Кіріспе
1975 жылы Муамар Каддафидің саяси философиясы туралы кітабы, Муамар Каддафидің саяси кітабы. "Жасыл кітап" (الكتاب الأخضر DIN) – Ливия басшысы Муамар Каддафидің саяси философиясын баяндайтын қысқа кітап. Кітап алғаш рет 1975 жылы жарық көрді. Ол, ішінара, Мао Цзэдунның "Қызыл кітабынан" (цитаталары) шабыттандырылған деп есептеледі. Екеуі де туған елдерінің ішінде де, сыртында да кеңінен таратылды және "жазбасы қарапайым, түсінікті стильде, көптеген есте қаларлық ұрандармен" жазылған. Кітаптың ағылшын тіліне аудармасын Ливия Халық Комитетінің органы – Халықтың баспа, тарату және жарнама мекемесі шығарды, ал 1976 жылы Лондонда Мартин, Брайан және О'Кифф екі тілді (ағылшын/араб) басылымын жариялады. Ливия азаматтық соғысы кезінде Каддафиге қарсы наразылық білдіргендер кітаптың даналарын өртеп жіберді.
the political book by Muammar Gaddafi
The Green Book (الكتاب الأخضر DIN) is a short book setting out the political philosophy of Libyan leader Muammar Gaddafi. The book was first published in 1975. It is said to have been inspired in part by The Little Red Book (Quotations from Chairman Mao Tse tung). Both were widely distributed both inside and outside their country of origin, and "written in a simple, understandable style with many memorable slogans". An English translation was issued by the People’s Establishment for Publication, Distribution, and Advertising, an organ of the Libyan People's Committee, and a bilingual English/Arabic edition was issued in London by Martin, Brian & O'Keeffe in 1976. During the Libyan Civil War, copies of the book were burned by anti Gaddafi demonstrators.
Ливияда
Британдық жазушы және бұрынғы Үлкен Лондон Кеңесінің мүшесі Джордж Тремлетттің сөзіне сәйкес, ливиялық балалар оқу бағдарламасының бір бөлігі ретінде аптасына екі сағат кітапты оқыған. Кітаптан үзінділер әр күні теледидар мен радио арқылы таратылды.
Қорытынды
Келесі кесте кітаптың тараулар бойынша қысқаша мазмұнын көрсетеді. I бөлім 1-тарау Үкімет құралы Саяси тұрғыдан ең маңызды сұрақ – «қандай үкімет түрі орнатылуы керек?» Үкімет тікелей демократия болуы керек, бірақ көбінесе өкілдік демократиялар құрылады, олар сайлау жүйелерін пайдаланып, қолданыстағы үкіметтерге дауыс бермеген көпшілік халықтың еркін өздеріне иеленеді. Сайланғаннан кейін, мүшелер өкілдік ететін азаматтарының билігін өзінің қызмет мерзіміне дейін қолданады. 2-тарау Парламенттер Өкілдік демократияның негізгі ерекшелігі – оның парламенті немесе ассамблеясы. Сайланғаннан кейін, мүшелер өкілдік ететін азаматтарының билігін өзінің қызмет мерзіміне дейін қолданады. 3-тарау Партиялар Саяси партиялар да халықтың билігін қолданады және қоғамды жақсартудың орнына билікті сақтауға баса назар аударады, бұл үкіметтің басты мақсаты болуы керек. Сонымен қатар, саяси партиялар жемқорлыққа ұшырауы мүмкін. 4-тарау Сыныптар Қоғам одан әрі саяси, әлеуметтік немесе тайпалық топтарға бөлінеді. Саяси билікке қол жеткізген сынып сол билікті алған қоғамды да мұраға алады. Бұрынғы жұмысшы сыныбы жаңа билеуші сыныпқа айналады. Көпшілік немесе азшылықтың бүкіл қоғамды басқару мәселесі жалғасуда. 5-тарау Плебисциттер Плебисциттер немесе референдумдар саяси мәселені шешуге жарамды емес. Адамның саяси пікірі тек «иә» немесе «жоқ» дауысына дейін төмендемейді. 6-тарау Халық конференциялары мен халық комитеттері Демократия мәселесін шешу – бүкіл қоғам мен оның барлық салаларын құрайтын халық конференцияларын (немесе съездерін) және халық комитеттерін құру. Бірлесіп жұмыс істеп, бұл топтар барлық адамдардың қатысуымен мемлекеттік басқаруды алмастырады. Бұл топтар сондай-ақ билікті өкілеттік беру арқылы иеленетін парламенттер емес. 7-тарау Қоғамдық құқық Құқықтың негізі – әдет-ғұрыптар мен дін, әлеуметтік реттеудің шынайы көзі, ал жазбаша конституцияларда емес. Конституцияларға үнемі өзгерістер енгізіліп отыруы олардың әлсіздігін және үкімет құралы ретінде өткіншілігін көрсетеді. 8-тарау Қоғамның жүріс-тұрысын кім қадағалайды? Саяси билік өкілдерге берілмеуі керек болса, полиция билігі де бүкіл қоғамнан алыстатылмауы керек. Конференциялар мен комитеттердің құрылымы осы мәселені шешудің жолы. Бүтін – Бүтін үшін заң шығарушы орган, ал Бүтін – Бүтін үшін құқық қорғаушы орган. 9-тарау Заңнан ауытқулар орын алса, қоғам қалай өз бағытын өзгерте алады? Азшылық үкіметті басқарған жағдайда, бастамашыл азшылық төңкеріс арқылы билікті басып алуы мүмкін, нәтижесі бірдей болады: азшылық билігі. Осы циклді шешудің жолы – конференциялар мен комитеттер жүйесі: бүкіл қоғам өзін-өзі басқару. Бұл жағдайда тек «Біртүтас» болады, сондықтан қарсыласуға сыртқы жау болмайды. 10-тарау Баспасөз Жеке тұлғалар мен компаниялар өздерін жеке тұлға ретінде білдіруге құқылы болса, қоғамның сөз құралы ретінде «баспасөзді» конференциялар мен комитеттер шығаруы керек. Әйтпесе, адамдар идеялар саласында басқалардан билікті тартып алады. II 11-тарау Үшінші жалпы теорияның экономикалық негізі Кәсіби өмірдегі жақындағы өзгерістер, мысалы, кәсіподақтар мен ең төменгі жалақы барлық жұмысшылар үшін теңдікті қамтамасыз етуде жеткілікті емес. Жалақыны жою және жеке жұмысшыны белгілі бір саламен «серіктестік» процесін құру қажет. Өнім тек жеке адамдар арасында ғана емес, сонымен қатар өндірістік процестің барлық компоненттері арасында тең бөлінуі керек. 12-тарау Мұқтаждық – экономикалық мәселелердің негізгісі. Кейбір адамдардың қажеттіліктерін қамтамасыз етуге мүмкіндігі барлар оларды пайдаланып, қанауы мүмкін. Үкімет мұндай қанауды жоюы керек. 13-тарау Тұрғын үйді жалға беру, мысалы, қанау болып табылады және жалға алушының бостандығын шектеуге ұшыратады. Әркімнің бір үйі ғана болуы керек, өйткені егер бір тараптың бірден көп мүлкі болса, олар оны жалға беруге бейім болады, осылайша жалға алушыларды қанауға ұшыратады. 14-тарау Табыс Жеке табыс экономика үшін маңызды. Мұндай табыс меншік иесі төлейтін жалақы ретінде емес, бір саланың серіктестігінің нәтижесінде жүзеге асырылуы керек. 15-тарау Көлік құралдары Көлік құралдары да барлығына қолжетімді болуы керек, сонымен бірге такси қызметтері сияқты, тек басқаларға жалға беру үшін ғана біреудің меншігінде болмауы керек. 16-тарау Жер, жоғарыда аталған барлық санаттар сияқты, барлығына бірдей қолжетімді болуы керек. Жалпы алғанда, экономика – нөлдік жиынтық ойын, сондықтан экономиканың компоненттері нәтижелердің теңдігін қамтамасыз ету үшін барлық адамдар арасында тең бөлінуі керек. Ешкімнің де өз қажеттілігінен артық, бүкіл халық арасында белгілі бір игіліктің арифметикалық үлесіне дейін ғана өздері үшін үнемдеуге құқығы жоқ. 17-тарау Үй қызметшілері Тауар өндіретін жұмысшылар сияқты, қызмет көрсететін үй қызметшілері де құл болып табылады. Жоғарыда қарастырылған экономикалық модель олардың жағдайына да қолданылуы мүмкін. III 18-тарау Үшінші жалпы теорияның әлеуметтік негізі Жеке тұлғалар, отбасылар, тайпалар және ұлттар – әлеуметтік бірліктер, ал олардың әлеуметтік байланыстары тарих процесін қозғайды. Олардың ішінде ұлт – негізгі бірлік, ұлттық сезіммен біріктірілген. Күннің тартылыс күші болмаса, ыдырап келеді, ал ұлттар ұлттық біртүтастық болмаса, ыдырайды. 19-тарау Отбасы Отбасылар, жеке тұлғалар және ұлттар (этникалық ұлттық мемлекеттер мағынасында) – табиғи, объективті адамның әлеуметтік санаттары, біртіндеп. Оларға қарсы заманауи мемлекет – ұлттан өзгеше, жасанды құрылым. 20-тарау Тайпа Отбасыдан кейін келесі ең ірі адамдық топ деңгейі – тайпа. Адамның әлеуметтік бірліктері олардың мөлшері ұлғайған сайын жеке тұлғалар үшін жеке деңгейде азаяды. 21-тарау Тайпаның артықшылықтары Тайпалар қандастыққа негізделген, әлеуметтік байланысты қамтамасыз етеді, олардың санына байланысты өздерін іштен қадағалай алады. Олар сондай-ақ өз мүшелерін әлеуметтендіруді қамтамасыз етеді, мектеп білімінен гөрі пайдалы білім береді. 22-тарау Ұлт Қайтадан, ұлтшылдық – маңызды әлеуметтік санат, діндер, мемлекеттер және империялар сияқты басқа ірі әлеуметтік санаттардан ерекшеленеді. Мемлекеттер мен империялар өзгеруінің және құлауының себебі – олардың шынайы ұлттармен үйлеспеуі. 23-тарау Әйелдер Әйелдер мен еркектер адам ретінде тең, олардың физиологиялық қажеттіліктері бірдей және олар ойлайтын, сезінетін жандар. Алайда, жыныстық диморфизм жыныстар арасындағы айырмашылыққа сәйкес келетін табиғи және орынды гендерлік рөлдерге әкеледі. Бостандық – табиғатты ұстануда, әсіресе әйелдердің еркектерге ғана қолайлы жұмыс іздеуге мәжбүр болмай, отбасы құру мүмкіндігінде. 24-тарау Азшылықтар Азшылықтар екі түрлі: өз ұлты барлар және өз ұлтын құрып жатқандар. Қайсы болса да, олардың құқықтары қорғалуы керек. 25-тарау Қара нәсілділер әлемде жеңіске жетеді Қара нәсілділердің мәдениетінде көп әйелділік және тууды шектеу болмауы, сондай-ақ олар «үнемі ыстық» климатта өмір сүруі нәтижесінде жұмыс басқа мәдениеттерге қарағанда олар үшін кем маңызды болады, сондықтан олар адамзатты басып озуға дайын. 26-тарау Білім Формалды мектеп білімі диктаторлық, жоғарыда аталған тирандықтардың бірі. Білім адамдар қалай қабылдағысы келсе, сондай түрінде қолжетімді болуы керек. 27-тарау Музыка және өнер Адамдар ақырында бір тілде сөйлеуі керек. Көркемдік және мәдени талғамдар тілдің айырмашылықтарына байланысты, ал бұрынғылары жеке тұлғаның «геніне» еніп кетеді. 28-тарау Спорт, ат спорты және сахна Спорт, театр және басқа да ойын-сауықтарда көрермен болу ақымақтық. Адамдар спортпен тікелей айналысуы керек, спорттың пайдасын өзіне алуы керек, басқалардың өнерлерін қарап тұрудың орнына.
Қабылдау
Джордж Тремлетт осыдан туындаған БАҚ материалдарын жаңылған және идеялар қақтығысынан мүлдем айырылған деп атады. Британдық радиоарналық корпорация үшін жазған журналист Мартин Ассер осы кітапты былай сипаттады: "Бұл теория капитализм мен коммунизмдегі қарама-қайшылықтарды шешемін деп мәлімдейді. Шындығында, бұл бекер сөздердің тізімі ғана, және мақсаты – құлдықтың бұғауын үзу деп айтылған мәтін, керісінше, тұтас бір халықты бағындыру үшін қолданылғаны өте қынжырлы жайт". 2008 жылы Ливияға жасаған сапарында Боливия президенті Эво Моралес "Жасыл кітапты оқыдым, зерттедім және Жасыл кітапта баяндалған ой-пікірлерге ризамын" деген пікірін білдіргенін Ливияның мемлекеттік БАҚ-тары хабарлады.