Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сало́ (saˈlɔ; Salodium) – Ломбардия (солтүстік Италия) аймағындағы Бреша провинциясындағы қала және коммуна. Қала Гарда көлінің жағасында орналасқан, және оның ең ұзын серуендеу жолы осы қалада. 1943-1945 жылдары қала Италия Социалдық Республикасының үкімет орталығы болды, бұл мемлекет көбінесе «Сало Республикасы» (итальян тілінде Repubblica di Salò) деп аталады.
Salò (saˈlɔ; Salodium) is a town and comune in the Province of Brescia in the region of Lombardy (northern Italy) on the banks of Lake Garda, on which it has the longest promenade. The city was the seat of government of the Italian Social Republic from 1943 to 1945, a state often referred to as the "Salò Republic" (Repubblica di Salò in Italian).
Рим дәуірі
Салоның этрусктардан таратылғандығы жөнінде аңыз бар болғанымен, жазба тарих ежелгі римдіктердің Пагус Салодиум колониясын құруымен басталады. Римдіктердің қонысынан қалған көптеген қираған орындар бар, олар Лугане некрополінде (Сант-Яго көшесінде) және Лоджия делла Магнифика Патриядағы Азаматтық археологиялық мұражайда табылған заттарда (вазалар мен жерлеу тастары) көрініс береді.
Although legend has it that Salò has Etruscan origins, recorded history starts with the founding by ancient Romans of the colony of Pagus Salodium. There are numerous ruins of the Roman settlement, as shown by the Lugone necropolis (in via Sant'Jago) and the findings (vase flasks and funeral steles) in the Civic Archaeological Museum located at the Loggia della Magnifica Patria.
Орта ғасырлар
Орта ғасырдың шарықталу кезеңінде қала Ломбардияның тарихын бөлісті. Сало қауымдастығының пайда болуының бастауы шамалы белгілі: оның Брешиядан тәуелсіздігі 13 ғасырдың соңына немесе келесі ғасырдың басына жатады, ал қала әкімдігі сақтап қалған ең көне жарлықтар 1397 жылмен датыланған. 1334 жылға дейін қала Гарда көлінің батыс жағалауындағы (Лимонеден Дезенцаноға дейін) және Вальсаббия аймақтарындағы қалалық кеңестердің федерациясының құрамында болды. Федерация Брешамен де, Веронамен де одақ құруға ниет білдірмеді, оның орнына Венециядан көмек сұрауға бекінді. Венецияның қашықтығына байланысты, бұл стратегия аймақтың тәуелсіздігіне кепілдік бермеді және Венецияның қысқа мерзімді қамқорлығынан кейін (1336 жылдан 1349 жылға дейін) Сало Миландық Висконти әулетінің бекінісіне айналды. 1377 жылы Бернабо Висконтидің әйелі Беатрис делла Скала Сало қаласын аймақтың астанасы етіп белгіледі, бұл Мадерноның ықпалын азайтты: қала мықты қабырғалармен қамтамасыз етілді және қамал салынды.
During the high Middle Ages, the city shared the same history as that of Lombardy. The origins of the municipality of Salò are barely known: its autonomy from Brescia can be dated towards the end of the 13th century or the beginning of the next one, and the most ancient statues conserved by the city authorities are dated 1397. Prior to 1334, the town was part of a sort of federation of town councils of the territory along the western lakeshore of Lake Garda (from Limone down to Desenzano) and the Valsabbia areas, called Riperia Lacus Gardae Brixiensis with the chef lieu of Maderno. The federation did not want to form an alliance with Brescia nor with Verona deciding instead to request the help of Venice. Due to the distance of Venice, this strategy did not guarantee the independence of the area and, after a short protectorate under the rule of Venice (from 1336 to 1349), Salò became a stronghold of the Milanese Visconti family. In 1377 Beatrice della Scala, the wife of Bernabò Visconti, wanted Salò to be the capital of the area, reducing the influence of Maderno: the city was provided with solid walls and the castle was built.
Ұлы Отан
1426 жылы 13 мамырда ұзақ соғыс кезеңінен кейін көлдің батыс жағалауындағы қалалар өздігінен Венеция Республикасына қосылды және келесі үш ғасыр бойы оның құрамында болды: бүгінге дейін бас алаңнан Венецияның символы – Сент-Марк арыстанының бағанасын көруге болады. Уақыт өте келе Венеция өзінің "Stato da Tera" провинциясына кең автономия берді, ол іс жүзінде тәуелсіз аймақ болып сақталды және "Magnifica Patria" (Ұлы Отан) және "Figlia primogenita della Serenissima" (Серениссиманың асыл қызы) деген құрметті атақтарға ие болды. "Патрия" бас кеңесі мен басқа да мекемелері Сало қаласында шоғырланды (Сало маңыздылыққа және беделге ие болды), бірақ астанадан губернатор жіберілді, оған "Provveditore" (Басқарушы) және "Capitano della Riviera" (Ривьера капитаны) лауазымдары берілді, сондай-ақ бүкіл Ривьера бойынша қылмыстық істер бойынша сот өкілі ретінде әрекет етуге өкілеттік берілді (ал азаматтық сот істері Салода тұратын Брешиялық подстаға жүктелді). Осы кезеңде егіншілік пен саудадан өзге, зығыр тоқу өнеркәсібі де дамыды.
On 13 May 1426, after a long period of war, the towns of western bank of the lake spontaneously joined the Venetian Republic, where they remained for the following three centuries: in the main square a column with the Lion of St Mark, symbol of Venice, can be found still today. Over the years, Venice gave large autonomy to this province of its Stato da Tera, that remained a de facto independent area and was given both the titles of Magnifica Patria (Magnificent Homeland) and Figlia primogenita della Serenissima (firstborn daughter of the Serenissima). The general council of the Patria and its other institutions remained all centred in Salò (which gained importance and influence), although a governor was sent by the capital, who was given the titles of Provveditore (Superintendent) and Capitano della Riviera (Captain of the Riviera) and the power to act as penal judge for the whole Riviera (whilst civil justice was entrusted to a Brescian podestà who also resided in Salò). Besides farming and trade, the linen industry developed in this period.
Наполеон дәуірі мен Рисорджименто
1796 жылы Наполеон әскерлері Бірінші итальяндық наурызында Солтүстік Италияда австриялық әскерлермен шайқасты. Венеция республикасының тарауы (Кампо Формио шарты) Салоның батыс Ривьераның астанасы ретіндегі мәртебесін аяқтады: 1797 жылдың 1 қаңтарында уақытша Брешия үкіметі Бенако кантонын құрды, астанасы Бенако, «аталған Сало» болды: қала Цизальпін республикасына, содан кейін Наполеонның Италия Корольдігіне (1805–1814) қосылды. Наполеон дәуірінен кейін Сало 1815 жылдан 1859 жылға дейін Австрияның Ломбардия-Венеция Корольдігінің құрамына кірді. 1848 жылы Сало Габсбургтер билігіне қарсы Милан төңкерісіне қосылды, ал Екінші итальяндық тәуелсіздік соғысы кезінде Пиемонт армиясында Гарибальдимен бірге шайқасқан көптеген еріктілер болды. 1859 жылдың 18 маусымында Гарибальди Салоға кірді және қуанышты халықпен қарсы алынды. Сало 1860 жылдың 15 желтоқсанында патша жарлығымен «Қала» (Città) құрметті атағын алды. 1866 жылы қала Австриямен соғыс кезінде итальяндық әскери-теңіз күштерінің штабы болды. Кустоца шайқасынан кейін австриялықтар қаланы уақытша қайта басып алды, бірақ жеңіске және Лисса шайқасында итальяндықтардың теңіздегі жеңілісіне қарамастан, бір айдан кейін пруссиялықтарға тәслим болды және Вена шартынан кейін Венецияны беруге мәжбүр болды.
In 1796 Napoleons troops fought with Austrian troops in Northern Italy during the First Italian campaign. The end of the Venetian republic (Treaty of Campo Formio) ended Salò's position as the capital of the western riviera: on 1 January 1797, the provisional Brescian government instituted the Canton of Benaco with the capital of Benaco, "aforesaid Salò": the town joined the Cisalpine Republic and then the Napoleonic Kingdom of Italy (1805–1814). After the Napoleonic Era, Salò became part of the Austrian Kingdom of Lombardy–Venetia from 1815 to 1859. In 1848 Salò joined the Milan revolution against the Habsburg rule and during the Second Italian War of Independence, there were many volunteers that fought with Garibaldi serving in the Piedmontese Army. On 18 June 1859, Garibaldi entered Salò and was welcomed by a happy crowd. Salò received the honorary title of Città (City) with a royal decree on 15 December 1860. In 1866 the town was the headquarters of the Italian navy during the war with Austria. After the battle of Custoza the Austrians temporarily retook control of the town, but despite their victory and a naval defeat of the Italians at Lissa, the Austrians surrendered to the Prussians a month later and were forced to cede Venetia after the Treaty of Vienna.
Негізгі көрікті жерлер
Дуомо ди Санта-Мария-Аннунциата (Қасиетті Марияның жариялану соборы), 15 ғасырда кеш готикалық стильде қайта салынған. Онда Гаспаро Кайрано мен Антонио Мангиакаваллидің ренессанс порталы, Зеноне Веронезедің (16 ғасыр) суреттері, Паоло Венециано мектебінің полиптихы және Романиноның «Мадонна мен қасиеттілер» туындылары бар. Палаццо-делла-Магнифика-Патрия («Ұлы Отан сарайы», 16 ғасыр). Сарайда Азур лентасының тарихи мұражайы орналасқан, онда Ренессанс тарихы, Италияның отаршылдық соғыстары, Испания азамат соғысы және фашизмге қарсы күрес туралы құжаттар көрмесі ұйымдастырылған. Коммуналдық сарайда ежелгі Салодийден табылған заттармен Civic Archaeological Museum – қалалық археологиялық мұражайы орналасқан. 2015 жылы ашылған MUSA жергілікті мұражайы.
The Duomo di Santa Maria Annunziata (cathedral of the Annunciation to Saint Mary), rebuilt in late Gothic style in the 15th century. It has a noteworthy Renaissance portal by Gasparo Cairano and Antonio Mangiacavalli, paintings by Zenone Veronese (16th century), a Polyptych of Paolo Veneziano's school and a Madonna and Saints by Romanino. The Palazzo della Magnifica Patria ("Palace of the Magnificent Fatherland", 16th century). The palace is home to the Historical Museum of the Azure Ribbon, an exhibition of documents on Renaissance history, on Italy's colonial wars, the Spanish Civil War and the Resistance against Fascism. The Communal Palace is the seat of the Civic Archaeological Museum, with findings from the ancient Salodium. The local museum MUSA, opened in 2015.
Сейсмикалық
Көлдің айналасындағы аймақ сейсмикалық аймақ болып табылады. 1877 жылы профессор Пио Беттонидің жетекшілігімен метеорологиялық обсерватория құрылды, кейін ол оның құрметіне аталды. 1889 жылы геофизикалық обсерватория (сейсмикалық станция) ашылды, ол 1901 жылғы жер сілкінісінен (5.5 Mw, интенсивтілігі VII–VIII, қаза болғандар жоқ, ғимараттар зақымдалды) кейін маңызды ғылыми зерттеу орталығына айналды. 2004 жылы тағы бір жер сілкінісі болды (5.1 Mw, интенсивтілігі VII–VIII, тоғыз адам жарақат алды, көптеген ғимараттар зақымдалды).
The area around the lake is a seismic zone. In 1877 a meteorological observatory was established under the supervision Prof. Pio Bettoni, to whom it was later dedicated. In 1889, a geophysical observatory (seismic station) was added, which became an important scientific research centre after the 1901 earthquake (5.5 Mw, intensity VII–VIII, no fatalities, buildings damaged). Another earthquake occurred in 2004 (5.1 Mw, intensity VII–VIII, nine injuries, many buildings damaged).
Спорт
Сало қаласы "Фералписало" футбол командасының туған жері, ол 2009 жылы "А.С. Сало" және "А.С. Феральпи Лонато" клубтарының бірігуі нәтижесінде құрылды.
Salò is home to the football team Feralpisalò, which was formed in 2009 after the merger of A. C. Salò and A. C. Feralpi Lonato.