теолог Джеймс Данн ерте методистердің сенімдері Пюританның Киелі Рух туралы ілімімен тікелей байланысты екенін атап көрсетеді.

Кесвик жоғары өмір қозғалысы (19 ғасыр)

1821 жылы Мәсіхке келгеннен кейін, пресвитериан дінінің пасторы және рухани жаңғыруды қолға алған Чарльз Грандисон Финни, өзі "Құдай Рухымен шомылу" деп атаған нәрсені бастан өткерді, сонымен қатар "айтылмастан келген мадақ" сезімін иеленді. Финни және басқа реформатор жазушылар, Оберлин перфекционистері ретінде танымал болды, олар дінге келгеннен кейін өмірді өзгертетін тәжірибе болатынына келісті, бірақ Веслиандық қасиеттілік жақтастарынан өзгеше, олар оны сенушілердің Мәсіхке толыққанды қызмет етуіне мүмкіндік беретін үздіксіз процесс ретінде қарастырды. Сол сияқты, ағылшын "Жоғары өмір" қозғалысы екінші нығметті "қуат беру" деп үйретті. Осы көзқарас бойынша, Киелі Рухпен шомылу христиандарға жақсы жаңалықты таратуға және христиандық қызмет атқаруға қабілеттілік берді. Веслиандық ұстаздар тазалыққа баса назар берсе, Оберлин және жоғары өмірді қолдаушылар Рухпен шомылудың ең маңызды нәтижесі ретінде күшті атап көрсетті.

20 ғасыр

1890 жылдардың басында канадалық қасиеттілік уағызшысы Р.С. Хорнер Пятидесятничествоның дамуы үшін маңызды болатын теологиялық ерекшелікті ұсынды. Ол "Пентекост" (1891) және "Библия ілімдері" (1909) кітаптарында Киелі Рухта шомылу рәсімінің екінші нығметке тең емес екенін, ал құтқарылу мен қасиеттенуден кейін болатын үшінші рақымның жұмысы екенін, соның арқасында сенушіге қызмет етуге күш берілетінін айтты. Чарльз Фокс Пархам осы ілімдік негізге сүйене отырып, тілдерде сөйлеуді Киелі Рухта шомылудың Библиялық дәлелі деп қарастырды. Джон Уэслидің "Антиномизмге қарсы тексерулер" атты еңбегі Пятидесятник қасиеттілік мұғалімдері үшін стандартқа айналды.

Көзқарастар

Христиан дәстүрлерінде Киелі Рухпен шомылдыру туралы әртүрлі пікірлерді төрт негізгі топқа бөлуге болады. Олар – Киелі Рухпен шомылдыруды қасиетті дәстүр ретінде қабылдау (православ және католик шіркеулері), жаңару (реформаттық дәстүр), қасиеттендіру (қасиеттілік дәстүрі) және куәлік беру және қызмет үшін күш беру (пентекосталдар мен харизмалықтар).

Шығыс православие

Шығыс православие шіркеулері Киелі Рухпен шомылдырудың сумен шомылдырумен бірге берілетініне сенеді. Адам шомылдырылғаннан кейін дереу маймен (хризмамен) майланады. Иерусалимдік Кирилл айтқандай:

Католицизм

Католик шіркеуі шомылдыру, мінездеме және Евхаристия – христиандық өмірдің бастауы саналатын қасиеттер екенін үйретеді. Христиандық өмір шомылдыруға негізделген. Ол – "Рухани өмірге ашылатын дарбаза" және "су мен Рухтан тууды білдіреді және осыны іске асырады". Шомылдырудан кейінгі жағу (Шығыс шіркеулерінде Хризмация деп аталады) Киелі Рухтың сыйы екенін көрсетеді және кейін мінездеме рәсімінде берілетін екінші жағуды жариялайды, ол шомылдырудан кейінгі жағуды толықтырады. Осылайша, мінездеме шомылдырудың құдайға жақындастырушы күшін толықтыру үшін қажет. Мінездеме алған католиктер "Пентекост күні елшілерге сыйланғандай, Киелі Рухтың ерекше құйылуын" алады. Бұл мінездеме алушы үшін Киелі Рухтың жеті сыйының (ақыл, түсінік, кеңес, қайрат, білім, құлшыныс және Құдайдан сақтану) артуына, Мәсіхке және шіркеуге одан да жақын болуға, Мәсіхті мойындауға және иманды қорғауға күш береді. Мінездеме рәсімі миссияға бағытталған, көптеген діни мәтіндер Киелі Рухтың сыйы шіркеуге және әлемге қызмет ету үшін қолданылуы керектігін еске салады. Харизматикалық қозғалыста, оның ішінде Католик Харизматикалық Жаңаруында, Пятидесятниктерге ұқсас Киелі Рухпен тәжірибелік шомылдыру туралы үйретеді, оны "Құдайдың егемендік әрекеті деп түсіндіреді, бұл көбінесе бойсұну мен мойынсұнушылыққа дайын адам, өміріне Киелі Рухтың жаңа құйылуын тілегенде болады". Әйгілі дін қызметкері Брентон Кордейро Киелі Рухпен шомылдыру рәсімінен өткендердің "осы тәжірибе оларды Иса Мәсіхтің өмірлеріндегі шындығы мен қатысуына жаңаша түсінуге, сондай-ақ Құдай Сөзіне, қасиеттерге деген жаңа құштарлыққа және қасиеттілікке ұмтылуға жетеледі" деп үйретеді.

Қайта жаңғыру

Реформациялық шіркеулердің, диспенсационалистердің және көптеген баптистердің Киелі Рухпен шомылдыру туралы басты пікірі – бұл Киелі Рухпен шомылдырудың жаңадан туумен бірге жүретіні, Иса Мәсіхке иман келтіргендер Киелі Рухты алып, Мәсіхтің денесіне енген кезде болады.