Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
The Dæmons – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал «Доктор Ху» сериалдарының сегізінші маусымының бесінші және соңғы сериясы, ол алғаш рет 22 мамырдан 19 маусымға дейін BBC1 арнасында апта сайын бес бөлімнен көрсетілді. Сериалда, шетелдік уақыт саяхатшысы Қожайын (Роджер Дельгадо) ағылшын шіркеуінің астындағы үңгірде ежелгі мүйізді шетелдік жаратылыс Азалды (Стивен Торн) оятады, Қожайын Азалдың зор күшімен ие болуды көздейді.
The Dæmons is the fifth and final serial of the eighth season of the British science fiction television series Doctor Who, which was first broadcast in five weekly parts on BBC1 from 22 May to 19 June 1971. In the serial, the alien time traveller the Master (Roger Delgado) awakens the ancient horned alien Azal (Stephen Thorne) in a cavern beneath an English church, with the Master intending to be granted Azal's immense power.
Өндіріс
The Dæmons тобының өмірі Джо Грант үшін кастинг сахнасы ретінде басталды. Кастинг сахнасы төртінші эпизодқа енгізілді. Продюсер Барри Леттс шоу үшін жазуға ынта білдірді және қара магиямен айналысатын оқиға қызықты да, қорқынышты да болатынын шешті. Сценарий редакторы Терренс Дикс адамдар оны сатанистік деп қабылдауы мүмкін екенін айтып, оқиғаны оккультизм тақырыбындағы ғылыми тұрғыдан қайта жазды. Мастер бастапқыда шіркеуде, алтарьда тұрып, демонға табынуы тиіс еді. Бірақ, бұл діншіл көрермендерді ренжіте алатынынан қорқып, сахналар склепке көшірілді. Кейін бұл тағы да өзгертіліп, склеп шіркеу склепіне ұқсағанмен, үңгір деп аталды. Леттс бастапқыда оқиғаны өзі жазуды жоспарлаған, бірақ сериал продюсері қызметіне байланысты уақыты жетіспеді. Оның әйелі достасы Роберт Сломанды ұсынды, ол драматург және журналист еді. Олар жұмыстан кейін кешке сценарийді бірге жазды. Алайда, сол кезде BBC өзінің сериалдары үшін өндіріс қызметкерлерінің жазуына қарсы болды, сондықтан Леттс пен Сломан тиісінше Гай Леопольд псевдонімін таңдады – Сломанның ұлы және Леттстің орта аты. Бұл оқиғаның жұмыс атауы 1970 жылдың 17 желтоқсанында тапсырылған "Дæмондар" болды. Сценарийлер 1971 жылдың ақпан айының ортасына дейін аяқталды және Дикс оларды наурыз айында өндіріске кірген кезде жұмысты аяқтады. Сериалдың көп бөлігі Уилтширдегі Олдборн жерінде түсірілді. Локациялық түсірілімге екі апта берілді, бұл сол кездегі әдеттегіден екі есе көп, нәтижесінде аяқталған оқиғаның көп бөлігі студияда емес, сыртта түсірілді. Беркширдегі Мембури әуежайы және Рамсберидегі Бридж Ферма да қысқа мерзімге локация ретінде пайдаланылды. Түсірілім 1971 жылдың 19 сәуірінде басталды және бірінші аптада жағымды, күннөлді ауа-райы болды, ал екінші аптада күтпеген жерден қар жауды, түсірілім кешіктірілді. Бірінші эпизодтың кейбір сахналары түнгі уақытта түсірілді – шоу үшін сирек кездесетін жағдай, бірақ осы сахналардың кейбіреулері күндіз камера линзасына қараңғы фильтр қойылып түсірілді. Мастер Азалды шақыру үшін қолданатын сиқырлы сөздер, шын мәнінде, "Мэридің кішкентай қойы" балалар өлеңінің кері оқылуы, сондай-ақ Дамарис Хейманның есімінің кері оқылуы еді.
The Dæmons began life as an audition scene for the companion Jo Grant. The audition sequence went on to be written into episode four. Producer Barry Letts was keen to write for the show and decided that a story dealing in black magic would be interesting as well as frightening. Script editor Terrance Dicks had reservations however, stating that people may view it as Satanist, and so it was reworked as strictly scientific with occultist themes. The Master was originally intended to worship the demon in a church setting, standing on an altar. However, owing to fears that this might upset religious viewers, the scenes were reset in a crypt. This was subsequently revised again, and the crypt was called a cavern, although the set resembled a church crypt. Letts initially intended to write the story himself but found himself short of time due to his role as a series producer. His wife suggested a friend of hers, Robert Sloman, who was a playwright and journalist. Together they worked on the script in the evening after work. At the time, however, the BBC frowned upon production staff writing for their series and so Letts and Sloman decided on the pseudonym Guy Leopold Sloman's son and Letts' middle name respectively. The working title for this story was The Demons, which was commissioned on 17 December 1970. The scripts were completed by mid February 1971 and worked on by Dicks, who had barely completed work on them by the time the story went into pre production in March. Much of the serial was filmed on location in Aldbourne, Wiltshire. The location shoot was awarded two weeks of filming, more than double the usual amount at the time, leading to a lot of the finished story being set outside, rather than in the studio. Membury Airfield in Berkshire and Bridge Farm, Ramsbury, were also used briefly as locations. Filming began on 19 April 1971 and saw pleasant, sunny weather for the first week, leading to sudden overnight snow in the second week – causing filming to be delayed. Some episode one scenes were filmed at night – a rarity for the show, although some of these scenes were filmed during daylight with a dark filter put over the camera lens. The incantation that the Master uses in summoning Azal is actually the nursery rhyme "Mary Had a Little Lamb" said backwards, as well as Damaris Hayman's name said backwards.
Қабылдау
2018 жылы The Daily Telegraph газеті The Dæmons-ты "56 ең ұлы оқиға және эпизодтар" тізімінде 11-орынға қойды, оны "өз заманының туындысы" деп сипаттап, Hammer Films фильмдерін еске түсірді, сондай-ақ оны "Пертвидің ең көрнекті оқиғасы" деп атады, актерлердің бұл оқиғаны ерекше ұнатқанын айтты. The Daily Telegraph газеті "Бұл, мүмкін, ең ұлы оқиғалардың бірі болмаса да, таза қызығушылық тұрғысынан The Dæmons ең жақсыларының бірі" деген қорытынды жасады. 2009 жылы Doctor Who Magazine журналы жүргізген сауалнамада ол Үшінші Доктор дәуірінің екінші ең жақсы оқиғасы деп танылды. IGN-ден Арнольд Т. Блумберг The Dæmons-қа 10 балдан 10 бал берді, оны "Доктордың шоудағы уақытының биік нүктесі, бүкіл сериалдың классикасы және 70-ші жылдар мен британдық фантастикалық қорқыныш жанрының керемет мысалы, оның сүйкімділігі ешқашан жоғалмайды" деп сипаттады. Doctor Who Magazine журналы оқиғаның "көлемді түсірілгенін және жақсы сомдалғанын" айтты және Роджер Дельгадоға Мастер рөліндегі шеберлігі үшін ерекше құрмет көрсетті. Оқиғаның кульминациясы туралы сын аз болғанымен, соңғы сахнаны "ұлылық" деп сипаттады. DVD нұсқасын қарап шыққан SFX-тің Иан Берриман оған бес жұлдыздың үш жарым бағасын беріп, сынға алды. Оны "нағыз дүрмек" деп қысым жасап, сюжеті "ешқандай түсініксіздік тудырмайды" деді. Хоторн, Хорнер және Фергустың "керемет" кейіптерін мақтағанына қарамастан, Доктор мен Мастер сияқты басқа кейіпкерлердің "толыққанды абсурдты әрекет ететінін" ойлады. Пол Корнелл, Мартин Дей және Кит Топпинг сериалдан әсерленбеді, оның танымалдылығын атап өтті, бірақ "The Dæmons өте жақсы емес. Оның аяқталуы күлкілі, тіпті мақтауға лайық шіркеудегі жарылыс әсері де арзан көрінеді" деді. Дегенмен, олар соңғы сахнаны "сүйкімді" деп санады. Doctor Who: The Complete Guide кітабында Марк Кэмпбелл оған оннан алты балл берді, оны "техножаргонға толы, сәл ғана қызықтырған" және "жасырын қорқынышқа ұмтылған" деп сипаттады. Ол "типик ағылшын ауылын" "жағымды фон" деп бағалады, бірақ "оқиғаның көп бөлігі қазір ескіргендей сезіледі" деген қорытынды жасады. 2010 жылы SFX сюжеттің шешімін Doctor Who тарихындағы ең ақымақтық сәттердің бірі деп атады. 1993 жылы DWB фанзинінде жасырын қалған алтыншы эпизод туралы сәуір айындағы әзілдік хабарлама жарияланды.
In 2018, The Daily Telegraph ranked The Dæmons at number 11 in "the 56 greatest stories and episodes", describing it as "very much a product of its time" that evoked Hammer Films and also considering it "the quintessential Pertwee story", noting that it was a particular favourite of the cast. The Daily Telegraph concluded that "it may not be one of the greatest stories, but in terms of sheer fun The Dæmons is one of the best". A poll conducted by Doctor Who Magazine in 2009 saw it voted the second best story of the Third Doctor's era. Arnold T. Blumberg of IGN gave The Dæmons a score of 10 out of 10, describing it as "a high point of this Doctor’s time on the show, a classic of the entire series in general, and an amazing document of a particular kind of fantasy horror adventure storytelling so wonderfully '70s and British that it just never loses its charm". Doctor Who Magazine said that the story was "lavishly filmed and well characterised" and gave particular credit to Roger Delgado as the Master. Although the review was less favourable about the climax to the story, it described the closing scene as "perfection". Reviewing its DVD release, Ian Berriman of SFX was more critical, giving it three and a half out of five stars. He derided it for being an "awful mess" with a plot that "doesn't make a shred of sense". Despite praising the "magnificent" characters of Hawthorne, Horner, and Fergus, he thought that other characters including the Doctor and the Master were "continually acting in a completely absurd way". Paul Cornell, Martin Day and Keith Topping were also unimpressed by the serial, noting its popularity but stating "The Dæmons isn't very good. Its denouement is risible, and even the much praised church explosion effect looks cheap." They did, however, consider the final scene to be "charming". In Doctor Who: The Complete Guide, Mark Campbell awarded it six out of ten, describing it as a "wannabe occult chiller" which "gradually dissipates into a technobabble filled damp squib". He regarded the "quintessentially English village" as a "pleasant backdrop" but concluded that "much of the action now seems dated". In 2010, SFX named the resolution to the plot as one of the silliest moments in Doctor Who history. An April Fool spoof report of a suppressed sixth episode was published in the fanzine DWB in 1993.
Баспаға шығарылған
Барри Леттс жазған осы сериалдың романдық нұсқасы 1974 жылы қазанда Target Books баспасында жарық көрді. Ол 1989 жылы Target's Doctor Who Classics жинағының бөлігі ретінде қайта басылды, Терренс Дикстің "Уақыт монстры" романымен бірге металл мұқабада шығарылды. Голланд және португал тілдеріндегі басылымдары да жарық көрді. Автор Барри Леттс оқыған романдық нұсқаның толық нұсқасы 2008 жылы тамыз айында BBC Audiobooks компаниясы CD-де шықты. Роберт Сломан мен Барри Леттс жазған, ал Джон МакЭлрой редакциялаған осы сериалдың сценарийі 1992 жылы қазан айында Titan Books баспасынан жарық көрді.
A novelisation of this serial, written by Barry Letts, was published by Target Books in October 1974. It was reprinted in 1989 as part of Target's Doctor Who Classics range, printed back to back with Terrance Dicks' novelisation of "The Time Monster", bound in a metallic cover. There have been Dutch and Portuguese language editions. An unabridged reading of the novelisation by author Barry Letts was released on CD in August 2008 by BBC Audiobooks. The script of this serial, credited to Robert Sloman and Barry Letts edited by John McElroy, and titled , was published by Titan Books in October 1992.
Үй медиасы
Бұл оқиғаның соңғы эпизоды Inferno және Frontier in Space фильмдерінің соңғы эпизодтарымен бірге The Pertwee Years VHS нұсқасында қара-ақ түсті фильм ретінде шығарылды. 1993 жылы түсі қалпына келтірілген эпизодтар (жоғарыдағы "Шығарылым және қабылдау" бөлімін қараңыз) VHS форматында жарық көрді. 2012 жылдың 19 наурызында сериалдың DVD нұсқасы шықты, онда дыбыс пен бейне сапасы жақсартылған қалпына келтірілді. DVD-де аудио түсіндірмелер, экрандағы мәтіндік түсініктемелер, "The Devil Rides Out" атты ретроспективтік деректі фильм (онда актерлер мен түсірілім тобы сериалдың түсіріліміне ой бөліседі) және "Барри Леттсты еске алу" деректі фильмі (онда отбасы мен әріптестер жазушы, продюсер және режиссердің өмірі мен еңбектеріне шолу жасайды) кірді. Деректі фильмде Леттстің өзінің 2008 жылы продюсер Эд Страдлингпен өткізген ұзақ сұхбатынан алынған материалдар да бар. DVD Ұлыбританиядағы теледидарға қатысты DVD тізімінде 3-орынды иеленді және үш апта бойы топ-40-қа кірді. Жалпы DVD сатылымдары бойынша тізімде 30-орынға жетті. Бұл оқиға 8-ші маусымның қалған бөлігімен бірге 2021 жылдың 23 ақпанында Blu-ray форматында, The Master-дың 50 жылдығына орай шығарылды. Онда фильм мен бейне материалдарының жаңадан қалпына келтірілген нұсқасы бар. Қайта қалпына келтіру жұмыстарында болған Марк Айрестің сөзіне сүйенсек, 1, 3 және 5-ші эпизодтардың саундтрегі үшін 16 мм таспалардан, NTSC Betamax таспаларынан және 1971 жылғы түпнұсқа эфирге арналған екі түрлі Ұлыбритания аудио жазбаларынан материалдар қолданылды. Бұл әртүрлі бөлімдерде ең жақсы сапаны алу үшін жасалды.
The final episode of this story was also issued as a black and white film recording on the VHS release The Pertwee Years, along with the final episodes of Inferno and Frontier in Space. In 1993, the episodes with restored colour (see "Broadcast and reception", above) were released on VHS. A DVD of the serial was released on 19 March 2012, featuring improved sound and picture restoration. The DVD included an audio commentary, on screen text notes, a retrospective documentary "The Devil Rides Out" in which cast & crew looked back on the making of the serial, and an obituary documentary "Remembering Barry Letts" in which family and colleagues looked back over the life and work of the writer/producer/director. The documentary included extensive contributions from Letts himself, from a long interview he conducted with producer Ed Stradling in 2008. The DVD reached No.3 on the TV related DVD Chart in the UK, remaining in the top 40 for three weeks. In the overall DVD sales chart it peaked at No.30. This story, along with the rest of Season 8 was released on Blu ray on 23 February 2021, to coincide with the 50th Anniversary of The Master. It features a brand new restoration of the film and video materials. According to Mark Ayres, who worked on the restoration, the soundtrack for episodes 1 3 & 5 uses the audio from the 16mm tapes, the NTSC Betamax tapes, and two different UK off air audio recordings from the original 1971 broadcast in different sections of the restored episodes to get the best quality possible.