Кіріспе

The Dæmons – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал «Доктор Ху» сериалдарының сегізінші маусымының бесінші және соңғы сериясы, ол алғаш рет 22 мамырдан 19 маусымға дейін BBC1 арнасында апта сайын бес бөлімнен көрсетілді. Сериалда, шетелдік уақыт саяхатшысы Қожайын (Роджер Дельгадо) ағылшын шіркеуінің астындағы үңгірде ежелгі мүйізді шетелдік жаратылыс Азалды (Стивен Торн) оятады, Қожайын Азалдың зор күшімен ие болуды көздейді.

Өндіріс

The Dæmons тобының өмірі Джо Грант үшін кастинг сахнасы ретінде басталды. Кастинг сахнасы төртінші эпизодқа енгізілді. Продюсер Барри Леттс шоу үшін жазуға ынта білдірді және қара магиямен айналысатын оқиға қызықты да, қорқынышты да болатынын шешті. Сценарий редакторы Терренс Дикс адамдар оны сатанистік деп қабылдауы мүмкін екенін айтып, оқиғаны оккультизм тақырыбындағы ғылыми тұрғыдан қайта жазды. Мастер бастапқыда шіркеуде, алтарьда тұрып, демонға табынуы тиіс еді. Бірақ, бұл діншіл көрермендерді ренжіте алатынынан қорқып, сахналар склепке көшірілді. Кейін бұл тағы да өзгертіліп, склеп шіркеу склепіне ұқсағанмен, үңгір деп аталды. Леттс бастапқыда оқиғаны өзі жазуды жоспарлаған, бірақ сериал продюсері қызметіне байланысты уақыты жетіспеді. Оның әйелі достасы Роберт Сломанды ұсынды, ол драматург және журналист еді. Олар жұмыстан кейін кешке сценарийді бірге жазды. Алайда, сол кезде BBC өзінің сериалдары үшін өндіріс қызметкерлерінің жазуына қарсы болды, сондықтан Леттс пен Сломан тиісінше Гай Леопольд псевдонімін таңдады – Сломанның ұлы және Леттстің орта аты. Бұл оқиғаның жұмыс атауы 1970 жылдың 17 желтоқсанында тапсырылған "Дæмондар" болды. Сценарийлер 1971 жылдың ақпан айының ортасына дейін аяқталды және Дикс оларды наурыз айында өндіріске кірген кезде жұмысты аяқтады. Сериалдың көп бөлігі Уилтширдегі Олдборн жерінде түсірілді. Локациялық түсірілімге екі апта берілді, бұл сол кездегі әдеттегіден екі есе көп, нәтижесінде аяқталған оқиғаның көп бөлігі студияда емес, сыртта түсірілді. Беркширдегі Мембури әуежайы және Рамсберидегі Бридж Ферма да қысқа мерзімге локация ретінде пайдаланылды. Түсірілім 1971 жылдың 19 сәуірінде басталды және бірінші аптада жағымды, күннөлді ауа-райы болды, ал екінші аптада күтпеген жерден қар жауды, түсірілім кешіктірілді. Бірінші эпизодтың кейбір сахналары түнгі уақытта түсірілді – шоу үшін сирек кездесетін жағдай, бірақ осы сахналардың кейбіреулері күндіз камера линзасына қараңғы фильтр қойылып түсірілді. Мастер Азалды шақыру үшін қолданатын сиқырлы сөздер, шын мәнінде, "Мэридің кішкентай қойы" балалар өлеңінің кері оқылуы, сондай-ақ Дамарис Хейманның есімінің кері оқылуы еді.

Қабылдау

2018 жылы The Daily Telegraph газеті The Dæmons-ты "56 ең ұлы оқиға және эпизодтар" тізімінде 11-орынға қойды, оны "өз заманының туындысы" деп сипаттап, Hammer Films фильмдерін еске түсірді, сондай-ақ оны "Пертвидің ең көрнекті оқиғасы" деп атады, актерлердің бұл оқиғаны ерекше ұнатқанын айтты. The Daily Telegraph газеті "Бұл, мүмкін, ең ұлы оқиғалардың бірі болмаса да, таза қызығушылық тұрғысынан The Dæmons ең жақсыларының бірі" деген қорытынды жасады. 2009 жылы Doctor Who Magazine журналы жүргізген сауалнамада ол Үшінші Доктор дәуірінің екінші ең жақсы оқиғасы деп танылды. IGN-ден Арнольд Т. Блумберг The Dæmons-қа 10 балдан 10 бал берді, оны "Доктордың шоудағы уақытының биік нүктесі, бүкіл сериалдың классикасы және 70-ші жылдар мен британдық фантастикалық қорқыныш жанрының керемет мысалы, оның сүйкімділігі ешқашан жоғалмайды" деп сипаттады. Doctor Who Magazine журналы оқиғаның "көлемді түсірілгенін және жақсы сомдалғанын" айтты және Роджер Дельгадоға Мастер рөліндегі шеберлігі үшін ерекше құрмет көрсетті. Оқиғаның кульминациясы туралы сын аз болғанымен, соңғы сахнаны "ұлылық" деп сипаттады. DVD нұсқасын қарап шыққан SFX-тің Иан Берриман оған бес жұлдыздың үш жарым бағасын беріп, сынға алды. Оны "нағыз дүрмек" деп қысым жасап, сюжеті "ешқандай түсініксіздік тудырмайды" деді. Хоторн, Хорнер және Фергустың "керемет" кейіптерін мақтағанына қарамастан, Доктор мен Мастер сияқты басқа кейіпкерлердің "толыққанды абсурдты әрекет ететінін" ойлады. Пол Корнелл, Мартин Дей және Кит Топпинг сериалдан әсерленбеді, оның танымалдылығын атап өтті, бірақ "The Dæmons өте жақсы емес. Оның аяқталуы күлкілі, тіпті мақтауға лайық шіркеудегі жарылыс әсері де арзан көрінеді" деді. Дегенмен, олар соңғы сахнаны "сүйкімді" деп санады. Doctor Who: The Complete Guide кітабында Марк Кэмпбелл оған оннан алты балл берді, оны "техножаргонға толы, сәл ғана қызықтырған" және "жасырын қорқынышқа ұмтылған" деп сипаттады. Ол "типик ағылшын ауылын" "жағымды фон" деп бағалады, бірақ "оқиғаның көп бөлігі қазір ескіргендей сезіледі" деген қорытынды жасады. 2010 жылы SFX сюжеттің шешімін Doctor Who тарихындағы ең ақымақтық сәттердің бірі деп атады. 1993 жылы DWB фанзинінде жасырын қалған алтыншы эпизод туралы сәуір айындағы әзілдік хабарлама жарияланды.

Баспаға шығарылған

Барри Леттс жазған осы сериалдың романдық нұсқасы 1974 жылы қазанда Target Books баспасында жарық көрді. Ол 1989 жылы Target's Doctor Who Classics жинағының бөлігі ретінде қайта басылды, Терренс Дикстің "Уақыт монстры" романымен бірге металл мұқабада шығарылды. Голланд және португал тілдеріндегі басылымдары да жарық көрді. Автор Барри Леттс оқыған романдық нұсқаның толық нұсқасы 2008 жылы тамыз айында BBC Audiobooks компаниясы CD-де шықты. Роберт Сломан мен Барри Леттс жазған, ал Джон МакЭлрой редакциялаған осы сериалдың сценарийі 1992 жылы қазан айында Titan Books баспасынан жарық көрді.

Үй медиасы

Бұл оқиғаның соңғы эпизоды Inferno және Frontier in Space фильмдерінің соңғы эпизодтарымен бірге The Pertwee Years VHS нұсқасында қара-ақ түсті фильм ретінде шығарылды. 1993 жылы түсі қалпына келтірілген эпизодтар (жоғарыдағы "Шығарылым және қабылдау" бөлімін қараңыз) VHS форматында жарық көрді. 2012 жылдың 19 наурызында сериалдың DVD нұсқасы шықты, онда дыбыс пен бейне сапасы жақсартылған қалпына келтірілді. DVD-де аудио түсіндірмелер, экрандағы мәтіндік түсініктемелер, "The Devil Rides Out" атты ретроспективтік деректі фильм (онда актерлер мен түсірілім тобы сериалдың түсіріліміне ой бөліседі) және "Барри Леттсты еске алу" деректі фильмі (онда отбасы мен әріптестер жазушы, продюсер және режиссердің өмірі мен еңбектеріне шолу жасайды) кірді. Деректі фильмде Леттстің өзінің 2008 жылы продюсер Эд Страдлингпен өткізген ұзақ сұхбатынан алынған материалдар да бар. DVD Ұлыбританиядағы теледидарға қатысты DVD тізімінде 3-орынды иеленді және үш апта бойы топ-40-қа кірді. Жалпы DVD сатылымдары бойынша тізімде 30-орынға жетті. Бұл оқиға 8-ші маусымның қалған бөлігімен бірге 2021 жылдың 23 ақпанында Blu-ray форматында, The Master-дың 50 жылдығына орай шығарылды. Онда фильм мен бейне материалдарының жаңадан қалпына келтірілген нұсқасы бар. Қайта қалпына келтіру жұмыстарында болған Марк Айрестің сөзіне сүйенсек, 1, 3 және 5-ші эпизодтардың саундтрегі үшін 16 мм таспалардан, NTSC Betamax таспаларынан және 1971 жылғы түпнұсқа эфирге арналған екі түрлі Ұлыбритания аудио жазбаларынан материалдар қолданылды. Бұл әртүрлі бөлімдерде ең жақсы сапаны алу үшін жасалды.