Италиядағы Жоғарғы Неміс тілінің бір нұсқасы: Мочено диалектісі
Mòcheno language
Мокено тілі: Италияның солтүстік-шығысындағы Трентино аймағындағы бавар тіліне жақын, ерекше неміс тілінің түрі. Диалект, тіл немесе ломбард тілінен тараған?
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италияның жоғарғы неміс диалектісі
Upper German variety of Italy
Мочено (; Ферсентальдік; ) – Италияның солтүстік-шығысындағы Трентино аймағындағы Берснтолдың (Ферсенталь, ) үш қаласында қолданылатын жоғарғы неміс диалектісі. Мочено тілі бавария тілімен тығыз байланысты және оны оңтүстік бавария диалектісінің бір түрі немесе жеке тіл деп жіктеуге болады. Сонымен қатар, оның ломбард тілінен (жақын жердегі диалектілердің ықпалымен) тараған болуы мүмкін деген гипотеза бар. Мочено тілінде сөйлейтіндер бавариялық, кимбрийлік немесе стандартты неміс тілін жартылай түсінеді. Дегенмен, грамматика, лексика және айтылудағы маңызды айырмашылықтар стандартты неміс тілінде сөйлейтіндерге оны түсінуді қиындатады.
Mòcheno (; Fersentalerisch; ) is an Upper German variety spoken in three towns of the Bersntol (Fersental, ), in Trentino, northeastern Italy. Mòcheno is closely related to Bavarian and is variously classified either as a Southern Bavarian variety or a separate language of its own. It has also been posited that it may be descended from Lombardic (with influence from nearby dialects). Mòcheno speakers reportedly partially understand Bavarian, Cimbrian, or Standard German. However, many essential differences in grammar, vocabulary, and pronunciation render it difficult for speakers of Standard German to understand.
Атауы
Мочени атауын итальян және ладин тілінде еркін сөйлейтін көршілер тілдің қадірлілеріне сілтеме жасау үшін пайдаланады. Бұл атау "жасау" деген мағына беретін "мочен" етістігінен туындаған, ол тілде жиі құрама предикаттарды құру үшін қолданылады.
The name Mòcheni used by bilingual Italian and Ladin speaking neighbours to refer to the speakers of the language has been coined from the verb mòchen "to make", often used to build compound predicates in the language.
Географиялық таралуы
2001 жылғы халық санауы бойынша, туған тілдер туралы мәліметтер алғаш рет тіркелген, мочено тілі келесі муниципалитеттерде басымдықпен қолданылды (мочено тілдік тобының мүшелерінің саны): Фиероццо / Флоруц / Влароц (423 адам, 95,92%), Палу / Палай / Палаэ (184 адам, 95,34%), Фрассилонго / Гереут / Гарит (340 адам, 95,24%, оның ішінде Роведа / Эйчлейт / Оахлайт ауылы). Трентиноның басқа муниципалитеттерінде 1329 адам өзін мочено тілдік тобының мүшесі деп атады, барлығы Трентинода 2276 адамды құрады. 2011 жылғы халық санауында провинциядағы тілдесушілердің жалпы саны 1660-қа дейін азайды.
According to the census of 2001, the first in which data on native languages were recorded, Mòcheno was spoken by a majority in the following municipalities (numbers of members of the Mòcheno linguistic group): Fierozzo/Florutz/Vlarotz (423 people, 95.92%), Palù/Palai/Palae (184 people, 95.34%), Frassilongo/Gereut/Garait (340 people, 95.24%, including the village of Roveda/Eichleit/Oachlait). In other municipalities of Trentino 1,329 persons declared themselves members of the Mòcheno linguistic group, a total of 2,276 in Trentino. In the 2011 census, the total number of speakers in the Province decreased to 1,660.
Мәртебе
Мочено Трентинода провинциялық және ұлттық заңдармен ресми түрде мойындалған. 1990 жылдардан бастап Италия парламенті мен провинциялық мәжіліс мочено тілі мен мәдениетін қорғауға бағытталған түрлі заңдар мен қағидаларды қабылдады. Тілді сақтау және оның танымалдылығын арттыру мақсатында жарлық арқылы мәдени институт құрылды. Мектептік оқу жоспарлары мочено тілінде оқыту үшін бейімделді, ал итальяндық көше таңбалары мочено/итальян тіліндегі екі тілді нұсқаларға ауыстырылуда.
Mòcheno is officially recognised in Trentino by provincial and national law. Starting in the 1990s, various laws and regulations have been passed by the Italian parliament and provincial assembly that put the Mòcheno language and culture under protection. A cultural institute was founded by decree, whose purpose is to safeguard and raise awareness of the language. School curricula were adapted in order to teach in Mòcheno, and Italian street signs are being changed to bilingual Mòcheno/Italian.