Кіріспе

Самариялық еврей (ʿ) – самариялықтардың діни обрядтарында қолданылатын, ежелгі еврей тіліндегі Самариялық Бесқұтабын оқу дәстүрі. Яһудилер арасындағы Тиберия еврейінен өзгеше. Самариялықтар үшін ежелгі еврей тілі күнделікті қолданыстан шығып, оның орнын самариялық арамей тілі басты. Бұл тіл де 10-12 ғасырлар аралығында сөйлеуден тоқтады да, араб тілі (нақтырақ айтқанда, самариялық палестиналық араб тілі) оны ығыстырды. Самариялық еврей тілінің дыбысталу ережелері самариялық араб тіліне өте ұқсас, және самариялықтар оны дұға жасағанда пайдаланады. Бүгінде самариялықтардың арасында қолданылатын күнделікті тіл қазіргі израильдік еврей тілі мен палестиналық араб тілі арасында теңдей бөлінген, олар Холон қаласында (Израиль) немесе Шехемде (яғни, Палестинаның А аймағындағы Наблус) тұрғандарына байланысты.

Тарих және ашылу

1631 жылы Жан Мориннің самариялық Пятикнигінің қолжазбасын жариялағаннан кейін самариялық тілі батыс әлеміне егжей-тегжейлі танылды. 1616 жылы саяхатшы Пьетро делла Валле Дамаскіден осы мәтіннің бір данасын сатып алды, және бұл қолжазба, қазір Codex B деп белгілі, париждік кітапханаға сақталды. 1957 мен 1977 жылдар аралығында Зеев Бен Хайм самариялықтардың еврей және арамей дәстүрлері туралы бес томдық монументалды еврей еңбегін жариялады. Бен Хаймнің көзқарастары бүгінгі күнге дейін басым, ол қазіргі самариялық еврей тілінің Екінші ғибадатхана самариялық тілінен көп ерекшеленбейтінін, ал бұл тіл арамей тіліне ықпал етуге дейін аймақтың басқа тұрғындарымен ортақ болғанын дәлелдеді.

Орфографиялық

Самариялық еврей тілі самариялық әліпбиде жазылады, ол палеоивриттік әліпбидің тікелей ұрпағы болып табылады, ал ол өз кезегінде ертерек протосинайлық жазудың бір түрі. Самариялық әліпби көптеген ежелгі еврей монеталарында және жазуларында кездесетін жазуға өте жақын. Керісінше, еврейлер жазатын еврей тілінің басқа барлық түрлері кейінірек пайда болған квадрат еврей әліпбиін қолданады, ол шындығында еврейлердің б.з.д. 6 ғасырында Яһуда патшалығының жер аударылғаннан кейін Вавилон тұтқындығында қолдана бастаған арам әліпбиінің бір түрі. Б.з.д. 3 ғасырында еврейлер Ахеменид империясының императорлық арамей тілі үшін қолданған, оның кеңселік жазуының стильді "квадрат" пішінін қолдана бастады, ал самариялықтар палеоивриттік әліпбиді қолдануын жалғастырды, ол самариялық әліпбиіне айналды. Қазіргі заманда жеке заттарда самариялық әліпбиінің ағымдық түрі қолданылады.

Қосындылар

+ Самариялық еврей тіліндегі дауыссыз дыбыстар Лабиалды Альвеолярлы Палаталды Велярлы~Увулярлы Фарингеалды Глоттальды Жай ырғакты Қарапайым ырғакты Назалды Тоқтау дауыссызды Дауысты Фрикатив дауыссызды Дауысты Жұмсартуды Дірілді Самариялық еврей тілі Киелі кітаптағы еврей тілінен келесі дауыссыз дыбыстар бойынша айырмашылықтарды көрсетеді: Бастапқы фонемалар спирантизацияланған аллофондарға ие емес, бірақ кем дегенде біреуі бастапқыда Самариялық еврей тілінде болған (бұл "ішінде" немесе "де" сөздеріндегі ב немесе байқалады). дыбысы дыбысына ауысқан (кейде ғана), ал дыбысы барлық жерде дыбысына ауысқан, бірақ қосымша сөз ו 'және' болғанда дыбысы ретінде айтылады. Бұл, басқа барлық қазіргі еврей дәстүрлерінен айырмашылығы, онда ол дыбысы ретінде айтылады. Көмекейлік дыбыстар дыбысына айналған немесе жойылған, бірақ алдында кейде дыбысына айналады. дыбысы кейде дыбысы ретінде айтылады, бірақ бұл Пятикниже оқылысында болмайды, Самариялық араб тілінің әсерінен туындаған. дыбысы да дыбысы ретінде айтылуы мүмкін, бірақ бұл сирек кездеседі және еркін оқығанда ғана болады. Ұзын дауыстылар көбінесе көмекейлік дауыссыз дыбыстардың ығысуынан пайда болады. Басқа жағдайларда, басылған дыбысы сол буын енді басылмағанда дыбысына ауысады, мысалы דברתי бірақ דברתמה. Басқа орталарда, дыбысы жабық буындарда, ал дыбысы ашық буындарда пайда болады, мысалы דור דורות.

Стресс

Стресс көбінесе басқа үлгілерден өзгешеленеді, әдетте соңғы буыннан бұрынғы және кейде соңғы буында кездеседі.

Көрсеткіш

осы, сонысы ересек ер адамдар үшін ࠆࠄ zē alaz (басында he әріпімен жазылады). ересек әйелдер үшін ࠆࠀࠕ zē'ot. көпше түрі ࠀࠋࠄ illa.

Қарым-қатынас

Кім, қайсы: еšar.

Сұрау салу

Кім? = mī. Не? = mā̊.

Есімдік

Соңғы буындағы ê және ô әріптері жұрнақтар қосылғанда î және û әріптеріне айналуы мүмкін: bôr (иудейше bohr) "ұңғыма" > búrôt "ұңғымалар". Сондай-ақ, af "ашу" > éppa "оның ашуы" мысалын қарастырыңыз. Сеголаттар басқа еврей тілдеріндегідей болады: beţen "асқазан" > báţnek "сенің асқазаның", ke′seph "күміс" > ke′sefánu (иудей тілінде kaspeʹnu) "біздің күмісіміз", dérek > dirkakimma "сіздердің (ер. көпше) жолыңыз", бірақ áreş (иудей тілінде: e'rets) "жер" > árşak (иудей тілінде arts ekha) "сенің жерің".

Мақала

Анықталған артикль a немесе e болып табылады және егер ол таңдай дыбысы болмаса, келесі дауыссызды екі еселеуге себеп болады; ол "һ" әрпімен жазылады, бірақ әдеттегідей, "һ" дыбысы оқылмайды. Мысалы: énnar / ánnar = "жас жігіт"; ellêm = "ет"; a'émor = "есек".